Andrzej Michał Horodyski herbu Korczak, inna forma imienia: Michał Andrzej Horodyski (ur. koniec listopada 1773 w Baworowie, zm. pomiędzy 1847 a 1857) – polski dramatopisarz, polityk, tłumacz, wolnomularzLudwik Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s. 262..

Życiorys Urodził się w końcu listopada 1773 w Baworowie (Podole galicyjskie) jako syn Antoniego, miecznika kijowskiego, i Justyny z Marchockich.

W młodości zamierzał studiować filozofię na Uniwersytecie Lwowskim.

Działalność polityczna od 1796 do 1806 W roku 1796 został działaczem Centralizacji Lwowskiej, związaniej z paryską Deputacją. Po jej rozbiciu zbiegł (1798) do Warszawy, gdzie stał się początkowo współzałożycielem, a następnie sekretarzem i kierownikiem (funkcję tę przejął po E. Mycielskim) Towarzystwa Republikanów Polskich, działając pod pseudonimem Andrzej Dumański.

W roku 1801, z polecenia Towarzystwa, nawiązał i prowadził szyfrowaną korespondencję z H. Kołłątajem. Wkrótce też stał się jednym z grona najwierniejszych przyjaciół Kołłątaja. W roku 1802 został udziałowcem powstającego w Odessie domu handlowego Trzycieski, Horodyski et comp., do którego przystąpili także: P. Maleszewski, J. K. Szaniawski i J. Drzewiecki.

Księstwo Warszawskie (1807-1815) Od początku istnienia Księstwa Warszawskiego zaangażował się politycznie i publicystycznie. Członek Izby Najwyższej Wojennej i Administracji Publicznej w 1806 rokuBarbara Grochulska, Księstwo Warszawskie, Warszawa 1966, s. 52.. Wiceprezes i pierwszy konsyliarz Izby Administracji Publicznej departamentu warszawskiego w 1808 rokuKalendarzyk Polityczny, Chronologiczny i Historyczny na Rok Panski 1808. Z niektoremi dodatkami i Magistraturami kraiowemi, Warszawa, s. 85-86.. Członek Izby Głównej Obrachunkowej w 1811 rokuKalendarzyk Polityczny Chronologiczny i Historyczny na rok pański 1811 z Magistraturami Kraiowemi, Warszawa 1811, s. 98..

Był członkiem loży wolnomularskiej Świątynia Izis w 1811/1812 roku, członkiem loży Kazimierz Wielki w 1819/1820 rokuStanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 215.. Był także członkiem Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Z czasem odcinał się od swych dawnych jakobińskich poglądów. Po wkroczeniu Rosjan w roku 1813 związał się z Adamem Jerzym Czartoryskim.

Powstanie listopadowe (1830-1831) W czasie powstania listopadowego był związany z generałem Skrzyneckim. Od czerwca 1831 był ministrem spraw zagranicznych Rządu Narodowego.

Twórczość Ważniejsze dzieła Abelino, wielki bandyt wenecki (inny tytuł: Abelino, wielki bandyt włoski). Tragedia w 5 aktach z niemieckiego, wyst. Lwów 1795, wznowienie Warszawa 18 kwietnia 1800, (według J. H. Zschokke) Komedia naprędce. Komedia w 1 akcie z niemieckiego, wyst. Warszawa 1798, wyd. Warszawa 1800, rękopis: Ossolineum, sygn. 11272/I, (być może według F. L. Schröder: Die Komödie) Nieszczęśliwi. Komedia w 1 akcie z niemieckiego, wyst. Warszawa 1798-1799, (według A. F. Kotzebue) La Peyrouse, czyli sławny żeglarz. Drama w 2 aktach, wyst. Warszawa 1798, wznowienie Warszawa 1 maja 1807, wyd. Warszawa 1800, (według A. F. Kotzebue) Potwarcy (lub: Potwarce). Drama w 5 aktach z niemieckiego, wyst.: Warszawa 1798, 26 listopada 1799, (według A. F. Kotzebue) Wieczory Praksedy, wyst. Warszawa 1798 Hamlet. Tragedia w 5 aktach, wyst. Warszawa 28 marca 1799, (według W. Shakespeare'a w przeróbce J. F. Ducisa) Myśliwi, wyst. Warszawa 1799, (według A. W. Iffland) Pokrewieństwo, czyli bracia tegocześni. Komedia w 5 aktach z niemieckiego, wyst. Warszawa 1799, (według A. F. Kotzebue) Aleksander Mężykow. Tragedia w 5 aktach z niemieckiego, wyst. 28(?) marca 1800 Kartofel Pełka. Komedia w 1 akcie z włoskiego, wyst. Warszawa, prawdopodobnie w roku 1800; współautor: A. Żółkowski; (według C. Goldoni) Sługa dwóch panów. Komedia w 2 aktach z niemieckiego, wyst. Warszawa 15 kwietnia 1803, (według C. Goldoniego w przeróbce F. L. Schrödera) Gaweł na księżycu. Komedia w 3 aktach z francuskiego, wyst. Warszawa 11 stycznia 1804, (według H. Beck; także w roku 1805 tłum. A. Żółkowski) List do J. K. Szaniawskiego, w zbiorze: "Korespondencja w materiach obraz kraju i narodu polskiego rozjaśniających", cz. 1, Warszawa 1807; wyd. jako dodatek do Gazety Warszawskiej 1807; (tu szereg listów innych autorów, adresowanych do Horodyskiego) (Nekrolog H. Kołłątaja), Allgemeine Literaturzeitung lipiec 1812 Myśli dążące do zamiaru polepszenia bytu włościan polskich. Projekt opracowany dla Komitetu Reformy odczytany 28 sierpnia 1814, z rękopisu Biblioteki Czartoryskich, sygn. 5233, wyd. S. Kieniewicz w: Przemiany społeczne i gospodarcze w Królestwie Polskim (1815-1830), Warszawa 1951 Projekt do ustawy rządowej dla krajów polskich, na przypadek gdyby takowe do państwa rosyjskiego w kształcie sprzymierzonego związku z zachowaniem całej swojej wewnętrznej udzielności zachowane zostały, dat. 21 września 1814, niewydany, (informuje Polski Słownik Biograficzny) Myśli o powstaniu prowincji zabranych, będące projektem instrukcji dla oddziałów idących za Bug i Niemen, powst. 1831, niewydane, (informuje Polski Słownik Biograficzny) Myśli o pokoju w Europie, powst. 1831(?), niewydane, (informuje Polski Słownik Biograficzny). Wiele pism Horodyskiego (projektów politycznych i naukowych) pozostało jedynie w rękopisach (porównaj: Listy i materiały).

Horodyskiemu przypisywano także wydane anonimowo: "Listy obywatelskie do Jana Węgleńskiego, ministra stanu Królestwa Polskiego", Pamiętnik Warszawski 1816, t. 6 – 1817, t. 8 i odb. (częściowa) Warszawa 1816 – napisał J. Wybicki.

Przekłady L. Bendavid: "Czyli postęp w oświeceniu jest tylko środkiem do szczęśliwości, czy też najwyższym zamiarem rodu ludzkiego. Z Bendavida (tłum.) Andrzej Horodyński(!)", Nowy Pamiętnik Warszawski, t. 7 (1802), s. 178-193. Claude Carloman de Rulhière: "Tłumaczenie z francuskiego Historia bezrządu Polski. Dzieło pośmiertne", t. 1, Warszawa 1808, (jako współtłumacz obok F. K. Dmochowskiego, J. K. Szaniawskiego, S. Staszica i innych).

Prace edytorskie Charte constitutionelle de l'empire de Russie, Warszawa 1831 (także po rosyjsku); ze wstępem wydawcy.

Listy i materiały Do H. Kołłątaja w zbiorze z lat 1805–1811, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 209 Do J. Poniatowskiego z roku 1809, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 134 Do b. prokuratora Szkoły Głównej Krakowskiej (z roku 1809?), rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 151 Do J. Poniatowskiego, gen. Suworowa, J. Rautenstraucha, S. Zamoyskiego i in., rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 137 Do H. Kołłątaja i notatki w sprawie Kołłątaja, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 204, 224 Od różnych osób z lat 1804–1816, m.in. od: J. S. Bandtkiego, T. Horodyskiej, P. Maleszewskiego, A. Sapiehy, J. K. Szaniawskiego (z lat 1809–1815) i S. Kłokockiego (z lat 1814-1815), rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 163 Od C. Godebskiego, rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. BOZ 1813 Od J. Skrzyneckiego 10 listów z roku 1831 oraz papiery Horodyskiego z roku 1831, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 164 Memoriały, projekty, uwagi polityczne z lat 1808–1815, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 15 Papiery osobiste Horodyskiego i kilka rozprawek, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 174. Ponadto wiele papierów Horodyskiego lub jego dotyczących (m.in. korespondencji i materiałów) zachowało się w zbiorach: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Towarzystwa Przyjaciół Nauk, sygn.: 17, 25, 59, 65); Biblioteka Narodowa, sygn.: 4123/1-3, IV 6317, BOZ III 9; Biblioteka PAN Kraków (Zbiory Horodyskiego, sygn.: 126–174, 206, 514); Biblioteka Czartoryskich, sygn.: 3929–3930 (tu: Akty i listy Związku Republikantów), 3934, 3936, 3940, 3943–3945, 5222, 5225, 5233, 5831; Biblioteka Polska w Paryżu, sygn.: 335, 406, 454.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Izb Administracyjnych Księstwa Warszawskiego Kategoria:Członkowie Izby Najwyższej Wojennej i Administracji Publicznej Kategoria:Członkowie rządów powstańczych (powstanie listopadowe) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie Andrzej Horodyski Kategoria:Politycy okresu zaborów Kategoria:Działacze organizacji rewolucyjnych i niepodległościowych po III rozbiorze Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Polscy wolnomularze (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polscy wolnomularze (Księstwo Warszawskie) Kategoria:Urodzeni w 1773 Kategoria:Zmarli w 1857 Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej