mały|Tadeusz Fijewski, Dionizy Ilczenko i Maria Broniewska w filmie „Ulica Graniczna”, 1947. mały|Popiersie Tadeusza Fijewskiego w Teatrze Polskim w Warszawie mały|Grób Tadeusza Fijewskiego i jego żony Heleny na cmentarzu Powązkowskim w WarszawieTadeusz Fijewski (ur. 14 lipca 1911 w Warszawie, zm. 12 listopada 1978 tamże) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny oraz radiowy.
Życiorys Urodził się 14 lipca 1911 na warszawskim Powiślu, w robotniczej rodzinie Wacława (malarza pokojowego) i Marianny z Lubańskich. Miał dziewięcioro rodzeństwa, z których troje wybrało drogę artystyczną. Oprócz Tadeusza byli to: aktorka i tancerka Barbara, oraz brat Włodzimierz i siostra Maria, którzy pracowali w teatrach lalkowych. W latach 20. XX w. ukończył Szkołę Powszechną nr 34 w Warszawie.
II Rzeczpospolita Zadebiutował 13 października 1921 jako statysta w Chorym z urojenia Moliera, w Teatrze Polskim w Warszawie, kierowanym przez jego założyciela Arnolda Szyfmana. Aktorem Teatru Polskiego był następnie aż do śmierci w 1978. Po debiucie występował w spektaklach amatorskich i przedstawieniach dla dzieci, a od 1927 również w filmie. Na ekranie zadebiutował jako szesnastoletni laureat konkursu zorganizowanego przez dziennik „ABC” w filmie Zew morza w reż. Henryka Szaro, wcielając się w rolę dziesięcioletniego Stacha.
W 1927, po nieudanym podejściu do aktorskiego egzaminu eksternistycznego, podjął przerwaną naukę w gimnazjum, nadal występując na scenie i w filmach. Warunki zewnętrzne sprawiły, że grywał zwykle role nastolatków, zyskując wśród widzów miano „złotowłosego urwisa ekranu”. W 1936 ukończył Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej w Warszawie. Po studiach aktorskich grał w objazdowym Teatrze dla Dzieci „Płomyku” i „Płomyczku”. Do września 1939 był związany ponadto z warszawskimi scenami Teatru Malickiej i Teatru Ateneum oraz teatrem w Sosnowcu.
II wojna światowa Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się do Wojska Polskiego, ale do służby nie został powołany. 3 maja 1940 roku wywieziony z Pawiaka do Sachsenhausen i DachauLeon Wanat, Za murami Pawiaka, Warszawa 1985, s. 369.. Po uwolnieniu z obozu w 1941 pracował jako sprzątacz i kelner w warszawskich barach, współpracował z AK. Uczestniczył w powstaniu warszawskim będąc członkiem Grupy Bojowej „Krybar” (posługiwał się pseudonimem „Kostek”), a po jego upadku był więziony w obozach jenieckich na terenie III Rzeszy (m.in. Oflag II D Gross-Born). Po wyjściu na wolność był aktorem teatru powstańczego BIiP AK (1944) Leona Schillera oraz członkiem zespołu estradowego stworzonego przez Kazimierza Krukowskiego, który występował w polskich obozach na terenie okupowanych Niemiec.
Po wojnie W 1945 powrócił do Polski. Występował w teatrach w Toruniu, Łodzi i Warszawie. Aktor teatrów warszawskich: Nowego (1947–1949), Narodowego (1949–1954), Współczesnego (1954–1968) i Polskiego (1968–1978). Po wojnie zrezygnował z ról chłopięcych i od razu przyjął emploi nieporadnego staruszka.
Wystąpił w ponad 50 filmach. Występował w radiowej powieści Matysiakowie oraz w radiowym Teatrze Eterek Jeremiego Przybory w roli Mundzia, syna wdowy Eufemii, granej przez Irenę Kwiatkowską.
Najsłynniejsze role, to: Rzecki w Lalce w reż. Wojciecha Jerzego Hasa, Kuba w Chłopach w reż. Jana Rybkowskiego, stary Czereśniak w serialu telewizyjnym Czterej pancerni i pies w reż. Konrada Nałęckiego, nieco gapowaty pan Anatol w cyklu filmów w reżyserii Jana Rybkowskiego oraz Wyderko w filmie Wiosna panie sierżancie w reż. Stanisława Chmielewskiego.
Jego żoną była aktorka Helena Makowska-Fijewska.
Spoczywa wraz z żoną na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Aleja Zasłużonych-1-94).
Role teatralne Sezon 1945/1946 – Teatr Ziemi Pomorskiej w Toruniu (dyr. Wilam Horzyca) Sen nocy letniej Williama Szekspira – Dudka Major Barbara – Adolf Ciusins Szczęśliwe dni – Bernard Gassin
Sezon 1946/1947 – Teatr Wojska Polskiego w Łodzi (dyr. Leon Schiller) Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale Wojciecha Bogusławskiego – Świstos
Sezon 1947/1948 i 1948/1949 – Teatr Nowy w Warszawie (dyr. Marian Meller) Wesele Figara Pierre’a de Beaumarchais’go – Don Guzman Gąska (1947) Rewizor Nikołaja Gogola – Piotr Iwanowicz Bobczyński (1947) Słomkowy kapelusz Eugene’a Labiche’a – Bobin (1948) Zemsta nietoperza Johanna Straussa – Książę Gigi (1949)
Sezon 1949/1950 – 1955/1956 – Teatr Narodowy w Warszawie Jegor Bałyczow i inni Maksyma Gorkiego w reż. Władysława Krasnowieckiego (1949) Sułkowski Stefana Żeromskiego – Zalesiak (1951) Rewizor Nikołaja Gogola – Chlestakow (1952) Bobrowe futro Gerharta Hauptmanna – Krueger (1953) Niemcy Leona Kruczkowskiego – Juryś (1955)
Sezon 1956/1957 – 1967/1968 – Teatr Współczesny w Warszawie Czekając na Godota Samuela Becketta – Gogo (1957) Historia fryzjera Vasco Georges’a Schehade’a – Cezar (1961) Kariera Artura Ui Bertolta Brechta – Fish (1962) Trzy siostry Antona Czechowa – Fierapont (1963) Dożywocie Aleksandra Fredry – Twardosz (1963) Androkles i lew George’a Bernarda Shawa – Androkles (1964) Tango Sławomira Mrożka – Wuj Eugeniusz (1965) Dwa teatry Jerzego Szaniawskiego – Ojciec (1968)
Sezon 1968/1969 – 1977/1978 – Teatr Polski w Warszawie Martwe dusze Nikołaja Gogola – Pluszkin (1969) Szkoła żon Wojciecha Bogusławskiego – Anzelm (1969) Intryga i miłość Friedricha Schillera – Miller (1969) Cymbelin Williama Szekspira – Cymbelin (1970) Chłopcy Stanisława Grochowiaka – Kalmita (1970) Pan Benet Aleksandra Fredry – Pan Benet (1975) Pigmalion George’a Bernarda Shawa – Alfred Doolittle (1975) Maria Stuart Friedrich Schiller – George Talbot (1976)
Filmografia Filmy (lata 1927–1939) 1927 – Zew morza (reż. Henryk Szaro) jako Stach w wieku dziecięcym 1928 – Przedwiośnie (reż. Henryk Szaro), film nie zachował się 1928 – Dzikuska (reż. Henryk Szaro), film nie zachował się 1928 – Kropka nad i (reż. Juliusz Gardan) jako chłopiec sierota 1929 – Ponad śnieg (reż. Konstanty Meglicki) jako Felek 1929 – Pod banderą miłości (reż. Michał Waszyński) jako kadet szkoły morskiej, film nie zachował się 1929 – Mocny człowiek (reż. Henryk Szaro) 1930 – Uroda życia (reż. Juliusz Gardan) jako uczeń 1931 – 10 z Pawiaka 1932 – Legion ulicy (reż. Aleksander Ford) jako Władek 1933 – 10% dla mnie (reż. Juliusz Gardan) jako boy hotelowy 1933 – Prokurator Alicja Horn (reż. Michał Waszyński) jako gazeciarz 1934 – Córka generała Pankratowa (reż. Józef Lejtes) jako skazany rewolucjonista 1934 – Młody las (reż. Józef Lejtes) jako uczeń 1935 – Nie miała baba kłopotu (reż. Michał Waszyński i Aleksander Ford) 1935 – Dwie Joasie (reż. Mieczysław Krawicz) jako goniec Antoś 1936 – Tajemnica panny Brinx (reż. Bazyli Sikiewicz) jako steward 1937 – Trójka hultajska (reż. Henryk Szaro) jako najstarszy syn Wyciora 1938 – Florian (reż. Leonard Buczkowski) jako Gaweł, wnuk Wereszczyńskiego 1938 – Paweł i Gaweł (reż. Mieczysław Krawicz) jako Stefek, pracownik Pawła 1939 – Kłamstwo Krystyny (reż. Henryk Szaro) jako goniec
Filmy (po 1945) 1946 – W chłopskie ręce (reż. Leonard Buczkowski) jako Józiek, pomocnik Witolda Patyka 1948 – Ulica Graniczna (reż. Aleksander Ford) jako Bronek Cieplikowski i fryzjer strzygący Kuśmiraka (dwie role) 1954 – Trudna miłość (reż. Stanisław Różewicz) jako Biedronka 1954 – Pod gwiazdą frygijską (reż. Jerzy Kawalerowicz) jako dorożkarz 1954 – Pokolenie (reż. Andrzej Wajda) jako niemiecki wartownik w tartaku 1956 – Nikodem Dyzma (reż. Jan Rybkowski) jako nadinspektor Jarec 1957 – Kapelusz pana Anatola (reż. Jan Rybkowski) jako Anatol Ryszard Kowalski, kasjer w PZU 1957 – Pętla (reż. Wojciech Jerzy Has) jako Władek, alkoholik w barze „Pod Orłem” 1958 – Kalosze szczęścia (reż. Antoni Bohdziewicz) jako Hipek Michalak, pomocnik fotografa 1958 – Pan Anatol szuka miliona (reż. Jan Rybkowski) jako Anatol Kowalski, kasjer 1958 – Żołnierz królowej Madagaskaru (reż. Jerzy Zarzycki) jako Saturnin Mazurkiewicz 1959 – Inspekcja pana Anatola (reż. Jan Rybkowski) jako Anatol Kowalski 1961 – Złoto (reż. Wojciech Jerzy Has) jako Edzio, puzonista 1962 – Czarne skrzydła (reż. Ewa i Czesław Petelscy) jako Falkiewicz, geometra 1962 – Dom bez okien (reż. Stanisław Jędryka) jako clown Jankowski 1964 – Pierwszy dzień wolności (reż. Aleksander Ford) jako doktor Rhode, ojciec Ingi, Luzzi i Lorchen 1965 – Człowiek z kwiatem w ustach (reż. Jan Rybkowski) jako spóźniony letnik 1965 – Lenin w Polsce (reż. Siergiej Jutkiewicz) jako pisarz więzienny w Nowym Targu 1965 – Trzy kroki po ziemi (reż. Jerzy Hoffman, Edward Skórzewski) jako notabl Majchrowski (w noweli Dzień urodzin) 1967 – Katarynka (reż. Stanisław Jędryka) jako pan Tomasz 1967 – Ojciec (reż. Jerzy Hoffman) jako Hipolit Dymek, woźnica 1968 – Lalka (reż. Wojciech Jerzy Has) jako Ignacy Rzecki 1969 – Księżyc (reż. Stanisław Brejdygant) jako Pietruchow 1971 – Kamizelka (reż. Stanisław Jędryka) jako doktor 1971 – Na przełaj (reż. Janusz Łęski) jako ojciec 1973 – Chłopi (reż. Jan Rybkowski) jako Kuba Socha, parobek Macieja Boryny (cz. 1. Boryna) 1974 – Wiosna panie sierżancie (reż. Tadeusz Chmielewski) jako Wyderko 1975 – Kazimierz Wielki (reż. Ewa i Czesław Petelscy) jako Nanker, biskup krakowski i wrocławski 1975 – Noce i dnie (reż. Jerzy Antczak) jako Łuczak, chłop w Serbinowie 1979 – Pełnia (reż. Andrzej Kondratiuk) jako dziadek Foton (ostatnia rola Fijewskiego, produkcję filmu zakończono już po jego śmierci)
Seriale telewizyjne 1966–1970 – Czterej pancerni i pies (reż. Konrad Nałęcki) jako stary Czereśniak, ojciec Tomka Czereśniaka (odc. 4. Psi pazur, odc. 9. Zamiana i odc. 21. Dom) 1972 – Chłopi (reż. Jan Rybkowski) jako Kuba Socha, parobek Macieja Boryny (odc. 1. Boryna, odc. 2. Jarmark, odc. 3. Zrękowiny i odc. 4. Wesele) 1977 – Noce i dnie (reż. Jerzy Antczak) jako Łuczak, chłop w Serbinowie (odc. 2. Piotruś i Teresa, odc. 3. Babcia, odc. 4. Wieczne zmartwienia, odc. 6. Miłość, odc. 7. Wiatr w oczy i odc. 10. Rodzimy się, umieramy, a życia wciąż wystarcza...)
Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy II klasy (1970) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1959) Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa nr 0/196 na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967) Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (17 stycznia 1963) Odznaka "Zasłużony dla Teatru Polskiego" (1976)Wyróżnienia dla wybitnych artystów i zasłużonych pracowników, "Trybuna Ludu", nr 217, 10 września 1976, s. 9.
Nagrody Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za rolę Wojciecha Grzelaka w radiowej powieści Matysiakowie (1958) Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za całokształt pracy aktorskiej w teatrze i w filmie (1967) „Złoty Ekran” – nagroda tygodnika „Ekran” za rolę Hipolita Dymka w filmie Ojciec w reż. Jerzego Hoffmana (1968) Nagroda na VII Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Panamie za rolę Ignacego Rzeckiego w filmie Lalka w reż. Wojciecha Hasa (1969) Nagroda na XII Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę Kalmity w spektaklu Chłopcy Stanisława Grochowiaka w Teatrze Polskim w Warszawie (1971)
Upamiętnienie W listopadzie 2008 skwerowi zlokalizowanemu u zbiegu ulic Zajęczej i Topiel na warszawskim Powiślu nadano nazwę: Tadeusza, Marii, Barbary, Włodzimierza Fijewskich. Imieniem Tadeusza Fijewskiego nazwano ulicę w Katowicach. W 2016 r. Poczta Polska wyemitowała zaprojektowany przez Marzannę Dąbrowską upamiętniający Tadeusza Fijewskiego znaczek pocztowy o nominale 6 złotych należący do serii „Ludzie kina i teatru”.
Przypisy
Bibliografia S. Mrozińska, Teatr wśród ruin Warszawy: wspomnienia i dokumenty z lat 1944–1945, Warszawa, 1958. K. Gawlik, Twarze teatru, Wrocław, 1963. Olgierd Budrewicz, My z Warszawy, Warszawa, 1976. M. Czanerle, Panie i panowie teatru, Kraków, 1977.