thumb|Dom rodzinny w Nelahozevsi thumb|Muzeum Antonína Dvořáka w letnim pałacyku Amerika w Pradze Antonín Leopold Dvořák (ur. 8 września 1841 w Nelahosevsi, zm. 1 maja 1904 w Pradze) – czeski kompozytor, dyrygent i pedagog.

Był czołowym przedstawicielem czeskiej muzyki narodowej (obok Bedřicha Smetany). Komponował symfonie (najbardziej znana Z Nowego Świata, 1893), kwartety smyczkowe, opery, poematy symfoniczne, pieśni, msze, utwory fortepianowe oraz koncerty – w tym najsłynniejszy Koncert wiolonczelowy h-moll op. 104, o którym Johannes Brahms pisał: „Gdybym wiedział, że wiolonczela jest zdolna do takich rzeczy, sam bym napisał ten koncert”.

Życiorys Antonín Dvořák urodził się i dorastał w miejscowości Nelahozeves niedaleko Pragi. Jego ojciec František był rzeźnikiem. W latach 1853–1856 młody Antonín Dvořák przebywał w miejscowości Zlonice, gdzie zaopiekował się nim miejscowy kantor i organista Antonín Liehmann, który uczył go gry na skrzypcach, fortepianie i organach. W wieku 16 lat przeniósł się do Pragi, by studiować grę organową w Praskiej Szkole Organowej. Jednocześnie grał na altówce w orkiestrze Teatru Tymczasowego (późniejszego praskiego Teatru Narodowego) pod kierownictwem Bedřicha Smetany. Podjął również pracę jako organista kościoła św. Wojciecha na praskim Nowym Mieście. thumb|left|Pomniki Dvořáka przed praskim Rudolfinum

Bardzo wcześnie rozpoczął swoją działalność kompozytorską. 17 listopada 1873 wziął ślub z Anną Čermákovą. Żona Dvořáka zwróciła się o ocenę prac męża do Johannesa Brahmsa, który polecił Dvořáka berlińskiemu wydawcy Simrockowi. To właśnie dla niego Dvořák napisał w 1878 pierwszą część Tańców Słowiańskich, która zyskała entuzjastyczne recenzje. Zajął się również dyrygenturą. W 1884 został zaproszony do Londynu, aby poprowadzić swoje Stabat Mater, dzieło wokalno-instrumentalne, napisane po śmierci jednej z córek.

W 1891 w Birmingham miało miejsce prawykonanie Requiem pod dyrekcją kompozytora (czeska premiera miała miejsce w Národním divadle w Pradze w kwietniu 1892). Dzięki licznym sukcesom Dvořák otrzymał doktorat w Pradze i Cambridge oraz w konserwatorium praskim, gdzie wychował wielu znakomitych czeskich kompozytorów jak Vítězslav Novák i Josef Suk.

W 1892 Dvořák został zaproszony do Stanów Zjednoczonych. Założycielka Narodowego Konserwatorium w Nowym Jorku, Jeanette Thurber chciała pozyskać Dvořáka jako kierownika tejże instytucji. Początkowo wahający się kompozytor przyjął w końcu tę propozycję; w czasie pobytu w Stanach skomponował w 1895 dziewiątą symfonię, jedno ze swych najgłośniejszych dzieł. Jego grób znajduje się na cmentarzu wyszehradzkim w Pradze.

Twórczość Twórczość Antonína Dvořáka jest syntezą muzyki epok klasycyzmu i romantyzmu. Siła i całkowita jednorodność oraz absolutna indywidualność są obecne przede wszystkim w orkiestracji i instrumentacji. Jego twórczy rozwój przebiegał w kilku etapach: pierwsze kompozycje wyrastały z fascynacji muzyką Beethovena i Schuberta, drugi etap jego starań mieści się już w sferze osobistych odczuć, ujawniając swoiste podejście do percypowania muzyki ze strony formalnej i treściowej.

Trzeci okres jest typowym ukłonem w stronę rodzimej tradycji muzycznej i zwrotem ku czeskim inspiracjom muzycznym (kantata Hymnus, Moravské dvojzpěvy). Szczególnego zabarwienia dodała muzyce Dvořáka dbałość o typowo słowiański charakter twórczości, którym wzbogacił światową muzykę.

Podczas pobytu a Ameryce uległ inspiracjom muzyki afroamerykańskiej i indiańskiej, co objawiło się w jego IX Symfonii Z nowego świata. W ostatnim okresie twórczości muzyka Dvořáka nabiera dojrzałego, indywidualnego kolorytu połączonego z inspiracjami czeskimi bajkami, podaniami i legendami, zwłaszcza ludowymi (opery Diabeł i Kasia, Rusałka).

Antonín Dvořák napisał 9 symfonii, kilka poematów symfonicznych, wielkie utwory instrumentalne (Tańce słowiańskie (Slovanské tance)), utwory wokalne i wokalno – instrumentalne (Stabat Mater, Święta Ludmiła (Svatá Ludmila), Requiem, Te Deum), 5 uwertur koncertowych, wiele utworów kameralnych (w tym najsłynniejszy kwartet smyczkowy F-dur, tak zwany „Amerykański“), koncerty (skrzypcowy, wiolonczelowy i fortepianowy), pieśni (Pieśni biblijne – Biblické písně), muzykę chóralną, utwory fortepianowe (fortepianowa wersja Tańców słowiańskich, wersja orkiestrowa powstała później), 10 oper (najsłynniejsze: Rusałka, Jakobín, Diabeł i Kasia (Čert a Káča), Dimitrij i Armida). Czczony na całym świecie, zmarł nieoczekiwanie w Pradze 1 maja 1904 roku.

Dokumenty i inne pamiątki pozostałe po kompozytorze (autografy, korespondencja, dokumenty, dzieła plastyczne, ówczesne fotografie, programy, plakaty), umieszczone są w Muzeum Antonína Dvořáka, które od momentu swojego powstania w 1932 roku znajduje się w barokowym letnim pałacyku Amerika w Pradze.

Odznaczenia W 1889 roku odznaczony został Orderem Korony Żelaznej III klasy.

W 1901 roku został podwyższony przez Franciszka Józefa I do stanu szlacheckiego z tytułem Ritter von Dvořákhttps://www.czechology.com/antonin-dvorak-dvorak-most-famous-czech-composerss-180th-birthday/.

Przegląd wybranych kompozycji mały|Grób Antonína Dvořáka na cmentarzu wyszehradzkim w Pradze Twórczość Antonína Dvořáka jest bogata zarówno ze względu na swoją liczebność, jak i na szerokie spektrum występujących w nim form – liczy niemal 120 opusów, z których większość stanowią wielkie dzieła orkiestrowe i wokalno-instrumentalne oraz muzyczno-dramatyczne.

Symfonie thumb|Popiersie Antonína Dvořáka w Bydgoszczy (w parku Jana Kochanowskiego jako jeden z posągów galerii pomników kompozytorów i wirtuozów) I symfonia c-moll – „Zlonickie dzwony”, 1865 II symfonia B-dur op. 4, 1865 III symfonia Es-dur op. 10, 1873 IV symfonia d-moll op. 13, 1874 V symfonia F-dur op. 76, 1875 VI symfonia D-dur op. 60, 1880 VII symfonia d-moll „Londyńska” op. 70, 1885 VIII symfonia G-dur op. 88, 1889 IX symfonia e-moll „Z Nowego Świata” op. 95, 1893 Symfonia Neptun, 1893 (niedokończona)

Dzieła wokalno-instrumentalne, oratoria, kantaty, msze Hymn „Spadkobiercy Białej Góry” (Dědicové Bílé hory) op. 30, 1872 (przeredagowany w 1880 i 1885) Stabat mater op. 58, 1877 Psalm 149 (Žalm 149) op. 79, 1879 (1887 opracowanie na chór i orkiestrę) Ślubna koszula (Svatební košile), op. 69, 1884 Święta Ludmiła (Svatá Ludmila) op. 71, 1886 Msza D-dur op. 86, 1887 (wersja z partią organów), 1892 (z orkiestrą) Requiem b-moll op. 89, 1890 Te Deum, op. 103, 1892

Opery Alfred, 1870 Król i węglarz (Král a uhlíř), 1871, 2.wersja – op. 14, 1874 Tvrdé palice op. 17, 1874 Wanda op. 25, 1875 Chłop – szelma (Šelma sedlák) op. 37, 1877 Dymitr (Dimitrij) op. 64, 1882, 2.wersja – 1894 Jakobin op. 84, 1888, 1897 (częściowo przerobione) Diabeł i Kasia (Čert a Káča) op. 112, 1899 Rusałka op. 114, 1900 Armida op. 115, 1903

Koncerty thumb|Premiera koncertu fortepianowego g-moll op. 33 9 grudnia 1919, w wykonaniu: Viléma Kurza, Ilony Kurzovej, Czeskiej filharmonii pod dyrekcją Václava Talicha Koncert A-dur na wiolonczelę i fortepian, 1865 Romance f-moll na skrzypce i orkiestrę op. 11, 1873/1877 Koncert fortepianowy g-moll op. 33, 1876 (zmienione 1919) Koncert skrzypcowy a-moll op. 53, 1879 (zmienione 1880) Koncert h-moll na wiolonczelę i orkiestrę op. 104, 1895

Poematy symfoniczne, utwory orkiestrowe i suity Poemat symfoniczny (Rhapsodie a moll) op. 14, 1874 Wariacje symfoniczne na orkiestrę op. 78, 1877 Rapsodia słowiańska op. 45 (D-dur, g-moll, As-dur), 1878 Suita Czeska op. 39, 1879 Legendy op. 59, 1881 Husycka op. 67, uwertura, 1883 Karnawał op. 92, uwertura koncertowa, 1891 Scherzo capriccioso op. 66, 1883 Suita A-dur op. 98B, 1895 Wodnik op. 107, poemat symfoniczny na podstawie ballady Karela Jaromíra Erbena, 1896 Polednice op. 108, poemat symfoniczny na podstawie ballady Karela Jaromíra Erbena, 1896 Złoty kołowrotek (Zlatý kolovrat) op. 109, poemat symfoniczny na podstawie ballady Karela Jaromíra Erbena, 1896 Drewniany gołąb (Holoubek) op. 110, poemat symfoniczny na podstawie ballady K.J. Erbena, 1896 Pieśń heroiczna (Píseň bohatýrská) op. 111, poemat symfoniczny, 1899 Tańce słowiańskie op. 46 – I część, 1878 Tańce słowiańskie op. 72 – II część, 1887

Muzyka kameralna Kwintet smyczkowy G-dur, op. 77, 1875 Kwintet fortepianowy A-dur, op. 81, 1887 Kwintet smyczkowy Es-dur, op. 97, 1893 Kwartet smyczkowy Es-dur „Słowiański”, op. 51, 1879 Kwartet smyczkowy F-dur „Amerykański”, op. 96, 1893 Kwartet smyczkowy As-dur, op. 105, 1895

Utwory fortepianowe Silhouety, op. 8, 1879** Mazurky op. 56, 1880 Dumka a furiant op. 12, 1884 Poetické nálady op. 85, 1889 Suita A dur op. 98, 1894 (później także w wersji na orkiestrę) Humoreski op. 101 (najsłynniejsza nr 7, Ges-dur) Tańce słowiańskie op. 46 – I część, 1878 Tańce słowiańskie op. 72 – II część, 1886 Legendy op. 59, 1881

Pieśni i muzyka chóralna Čtyři písně op. 82, 1888 (nr 1 Kéž duch můj sám) Písně milostné op.83, 1888 (nr 2 V tak mnohém srdci mrtvo jest) Biblické písně op. 99, 1894 Ave Maria op. 19B, 1877 Ave Maris Stella op. 19B, 1879 Moravské dvojzpěvy op. 20 (sopran, tenor + fortepian), 1875 Moravské dvojzpěvy op. 29, 32 (sopran, alt + fortepian), 1876 Moravské dvojzpěvy op. 38 (sopran, alt + fortepian), 1877 Kytice z českých národních písní op. 41, 1877 Z kytice národních písní slovanských op. 43, 1878 Pět sborů na texty litevských národních písní op. 27, 1878 Čtyři sbory op. 29, 1876 V přírodě op. 63, 1882

Posłuchaj

Zobacz też

szkoły narodowe w muzyce

Przypisy

Linki zewnętrzne

Strona poświęcona Antonínowi Dvořákowi Strona z dziełami Dvořáka w formacie elektronicznym Antonín Dvořák – nuty w bibliotece Polona

Kategoria:Artyści związani z Pragą Kategoria:Czescy dyrygenci Kategoria:Czescy kompozytorzy operowi Kategoria:Muzycy związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Wyszehradzkim w Pradze Kategoria:Urodzeni w 1841 Kategoria:Zmarli w 1904 Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)