thumb|Johann Wilhelm Baur: Węgrzy i Polacy (XVII w.) w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie thumb|Joris Hoefnagel: Polski jeździec i węgierska dama (XVII w.) w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie thumb|Schody Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Egerze Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki () – historyczne przysłowie obecnie występujące zarówno w języku polskim, jak i węgierskim, krótka rymowanka mówiąca o zażyłej przyjaźni narodów polskiego i węgierskiego.
Treść przysłowia Pełna polska treść przysłowia:
Polak, Węgier – dwa bratanki,
i do szabli, i do szklanki,
oba zuchy, oba żwawi,
niech im Pan Bóg błogosławi.
Pełna węgierska treść przysłowia:
Lengyel, magyar – két jó barát,
Együtt harcol s issza borát,
Vitéz s bátor mindkettője,
Áldás szálljon mindkettőre.
Z historii narodów
Węgrzy zajmowali szczególne miejsce w opiniach Polaków. Sympatia ta opierała się na głębokim przekonaniu Polaków o podobieństwie charakterów narodowych polskiego i węgierskiego, a wyrażającym się w porzekadle „Polak, Węgier dwa bratanki...”Studia Źródłoznawcze, Instytut Historii (Polska Akademia Nauk). t. 41. 2003. s. 18.. Przysłowie mówi o specjalnym związku między dwoma europejskimi narodami i jest ewenementem niemającym podobieństw w żadnych innych relacjach, tak obecnie, jak i wcześniej, względem dwóch narodów. Pierwotny tekst miał następujące brzmienie: „Węgier, Polak dwa bratanki i do konia i do szklanki. Oba zuchy, oba żwawi, niech im Pan Bóg błogosławi.”
Formuła powstała prawdopodobnie po upadku konfederacji barskiejZdaniem Juliana Krzyżanowskiego, przysłowie to zrodził pobyt na Spiszu przywódców konfederacji barskiej, którzy właśnie tam znaleźli azyl polityczny. Odrodzenie i reformacja w Polsce, t. 36-38. s. 161.; „Przysłowie pochodzące zapewne z czasów, gdy Generalność Konfederacji Barskiej osiadła w Preszowie (1769-1772)”. [w:] Henryk Markiewicz, Andrzej Romanowski. Skrzydlate słowa. 1990. s. 830. wśród przywódców powstania antyrosyjskiego (z. Ignacy Jakub Bronicki), którzy znaleźli azyl polityczny w habsburskich Węgrzech, dokładniej na terytorium dzisiejszej Słowacji – na Spiszu lub Preszowie„Rzeczpospolita została podzielona na trzy części, poddane władzy różnych zaborców. Wtedy też powstaje tak popularne przysłowie, występujące w rozmaitych wariantach „Polak, Węgier – dwa bratanki...”, [w:] Janusz Tazbir. Sarmaci i świat, t. 3. 2001. s. 453.. W czasie konfederacji barskiej Preszów stał się siedzibą Rady Generalnej – naczelnej władzy konfederackiej. Tu też 13 października 1770 uchwalono Akt detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Według A. Kaczorowskiego, w powiedzeniu tym chodzi o Górne Węgry, czyli w przybliżeniu o dzisiejszą Słowację (od końca X do początków XX wieku Słowacja była częścią Węgier; zob. Zeplin, Spisz, Orawa, Sarysz, Maurycy Beniowski).
Przeciwnikami idealizacji relacji węgiersko-polskich (galicyjskich) byli w XIX wieku głównie politycy upatrujący związanie sprawy polskiej najpierw z koalicją turecko-słowiańską, a następnie zjednoczeniem wszystkich Słowian pod berłem rosyjskim (panslawizm). Polityk i pisarz historyczny Michał Czajkowski vel Sadyk Pasza (początkowo w stronnictwie Adama Jerzego Czartoryskiego), który w 1872 opuścił Turcję, nawoływał do pojednania z Rosją oraz zjednoczenia wszystkich Słowian pod berłem cara Aleksandra II. Jednak argumenty panslawistów kierowane zarówno „do mężów stanu i do młodzieży Uniwersytetu” zostały w Galicji odrzucone – „Co tam Waćpan nam bajasz o Turkach i o Sławianach, my z Węgrami; oni z Cesarzem i my z nimi – oni przeciwko niemu i my z niemi, bo to widzisz Waćpan – Węgier, Polak dwa bratanki I do konia i do szklanki.....” Reprezentant księcia Adama Jerzego Czartoryskiego w Turynie napisał, że książę „nie może wchodzić w takie stosunki z barbarzyńskimi narodami, ... że to jest kraj katolicki, a tamten jeden muzułmański, w drugim schizma – że pierwej są Polacy katolikami jak Polakami”.
Dzień Przyjaźni
Organizacje Zarówno w Polsce, jak i na Węgrzech istnieje wiele organizacji przyjaźni polsko-węgierskiej: Bydgoskie Towarzystwo Przyjaciół Węgier im. Eryka Bazylczuka; Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Łodzi im. Sándora Petőfiego; Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Słupsku; Warszawskie Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej im. Józsefa Antalla; Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Lesznie; Olsztyńskie Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej; Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej im. Ferenca Liszta w Poznaniu; Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Radomsku; Polsko-Węgierskie Towarzystwo Historyczne im. Józefa Piłsudskiego w Győr; Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Ostrzyhomiu; Stowarzyszenie Portius w Krośnie; Towarzystwo Polsko-Węgierskie w Lubaczowie; Stowarzyszenie „Henryk Sławik – pamięć i dzieło” w Katowicach; Stowarzyszenie Współpracy i Przyjaźni Katowice – Miszkolc; Katowickie Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej im. Józsefa Antalla i Henryka Sławika; Stowarzyszenie na rzecz Przyjaźni Polsko-Węgierskiej „Dwie Korony” w Bydgoszczy.
Inspiracje w kulturze Węgierski zespół Hungarica oraz Andrzej Nowak (gitarzysta zespołu TSA) skomponowali wspólny polsko-węgiersko języczny utwór hardrockowy pt. „Lengyel, magyar / Polak, Węgier”HUNGARICA és ANDRZEJ NOWAK (TSA, ZŁE PSY): Lengyel, Magyar – Polak, Węgier.. Węgierski zespół rockowy Republic nagrał utwór „Varsó hiába várod”, w którym nawiązuje do przysłowia. Polscy raperzy pod pseudonimem Niezidentyfikowani wraz z raperem Domin i Wuem Enecha nagrali utwór „Lengyel, Magyar”, w którym opowiadają o przyjaźni polsko-węgierskiej.
Zobacz też
Pál Teleki polscy uchodźcy na Węgrzech w latach 1939–1945 relacja rodzinna (bratanek) węgiersko-polskie związki literackie
Przypisy
Linki zewnętrzne Poznaj prawdę o wydarzeniach 1956 roku Poznań – Budapeszt 1956 – link nieaktualny e-Bratanki, słownik węgiersko-polski i polsko-węgierski Polsko-Węgierskie Towarzystwo Historyczne im. Józefa Piłsudskiego
Kategoria:Kultura w Polsce Kategoria:Kultura na Węgrzech Kategoria:Stosunki polsko-węgierskie Kategoria:Przysłowia Kategoria:Święta polskie