Powiat lubaczowski (w latach 1918–1922 na tym obszarze istniał powiat cieszanowski) – powiat w Polsce (województwo podkarpackie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Lubaczów. Najbardziej na wschód wysunięty powiat województwa podkarpackiego, leży w PrzemyskiemRegion etnograficzny..
Graniczy z obwodem lwowskim .
Historycznie należy do ziemi bełskiej Rusi Czerwonej, na granicy z ziemią przemyską (powiat jarosławski).
W całości pokrywa się z urzędem rejonowym w Lubaczowie 1990–1998 w woj. przemyskim 1975–1998.
Powiat zamieszkuje 52 756 ludności, a jego powierzchnia stanowi 7,3% powierzchni województwa.
Znajduje się wśród 21 powiatów ziemskich województwa podkarpackiego na miejscach:
Powierzchnia – 1. miejsce Ludność – 19. miejsce Gęstość zaludnienia – 19. miejsce
W latach 1856–1866 i 1954–1961 na terenie obecnych powiatów: jarosławskiego, przemyskiego i lubaczowskiego istniał powiat radymniański z siedzibą w Radymnie.
Podział administracyjny Gmina Powierzchniagminy Ludność gminy Gęstośćzaludnienia Siedziba gminy Ludnośćsiedziby Odl. m.p.Odległość od siedziby gminy do miasta powiatowego (Lubaczowa). – km² os. os./km² – os. km Gmina miejska 20px Lubaczów 25,73 11 354 441,3 Lubaczów 11 354 0 Gminy miejsko-wiejskie 20px Cieszanów 219,35 6 762 31 Cieszanów 1 830 10 20px Narol 203,58 7 552 37 Narol 1 997 26 20px Oleszyce 151,82 6 105 40 Oleszyce 2 822 4 Gminy wiejskie 20px Horyniec-Zdrój 203,10 4 346 22 Horyniec-Zdrój 2 292 18 20px Lubaczów 202,86 8 960 44 LubaczówNie wchodzi w skład gminy. 11 354 0 20px Stary Dzików 155,77 4 018 27 Stary Dzików 1 186 17 20pxWielkie Oczy 146,24 3 659 25 Wielkie Oczy 926 15
Liczba ludności na rok 2023 (w przypadku wsi gminnych 2021) Źródło: Polska w liczbach
Historia Powiat lubaczowski I Rzeczypospolitej istniał w latach 1462–1793. Jednostką nadrzędną było województwo bełskie – województwo Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej, część prowincji małopolskiej. Kasztelanowie lubaczowscy Starostowie lubaczowscy, m.in.: Jan Amor Tarnowski, Adam Mikołaj Sieniawski, Jerzy August Mniszech, Jerzy Jazłowiecki, Otto Chodecki, Jan Płaza, Jerzy Ossoliński, Jan Sebastian Szembek, Aleksander Michał Lubomirski, Józef Karol Lubomirski
thumb|Budynek Starostwa Powiatowego w Lubaczowie
W czasie okupacji powiat lubaczowski zniknął z mapy, a jego ziemie weszły w skład powiatów: Zamość, Biłgoraj i Rawa Ruska. Powiat został reaktywowany w drugiej połowie sierpnia 1944 roku. Wojewoda rzeszowski mianował starostą Andrzeja Bednarza, ludowca z Cewkowa, wicestarostą został Władysław Gustaw, nauczyciel związany z AK. W skład pierwszej Powiatowej Rady Narodowej, utworzonej w styczniu 1945 roku, weszło 38 radnych, do roku 1948 ich liczba wzrosła do 60. Przewodniczącym PRN byli kolejno: 1945/46 – Rudolf Daum, 1946 – Michał Pióro, 1947 – ks. Marian Lisowski, 1948 – Józef Argasiński. Powstały też Urząd Ziemski i Powiatowy Urząd Informacji i Propagandy.
Granice powojennego powiatu zostały zmienione w stosunku do granic sprzed 1939 roku. W 1945 roku z dawnego powiatu jaworowskiego główną, zachodnią część gminy Wielkie Oczy (8 gromad) włączono do powiatu lubaczowskiego. 4 gromady powiatu rawskiego – Dziewięcierz (z gminy Potylicz), Radruż (z gminy Wróblaczyn), Werchrata i Prusie (z gminy Siedliska) – również przyłączono do powiatu lubaczowskiego w nowo utworzonym woj. rzeszowskim. Powiat utracił na rzecz ZSRR jedną gromadę (Hruszów) i jedną w części. Po tych zmianach powiat obejmował 1133 km² i istniał do 31 maja 1975 w kształcie obecnym.
Położenie geograficzne Powiat położony jest w obrębie makroregionów geograficznych: Kotliny Sandomierskiej i Roztocza. Obszarowo dominuje wschodnia część Kotliny Sandomierskiej z mezoregionami: Płaskowyżem Tarnogrodzkim i Równiną Biłgorajską. Roztocze zajmuje prawie trzecią część powiatu z mezoregionami: Roztoczem Wschodnim, zwanym też Południowym lub Rawskim i Roztoczem Środkowym.
Płaskowyż Tarnogrodzki wyodrębniający się z Kotliny Sandomierskiej obejmuje płaski obszar wyżyn osiągających od 220–180 m n.p.m. Budują go iły mioceńskie, na których zalegają gliny i piaski czwartorzędowe, a na dość znacznej powierzchni utwory pylaste typu lessów. Ukształtowanie powierzchni i żyzność gleb sprawiają, że region ten ma charakter rolniczy. Piaszczysta Równina Biłgorajska pochyla się w kierunku zachodnim, urozmaicona jest licznymi wydmami i podmokłymi zagłębieniami. Wzdłuż południowej granicy Równiny płynie rzeka Tanew. Występują tam duże kompleksy leśne. Fragment makroregionu Roztocze zbudowany jest głównie z piasków oraz wapieni. Na terenie powiatu lubaczowskiego występują najwyższe – po stronie polskiej – wzniesienia Roztocza: Wielki Dział – 390,4 m n.p.m. i Długi Goraj – 391,5 m n.p.m. Mają one charakter ostańców, pokryte są piaszczystymi i wapiennymi osadami morza mioceńskiego, a poprzecinane rozległymi dolinami wysłanymi grubą warstwą piasków polodowcowych.
Demografia
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu lubaczowskiego w 2014 roku
Starostowie lubaczowscy Józef Michalik (1999–2018) (PSL) Zenon Swatek (2018–2024) (PiS) Barbara Broź (od 2024) (PiS)
Sąsiednie powiaty powiat jarosławski powiat przeworski powiat biłgorajski (lubelskie) powiat tomaszowski (lubelskie) rejon jaworowski (obwód lwowski, Ukraina) rejon lwowski (obwód lwowski, Ukraina)
Przypisy
Linki zewnętrzne Portal informacyjny powiatu lubaczowskiego – eLubaczów Strona Starostwa Powiatowego w Lubaczowie Szlak architektury drewnianej (województwo podkarpackie) – trasa nr VI (lubaczowska) Rys historyczny sądownictwa powszechnego na Ziemi Lubaczowskiej
lubaczowski