thumb|180px|Tablica w piotrkowskim rynku upamiętniająca działalność Michała Rawity Witanowskiego thumb|230px|Apteka w Piotrkowie, Rynek Trybunalski 3, niegdyś własność Rawity Witanowskiego thumb|230px|Piotrkowski oddział PTTK im. M. Rawity Witanowskiego Michał Adam Józef Witanowski herbu Rawicz (Michał Rawita-Witanowski; ur. 13 września 1858 w Częstochowie, zm. 25 lutego 1943 w Piotrkowie Trybunalskim) – polski farmaceuta, aptekarz, regionalista, krajoznawca. Założyciel wielu lokalnych organizacji kulturalnych. W licznych publikacjach z zakresu historii, archeologii, etnografii i krajoznawstwa opisywał miejscowości Wielkopolski, Małopolski i ziemi sieradzkiej.
Życiorys Urodzony w Częstochowie, w niezamożnej rodzinie ziemiańskiej. Był synem Adama (zm. 1867), naczelnika magazynu solnego, i Józefy z Czarnomskich. Miał brata Mieczysława (ur. 1852) i siostrę Marię (ur. 1856). Pobierał nauki w prywatnej szkole F. Lippego w Częstochowie. Po rozwiązaniu szkoły naukę kontynuował w progimnazjum, które ukończył w 1877 roku. Następnie uczył się w gimnazjum filologicznym w Kielcach. W 1879 roku podjął praktykę aptekarską w Częstochowie. W latach 1880–1884 studiował farmację na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, gdzie uzyskał dyplom prowizora farmacji. Po ukończeniu studiów pracował najpierw w Suwałkach, gdzie dzierżawił wraz z Antonim Skrzyńskim aptekę, a następnie zorganizował wiejską aptekę w miasteczku Raczki. W latach 1887–1889 był właścicielem apteki, zlokalizowanej wówczas na przedmieściach Warszawy (na Kamionku).
W latach 1890–1907 mieszkał w Kłodawie, będąc właścicielem mieszczącej się tam apteki. Założył kłodawskie Koło Macierzy Szkolnej, przy którym działała ochronka dla dzieci i czytelnia książek. Był jednym z redaktorów „Kaliszanina” w końcowym okresie ukazywania się tego czasopisma. Publikował także na łamach „Tygodnia Piotrkowskiego”, „Gazety Kieleckiej”, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologicznych”, „Miesięczniku Heraldycznym” i „Roczniku Tatarskim”.
W 1907 roku przeniósł się do Piotrkowa Trybunalskiego, kupując mieszczącą się w rynku aptekę. W 1908 roku założył piotrkowski oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (PTK), któremu przewodniczył aż do 1939 roku. W 1921 roku został członkiem honorowym PTK. Założył piotrkowskie muzeum, powstałe jako Muzeum Krajoznawcze Ziemi Piotrkowskiej (1909), któremu przekazał swoje gromadzone przez wiele lat zbiory. Z jego inspiracji powstała także biblioteka miejska w Piotrkowie. Był autorem wielu haseł zamieszczonych w monumentalnym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego (1880–1902).
Był także członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (1901), Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie (1908) i Cesarskiej Akademii Nauk w Petersburgu, w ramach której otrzymał dyplom korespondenta Obserwatorium Fizycznego (1905).
W 1895 roku ożenił się z Janiną Szymańską, z którą miał troje dzieci: Wacława, Witolda Mariana i Marię Bożenę. Syn Witold Marian (1899–1944), pracował naukowo, był profesorem na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Warszawskiego.
Zmarł 25 lutego 1943 roku w Piotrkowie Trybunalskim i został pochowany na Starym Cmentarzu Rzymskokatolickim (kwatera 11, grób nr 448).
Bibliografia prac Rawity Witanowskiego, zatytułowana 45 lat działalności na niwie historii regionalnej, została wydana w Łodzi w 1935 roku. W 1991 roku Kłodawskie Towarzystwo Kulturalne wydało broszurę Michał Rawita-Witanowski i kłodawska farmacja.
Materiały archiwalne Michała Rawity Witanowskiego znajdują się w PAN Archiwum w Warszawie pod sygnaturą III-139Spis inwentarzy, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie, [dostęp 2024-03-07]..
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (27 listopada 1929)M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630 „za zasługi na polu krajoznawczem i historycznem”. Złoty Krzyż Zasługi (7 czerwca 1939) „za zasługi na polu pracy społecznej”.
Upamiętnienie Imię Rawity Witanowskiego noszą ulice w Kole i Kłodawie oraz piotrkowski oddział PTTK i skwer przy zbiegu ulic Wojska Polskiego - Armii Krajowej. Tabliczka z jego portretem od 14 grudnia 2013 r. znajduje się na Głazie Krajoznawców w Poznaniu (Pomnik Stulecia Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego) na Wzgórzu Świętego Wojciecha.
Niektóre publikacje Lud wsi Stradomia (pod Częstochową). Szkic etnograficzny, Kraków 1883. Żywot bł. Bogumiła arcybiskupa gnieźnieńskiego, Koło 1885. Monografia Łęczycy, Kraków 1898. Pabianice, „Wędrowiec” 1899, nr 50. Po bocznych drogach – Kalisz, „Wędrowiec” 1901, nr 4. Kłodawa i jej okolice pod względem historyczno-ludoznawczym, Warszawa 1904. Przewodnik po dawnym opactwie cystersów w Sulejowie, Piotrków Tryb. 1910. Wielkopolskie miasto Koło – jego przeszłość i pamiątki, Piotrków Tryb. 1912. Przewodnik po Piotrkowie Trybunalskim, Piotrków Tryb. 1923. Zbór we Włoszczowej, Kraków 1925. Ilustrowane okolice Piotrkowa, Piotrków Tryb. 1926. Dawny powiat chęciński (wznowienie Kielce 2001).
Przypisy
Bibliografia Tadeusz Nowakowski, Piotrków Trybunalski i okolice, Sport i Turystyka, Warszawa 1972.
Linki zewnętrzne Publikacje Michała Rawity Witanowskiego w bibliotece Polona
Publikacje Michała Rawity-Witanowskiego w katalogu podstawowym Biblioteki Jagiellońskiej Publikacje Michała Rawity-Witanowskiego w katalogu komputerowym Biblioteki Jagiellońskiej
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Autorzy artykułów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego Kategoria:Członkowie Polskiej Macierzy Szkolnej Kategoria:Ludzie urodzeni w Częstochowie Kategoria:Ludzie związani z Kłodawą Kategoria:Ludzie związani z Kołem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Starym Cmentarzu Rzymskokatolickim w Piotrkowie Trybunalskim Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy regionaliści Kategoria:Urodzeni w 1858 Michał Rawita Witanowski Kategoria:Zmarli w 1943