Afrahat (syr. ܐܦܪܗܛ Ap̄rahaṭ, gr. Ἀφραάτης, Aphraate, ur. ok. 260, zm. ok. 345) − syryjski pisarz zaliczany do ojców Kościoła, przedstawiciel przedefeskiej teologii syryjskiej.
Życiorys Żyjący w pierwszej połowie IV wieku pisarz chrześcijański z kręgu dziedzictwa syryjskiego. Nadano mu przydomek Mędrzec perski, a sam określił się jako uczeń świętych pism. Pochodził z okolic Niniwy-Mosulu, znajdującego się w dzisiejszym Iraku.
Wywodził się ze wspólnoty żyjącej na styku kultury judaistycznej i chrześcijańskiej ściśle związanej z Kościołem jerozolimskim. Wiadomo, że Afrahat kontaktował się ze środowiskami życia ascetycznego i monastycznego Kościoła syryjskiego, które opisał w swoich dziełach. Istnieje hipoteza, że był przełożonym klasztoru, a także że został wyświęcony na biskupaBenedykt XVI, Katecheza podczas audiencji generalnej 21.11.2007. "Afrahat, Mędrzec Perski", w: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/audiencje/ag_21112007.htm, pobr. 15.05.2025 r..
Imię Afrahat to syryjska forma imienia perskiego Farhad lub Ferhad, które prawdopodobnie znaczyło bystry, zdolny do krytycznej oceny, sędzia lub mędrzec. Jako pierwszy w połowie X wieku użył go Bar BahlulA. Uciecha, Afrahat, Mędrzec Perski – stan badań, w: Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 33 (2000) s. 28..
Pisał w języku syryjskim (syriackim), czyli w dialekcie języka aramejskiego używanym przez wczesnych chrześcijan, należących do grupy ludzi posługujących się językami semickimitamże, s. 25..
Obok Efrema Syryjczyka był przedstawicielem przedefeskiej teologii syryjskiej, charakteryzującej się ortodoksyjnością, przenikniętej duchem judeochrześcijaństwa, w której odnaleźć można wpływy gnostycyzmu i enkratyzmuM. Starowieyski, Znaczenie literatury chrześcijańskiego wschodu dla studium patrologii, w: Vox Patrum 26 (2008) t. 52, s. 1013..
Wśród dzieł jego autorstwa wyróżniają się 23 mowy nazywane Rozprawami (Demonstrationes).
Rozprawy (Demonstrationes) Adresatami Mów Afrahata są synowie przymierza, czyli grupa ascetów w pierwotnym Kościele języka syryjskiegoA. Uciecha, dz. cyt., s. 25..
Poruszają ważne aspekty życia wyznawców Chrystusa, a także związk zachodzące między judaizmem i chrześcijaństwem oraz Starym i Nowym Testamentem. Niektórzy badacze widzą w nich środek apologetycznyA. Uciecha, Wiara w pismach Afrahata, w: Vox Patrum 34 (2014) t. 61, s. 479..
Mowy Afrahata zostały ułożone w porządku akrostychicznym i są napisane w języku syryjskim.
Można podzielić je na dwie grupy:
Pierwsze dziesięć mów napisanych na przełomie lat 336/337 porusza kwestie wiary, miłości, postu, modlitwy, wojen, synów przymierza, nawrócenia, zmartwychwstania umarłych, pokory i służby pasterskiej.
Druga grupa Mów, opracowana w latach 343–344, mówi o obrzezaniu, o święcie paschy, o szabacie, zawiera List synodalny Kościoła perskiego, następnie porusza temat przepisów pokarmowych, powołania ludów, Mesjasza-syna Bożego, dziewictwa i świętości, definitywnego odrzucenia Żydów, opieki nad biednymi, prześladowań, śmierci i czasów ostatecznych. Ostatnia Mowa pochodzi z roku 345 i zatytułowana została O winnym gronie.
Uznaje się, że dziewięć Mów drugiej części skierowanych było przeciw Żydom, a celem autora była obrona wiary wyznawców Jezusa. Przyjmuje się, że Afrahat polemizował z Żydami pochodzenia babilońskiego lub odnosił się do zamieszania wprowadzanego we wspólnocie Kościoła przez judeochrześcijanA. Uciecha, Afrahat, „O obrzezaniu” („Demonstratio XI. De circumcisione”. Patrologia Syriaca I, 467-504), w: Śląskie studia historyczno-teologiczne 48,2 (2015), s. 343-345..
Są to następujące Rozprawy: O wierze O miłości O poszczeniu O modlitwie O wojnach O synach przymierza O pokutujących O zmartwychwstaniu zmarłych O pokorze O pasterzach O obrzezaniu O Passze O Szabacie O głoszeniu kazań O rozróżnianiu pokarmów O gojach i Żydach O Chrystusie O dziewictwie O rozproszeniu Izraela O jałmużnie O prześladowaniach O czasach ostatecznych O winnym gronie.
Dzieło to zostało wydane w dwóch tomach w ramach serii Sources chrétiennes w przekładzie na język francuski dokonanym przez panią Marie-Joseph PIERRE: tom 1 Exposés (I-IX) w Sch 349 /1988 r./ i tom 2. Exposés (XI-XXIII) SCh 359 /1989 r./.
Natomiast na język polski przełożył je Andrzej Uciecha i zostały wydane w 2023 roku (Afrahat, mędrzec perski. Mowy. Tłumaczenie Demonstrationes I-XXIII, tłum. A. Uciecha, Katowice 2023).
Cechy charakterystyczne dzieł Afrahata Wysublimowany językM. Potoczny, Słowo, które staje się obrazem w tradycji chrześcijan syryjskich, w: Teologia i człowiek. Kwartalnik Wydziału Teologicznego UMK 37(2017)1, s. 178.. Podporządkowanie symbolizmowi biblijnemu Wyraźne nawiązanie w teologicznej argumentacji do tradycji targumicznej judeochrześcijan (w czasach Afrahata tnie dokonało się jeszcze ostateczne zerwanie Kościoła z Synagogą)A. Uciecha, Wiara w pismach..., dz. cyt., s. 479. Wykazywanie czasowej wartości żydowskich przepisów prawnych, a szczególnie mówiących o obrzezaniu, szabacie czy pościeA. Uciecha, O obrzezaniu..., dz. cyt., s. 344.. Czysto biblijna, wolna od jakiejkolwiek filozofii teologia i antropologia. Nie znajdują się także echa soboru w NiceiA Uciecha, Afrahat, Mędrzec Perski..., dz. cyt., s. 35.. Mnogość cytatów i odniesień do Biblii. Stosuje metodę skrypturystyczną, inaczej nazywaną: argumentem z Pisma. W początkach chrześcijaństwa był to jeden z poważniejszych argumentów apologetycznych, który miał głównie charakter czysto teologiczny. Często argumentacja biblijna uwzględniała sens duchowy i figuratywny starotestamentowych tekstów, przedstawiając ich spełnienie w Nowym Testamencie. Głównym zadaniem metody skrypturystycznej było uzasadnienie tekstami Pisma stawianych tez i przyjmowanych stanowisk. Warunkiem skuteczności argumentacji biblijnej jest dobra wola człowieka oraz otwarcie na Bożą łaskąR. Tomczak, Argument skrypturystyczny i taumaturgiczny w uzasadnieniu Boskiego posłannictwa Jezusa z Nazaretu, w: Collectanea Theologica 66 (1996) nr 3, s. 44, 48. . Świadome używanie figury retorycznej „mój przyjacielu”. Przez to ożywia narrację i uwiarygadnia apologetyczny przekazA. Uciecha, Afrahat, „Mowa XVII: O Chrystusie, Synu Bożym”, w: Vox Patrum 73 (2020), s. 182.. Interpretacja chrystologiczna. Teksty i figury Starego Testamentu znajdują swoje spełnienie w osobie Jezusa Chrystusa. Stosuje teologię zastępstwa i zasadę typologiiA. Tronina, Jozue – Jezus. Biblijna typologia Zbawiciela, w: Verbum vitae 1 (2002), s. 41..
Dziedzictwo wschodnich Kościołów języka syryjskiego Literatura syryjska rozwijała się już od połowy II wieku i była bardzo mocno zakorzeniona w tekstach Pisma Świętego. Dość wcześnie powstały syryjskie przekłady Biblii m.in. Peszitta, czy Diatessaron Tacjana, a także inne przekłady oraz komentarze np. Komentarz do Diatessaronu św. Efrema SyryjczykaM. Starowieyski, tamże. .
Papież Benedykt XVI w jednej ze swoich katechez zauważył, że Kościoły na obszarze od Ziemi Świętej aż do Libanu i Mezopotamii cieszą się własnym dorobkiem myśli o zasadniczym znaczeniu w rozwoju myśli teologicznej i duchowej, ale jest to mało znany obszar wiary, na którym począwszy od IV wieku kształtowały się różnego rodzaju formy ascezy oraz życia zakonnegoBenedykt XVI, tamże..
Przypisy
Bibliografia Biblia Jerozolimska, wydanie pierwsze, Poznań 2006. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia, Poznań 2008. Komentarz teologiczno-pastoralny do Biblii Tysiąclecia, Poznań 2023. Słownik teologii biblijnej pod redakcją Xaviera Léon-Dufoura (wydanie polskie). Afrahat, mędrzec perski. Mowy. Tłumaczenie Demonstrationes I-XXIII, tłum. A. Uciecha, Katowice 2023. M. Starowieyski, Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa Wschodu, Warszawa 1999.
Linki zewnętrzne Przemówienie Benedykta XVI o Afrahacie (en)
Kategoria:Kościoły asyryjskie Kategoria:Ojcowie Kościoła Kategoria:Pisarze III wieku Kategoria:Pisarze IV wieku Kategoria:Pisarze języka syryjskiego Kategoria:Urodzeni w III wieku Kategoria:Zmarli w IV wieku Kategoria:Syryjscy pisarze