thumb|Projekt bazyliki arch. Adama Ballenstedta (1924) thumb|Widok z lotu ptaka thumb|Bazylika o świcie thumb|Wnętrze thumb|Kopuła od wewnątrz Bazylika mniejsza św. Wincentego a Paulo – rzymskokatolicka bazylika mniejsza pw. św. Wincentego a Paulo w Bydgoszczy. Wzniesiona w stylu neoklasycystycznym według projektu Adama Ballenstedta. Wzorowana jest na rzymskim Panteonie.

Historia kościoła W listopadzie 1923 r. władze Bydgoszczy ofiarowały Zgromadzeniu Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo działkę (5270 m kw.) pod budowę kościoła i szkoły z internatem dla 200 uczniów. W marcu 1924 r. rozpoczęto prace przygotowawcze według projektu architekta Adama Ballenstedta z Poznania. Nowa, monumentalna świątynia, miała być pomnikiem wdzięczności Opatrzności Bożej za powrót Pomorza do Polski i upamiętniać 300-lecie powstania Zgromadzenia Księży Misjonarzy (1625). Stylistycznie budowla miała nawiązywać do form neoklasycystycznych, natomiast w detalu architektonicznym do form neobarokowychBydgoszcz niepodległa. Kadry, przedmioty i gmachy XX-lecia.

1 maja 1924 r. dekretem kard. Edmunda Dalbora erygowana została parafia pw. św. Wincentego a Paulo, w której 15 października 1925 r. pracę duszpasterską rozpoczęli księża misjonarze. Do końca 1927 r. wybudowano prezbiterium kościoła, a na początku 1928 r. rozpoczęto prace fundamentowe pod korpus nawowy. Na przełomie 1931/1932 ukończone zostały oba skrzydła domu misjonarskiego, w jednym z nich siedzibę miała szkoła dla chłopców. Pod koniec 1933 r. postawiono mury rotundy, na których w 1935 osadzona została żelbetowa kopuła. Do końca 1938 r. kościół został ukończony w stanie surowym.

16 września 1939 r. kościół został zajęty przez wojska niemieckie, a dom misjonarski przeznaczony na koszary policji. Kościół został sprofanowany, rozkradziono elementy wyposażenia. Przed wycofaniem się z Bydgoszczy, wojska niemieckie 19 stycznia 1945 r. podpaliły kościół. Rozmiar strat oszacowano na 1 466 808,10 złotych według cen przedwojennych.

15 marca 1945 r. do Bydgoszczy przybyli pierwsi misjonarze z Krakowa. Kościół został odgruzowany i otwarty dla kultu. Od 27 maja 1945 r. w bazylice odbywają się regularne nabożeństwa. Rozpoczęto długotrwały proces odbudowy. W 1949 r. poświęcono kaplicę Matki Boskiej Częstochowskiej, w latach pięćdziesiątych otynkowano wewnętrzne ściany kościoła, w 1966 opracowano projekt kopuły zewnętrznej. Od 1967 r. pracami nad odbudową kościoła kierował prof. Wiktor Zin; w tym samym roku na kopule bazyliki ustawiono latarnię ze stalowym krzyżem o wysokości 6 m.

Według projektu Zina zamontowano we wnętrzu marmurowe pilastry o korynckich kapitelach, zbudowano chór muzyczny, zainstalowano mozaikowe lustra odblaskowe przy kinkietach głównej rotundy. Prof. Zin zaprojektował także mozaiki na sklepieniach naw, wystrój prezbiterium, oraz rozety w kasetonach kopuły i witraże.

W kolejnych latach prowadzono dalsze prace budowlane: ułożono w całym kościele marmurową posadzkę i otynkowano zewnętrzne ściany, stosując pierwotnie projektowany detal sztukatorski. W 2020 r. kosztem 0,5 mln zł przeprowadzono remont pochodzącej z 1967 r. latarni, w ramach którego zdemontowano czasowo wieńczący ją metalowy krzyż, który groził zawaleniem. Po renowacji został on obity (podobnie jak latarnia) blachą miedzianą, a jego kontury pozłocono. W 2021 r. rozpoczęto remont kopuły; pokrywająca ją blacha (o łącznej masie 20 ton)Widać pierwsze efekty remontu kopuły bazyliki mniejszej pw. św. Wincentego a Paulo z powodu reakcji z blachą miedzianą latarni przeciekała, w wyniku czego woda przedostawała się pod warstwę ocynkowanej blachy i spływała po wewnętrznej warstwie papy. Szacowany koszt prac to 4–4,5 mln złLatarnia na bydgoskiej bazylice jak nowa. Co za efekt!; w 2021 r. kosztem 1,3 mln zł pozyskanych głównie z dotacji ministerialnej wymieniono blachę na 4 z 24 oddzielonych żebrami pól tworzących kopułę, której powierzchnia wynosi ok. 2500 m kw.Kopuła bazyliki będzie jak nowa. Remonty bydgoskich kościołów.

7 października 1997 r. papież Jan Paweł II podniósł kościół do godności bazyliki mniejszej.

Proboszczowie i superiorowie bazyliki ks. Antoni Mazurkiewicz CM (1924–1928) ks. Ludwik Moska CM (1929–1937) ks. Jan Wagner CM (1937–1939) ks. Edmund Włodarz CM (1940–1941) ks. Władysław Giemza CM (1945–1957) ks. Paweł Teodorowski CM (1957–1962) ks. Ludwik Sieńko CM (1962–1980) ks. Antoni Strycharz CM (1980–1986) ks. Czesław Żak CM (1986–1992) ks. Edmund Karuk CM (1992–1996) ks. Augustyn Konsek CM (1997–2004) ks. Marek Bednarek CM (2004–2013) ks. Mieczysław Kozłowski CM (2013–2019) ks. Sławomir Bar CM (od 2019)

Wyposażenie Ołtarz główny – zaprojektowany w całości przez Wiktora Zina, składa się z monumentalnej grupy ukrzyżowania i mozaiki. Ogromny krucyfiks, stojąca pod nim grupa Wincentego a Paulo z ubogimi, przedstawione są na tle mozaiki, która w abstrakcyjno-symbolicznym związku łączy się treściowo z Grupą Ukrzyżowania. Dopełnieniem treściowym i symbolicznym ołtarza są dwie mozaiki na ścianach prezbiterium przedstawiające związane ze Wincentym a Paulo dzieła miłosierdzia chrześcijańskiego. Ołtarze boczne – wokół rotundy kościoła, podobnie jak w rzymskim Panteonie, umieszczono osiem edykuł – dekorowanych wnęk. Każda z nich stanowi osobny, boczny ołtarz flankowany dwiema korynckimi kolumnami. W niszach umieszczone są posągi świętych. Kopuła – najbardziej monumentalny element wnętrza. Zgodnie z projektem Wiktora Zina zamontowano w kasetonach kopuły rozety – stylizowane kwiaty polskie. W 108 kasetonach znalazły się 32 różne motywy rozet. Na żebrach kopuły umieszczono stylizowane gwoździe, rytmizujące wnętrze czaszy. Chór muzyczny i mozaika „Stworzenie Świata” – umieszczone nad wejściem w arkadzie zachodniej kościoła. Żelbetowa płyta nośna została umieszczona na wysokości 8 metrów nad posadzką kościoła. Do niej zamocowano podwieszaną mozaikę „Stworzenie Świata”. Mozaika jest najbogatszym, pod względem formalnym i treściowym, elementem wyposażenia świątyni. Kompozycja jest abstrakcyjnym przedstawieniem biblijnego opisu stworzenia świata z Księgi Rodzaju. Wydaje się jednak, że stanowi zbitkę kosmogonii, historii biblijnej i kosmogonii naukowej. Środkami wyrazu są linie i kolory. Kolorystyka została zredukowana do trzech barw – czerwieni, błękitu i żółci (złota). „Drzwi Błogosławieństw” – składające się z 16 płaskorzeźb brązowe drzwi, umieszczone w zachodnim wejściu do kościoła. Ich autorem jest bydgoski rzeźbiarz Michał Kubiak. Awers drzwi przedstawia osiem błogosławieństw Chrystusa z Ewangelii Mateusza (5,3–11). Na rewersie umieszczone są m.in.: herb Bydgoszczy, monogram Wincentego a Paulo i herb Zgromadzenia.

Parafia Od 1925 r. parafia zarządzana jest przez Zgromadzenie Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo. Oprócz pracy duszpasterskiej, katechizacji w szkołach, kapłani podejmują także posługę w szpitalach, prowadzona jest kuchnia dla ubogich, świetlica dla dzieci z patologicznych rodzin. Przy parafii działa klub sportowy.

Od 1928 r. przy bazylice działa parafialny chór Vincentinum – obecnym dyrygentem jest Dariusz Rynkowski.

Od 1982 do 1986 r. mieściła się tu bydgoska siedziba Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Uwięzionym i ich RodzinomBydgoskie miejsca "Solidarności".

W czasie pandemii Covid-19 kaplica akademicka została przekształcona w noclegownię dla bezdomnych. Kontynuacją tych działań stało się uruchomienie 18 października 2021 r. w lewym skrzydle bazyliki Ogrzewalni u Miecia – noclegowni dla 50 osób z recepcją, pralnia i łaźnią, nazwanej ku czci dawnego proboszcza ks. Mieczysława Kozłowskiego. W razie większych potrzeb funkcję noclegowni dla kobiet i dzieci będzie pełnić Dom Miłosierdzia im. św. Małgorzaty Marii Alacoque przy ul. NasypowejOgrzewalnia, bar mleczny, lekarz i pielęgniarka. Wszystko dla bezdomnych w bydgoskiej bazylice.

Galeria

Zobacz też Lista najwyższych budynków w Bydgoszczy Cmentarz katolicki św. Wincentego a Paulo w Bydgoszczy Obiekty sakralne w Bydgoszczy Struktury wyznaniowe w Bydgoszczy

Przypisy

Bibliografia ks. Zbigniew Sroka CM: Bazylika św. Wincentego a Paulo w Bydgoszczy – przewodnik. ks. A. Konsek CM, ks. A. Strycharz CM: Bydgoska Bazylika Mniejsza św. Wincentego a Paulo 1924–1999; Bydgoszcz 1999. Janusz Umiński: Bydgoszcz – przewodnik; Bydgoszcz 1996.

Linki zewnętrzne Oficjalna strona bazyliki Organy z bazyliki w bazie danych Polskiego Wirtualnego Centrum Organowego Panorama Bydgoszczy z kopuły bazyliki Bazylika mniejsza św. Wincentego à Paulo fotopolska.eu

Bydgoszcz Wincenty à Paulo Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Wincentego à Paulo Wincentego à Paulo Kategoria:Kościoły i klasztory lazarystów w Polsce Kategoria:Architektura neoklasycystyczna w województwie kujawsko-pomorskim Bydgoszcz Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1939