thumb|Powódź we Wrocławiu w 1997 r. thumb|upright|Oznaczenia wysokości wezbranej wody na Łabie – ściana pałacu Pillnitz w Dreźnie Powódź – przejściowe zjawisko hydrologiczne polegające na wezbraniu wód rzecznych lub morskich w ciekach, zbiornikach lub na morzu powodujące po przekroczeniu przez wodę stanu brzegowego zatopienie znacznych obszarów lądu – dolin rzecznych, terenów nadbrzeżnych lub depresyjnych, doprowadzające do wymiernych strat społecznych i materialnych. Jest jedną z najbardziej groźnych i niszczycielskich w skutkach klęsk żywiołowych. Walka z nią jest stale aktualnym problemem ogólnoświatowym. Poważny wpływ na występowanie powodzi mają istniejący układ rzek oraz występująca w poszczególnych okresach roku sytuacja hydrologiczno-meteorologiczna. mały|14 września 2005, dwa tygodnie po przejściu huraganu Katrina, który spowodował awarię wałów przeciwpowodziowych w Nowym Orleanie Według art. 16 pkt 43 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne – powódź to czasowe pokrycie przez wodę terenu, który w normalnych warunkach nie jest pokryty wodą, w szczególności wywołane przez wezbranie wody w ciekach naturalnych, zbiornikach wodnych, kanałach oraz od strony morza, z wyłączeniem pokrycia przez wodę terenu wywołanego przez wezbranie wody w systemach kanalizacyjnychUstawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne ()..
Rodzaje powodzi i ich klasyfikacja
Powodzie w Polsce ze względu na proces powstawania, wezbrania można podzielić na typy: opadowe – których przyczyną są opady: ulewne lub nawalne, czyli o dużym natężeniu, rozlewne, czyli długotrwałe, na dużym obszarze zlewnym. roztopowe – których przyczyną jest gwałtowne topnienie śniegu, zimowe – których przyczyną jest nasilenie niektórych zjawisk lodowych, sztormowe – których przyczyną są silne wiatry, sztormy występujące na zalewach i wybrzeżach.
Przyczyny wystąpienia powodzi mogą więc być różne: intensywne opady deszczu, roztopy wiosenne, zatamowanie biegu rzeki przez zatory lodowe czy osuwiska, uszkodzenie obiektów hydrotechnicznych (np. przerwanie tamy), cofka, tsunami i in. Paradoksalnie, na terenach suchych częstym i bardzo groźnym zjawiskiem jest tzw. powódź błyskawiczna. Na terenach zurbanizowanych zagrożeniem jest powódź miejskaS. Bednarczyk, T. Jarzębińska, S. Mackiewicz, E. Wołoszyn, Vademecum ochrony przeciwpowodziowej, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, Gdańsk 2006, str. 14, 32.
Wielkość powodzi określa się w 3-stopniowej skali: zwyczajne, wielkie, katastrofalne.
Zasięg powodzi określa się również w 3-stopniowej skali: małe – o zasięgu lokalnym, średnie – o zasięgu regionalnym, nie mają wpływu na funkcjonowanie państwa, duże – o zasięgu krajowym, mają charakter klęski żywiołowej, zakłócają normalne funkcjonowanie państwa lub jego dużej części, istnieje wtedy konieczność pomocy międzynarodowej.
Powodzie można również podzielić na naturalne i antropogeniczne (awarie lub niewłaściwe gospodarowanie urządzeniami hydrotechnicznymi).
Historyczne powodzie w Polsce
thumb|300px|Powódź na Wiśle z 1813 przedstawiona na rycinie Michała Andriollego z roku 1886 pt. „Wisła”. thumb|Zygmunt III Waza, król polski, zatwierdza orzeczenie rewizorów wysłanych do miasta Solca dla ustalenia szkód wyrządzonych przez powódź i nadaje miastu mostowe. mały|Powódź w Warszawie w 1867 2024 rok – wrzesień (zobacz: Powódź w Europie Środkowej (2024)). 2020 rok – dwa wezbrania na Odrze czerwiec i październik 2018 rok – lipiec, południowa część Polski. 2013 rok – lipiec, Leśna i Miłoszów. 2010 rok – sierpień, Bogatynia, Leśna i Miłoszów. 2010 rok – maj/czerwiec (zobacz: Powódź w Europie Środkowej (2010)). 2009 rok – czerwiec, południowe powiaty województw podkarpackiego, małopolskiego, śląskiego, opolskiego oraz dolnośląskiego. 2008 rok – lipiec, południowe powiaty województw podkarpackiego i małopolskiego. 2006 rok – powódź roztopowa 2001 rok – lipiec/sierpień – dorzecze Wisły w południowej Polsce (zobacz: Powódź w Polsce (2001)). 1998 rok – powódź na Bystrzycy Dusznickiej; która dotknęła Duszniki-Zdrój, Szczytną, Polanicę, gminę Kłodzko. 1997 rok – tzw. powódź tysiąclecia. 1996 rok – 1 poł. września dorzecze Olzy. 1985 rok – sierpień wylew Odry 1982 rok – powódź roztopowa. 1980 rok – podczas lata. 1979 rok – marzec/kwiecień. 1977 rok – początek sierpnia – powódź opadowa na Dolnym Śląsku głównie w zlewni Kaczawy, Kwisy i Bobru – zalane zostało centrum Legnicy, ucierpiały też liczne mniejsze miejscowości. 1970 rok – dwa wielkie wezbrania – pierwsze roztopowe na północy kraju, drugie opadowe w lipcu. 1962 rok – wezbranie opadowe w czerwcu objęło znaczny obszar kraju – od Nysy Łużyckiej, przez Wyżynę Małopolską, dopływy środkowej i dolnej Wisły, lokalnie wystąpiło też na dopływach Narwi. 1960 rok – wylały Odra i Wisła. 1958 rok – czerwiec/lipiec. 1947 rok – powódź zerwała most w Tczewie, zalała Żuławy i przedmieścia Gdańska; w rejonie Warszawy przerwane zostały wały między Zakroczymiem a Czerwińskiem. 1934 rok – lipiec, dorzecze Wisły, woda zalała 1260 km², zginęło 55 osób, także zostało zniszczonych 22 059 budynków, 167 km dróg, zerwanych 78 mostów, zostały też przerwane wały (zobacz: powódź w Polsce (1934)). 1924 rok – powódź roztopowa. 1903 rok – lipiec, dorzecze Odry, górna Wisła. 1888 rok – marzec/kwiecień – objęła prawie cały obszar północnej części kraju (Bug, Narew, dolna Warta, Pomorze). 1829 rok – kwiecień, Gdańsk – pod wodą znalazło się 75% powierzchni miastaR. Borowski, Wielka powódź z 1829 roku w Gdańsku, trojmiasto.pl z 16.07.2016 [dostęp: 17.07.2016] (zobacz: powódź w Gdańsku (1829)). 1813 rok – sierpień, górna Wisła i Dunajec oraz środkowa i dolna Wisła. Wezbranie to miało największy zasięg terytorialny z notowanych do owego czasu i objęło także górną i środkową Odrę oraz tereny Niemiec, Czech i Węgier. 1493 rok. 1471 rok – katastrofalna powódź pod Krakowem. 1468 rok – wylew Odry. 1459 rok – wylew Odry. 1456 rok – wylew Odry. 1451 rok – długotrwała powódź. 1310 rok – „...Drugiego dnia w Kłodzku zatopiło całe przedmieście, tak, że tam utonęło przeszło dwa tysiące ludzi”. 1270 rok – wspomniana przez Jana Długosza: „Wisła, rzeka do takiej wzrosła wysokości, że całą przestrzeń między Górą Lasotą a kościołem Św. Stanisława na Skałce zalała, a rwistym prądem bardzo wiele ludzi i domów, bydła, trzody, koni i drobnego dobytku porwała [...]”. 1253 rok – powódź opadowa. 1235 rok – powódź roztopowa. 1221 rok – powódź opadowa, wspomniana przez Jana Długosza: "„(...) od świąt Wielkanocnych, aż do jesieni padające deszcze i słoty, sprawiły takie wylewy rzek, że od nadzwyczajnego wód wezbrania lękano się w kraju prawdziwego prawie potopu (...)" (ks. V s. 201). 1118 rok – wiosna i lato, wspomniane przez Jana Długosza: „Te ciągłe ulewy i powodzie nie tylko w Polsce, ale i w okolicznych krajach wielkie poczyniły szkody, zatopiwszy całą niemal Ziemię, a stąd przeszkodziwszy zasiewom i zbiorom [...]. Wkrótce potem takie spadły ulewy i nawałnice, a z rzek tak gwałtownie powstały wylewy wód, że niektórzy lękać się zaczęli powtórnego potopu”. 988 rok – pierwsza wzmianka, przekazana przez Jana Długosza: „Zdarzały się tego czasu liczne i długotrwałe wylewy, po których nastąpiło lato skwarne i dla wielu płodów przyrodzonych szkodliwe”.
Źródło:
Jana Długosza, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, tomy od 1 do 12
R. Girguś i W. Strupczewski, 1965, Wyjątki ze źródeł historycznych o nadzwyczajnych zjawiskach hydrologiczno-meteorologicznych na ziemiach polskich w wiekach od X do XVIhttps://bibliotekanauki.pl/books/2163376.pdf.
Największe powodzie XX wieku
1911 r. – wylała chińska rzeka Jangcy, zginęło ok. 100 tys. osób. 1931 r. – powódź w Chinach na Huang He spowodowała śmierć 3,7 mln ludzi. 1939 r. – powódź u ujścia Huang He, do 500 tysięcy ofiar śmiertelnych. 1942 r. – powódź w ujściowych odcinkach Gangesu i Brahmaputry, śmierć 42 tys. ludzi. 1948 r. – w Kolumbii Brytyjskiej (Kanada) wielka powódź roztopowa pozbawiła dachu nad głową 2000 osób. 1953 r. – styczniowy sztorm u wybrzeża Morza Północnego zniszczył 500 km wałów morskich, 1600 km² powierzchni Belgii i Holandii znalazło się pod wodą, zginęło 1800 osób, zostało zniszczonych 43 tys. domów, zasolenie gleby uniemożliwiło uprawę zalanych gruntów rolnych przez kilka kolejnych lat. 1953 r. – spiętrzenie poziomu morza i wywołane nim cofki we Wschodniej Anglii spowodowały śmierć 300 osób. 1953 r. – jedna z najrozleglejszych współczesnych powodzi – w Amazonii zalane 4640 tys. km², brak większych strat ze względu na minimalną gęstość zaludnienia obszaru objętego powodzią. 1966 r. – obfite opady w północnej części Włoch (w 40 godzin 1/3 rocznej sumy opadowej) spowodowały nagłe wezbranie rzek. Oprócz wielkich strat materialnych życie straciły 144 osoby. Ucierpiały zabytki Florencji (zniszczone 1400 dzieł sztuki, zalany zbiór 1 mln książek Biblioteki Narodowej), 33 zabitych floreńczyków. Powódź tę ocenia się jako koronny przykład następstw deforestacji stoków. 1970 r. – majowa powódź w Transylwanii i Karpatach rumuńskich wskutek opadów deszczu i śniegu. 1970 r. – powódź w Bangladeszu, według różnych szacunków 300 tys. -1 mln zabitych. 1974 r. – wielka powódź w Australii – w ciągu 17 godzin zanotowano 480 mm opadu, w miejscowościach Darwin i Broome (Australia Zachodnia i Północna) poziom wody sięgnął wysokości słupów telegraficznych. Zginęło 200 osób, a ponad 20 tys. straciło dach nad głową. 1991 r. – lipcowa powódź w Chinach określana jako „powódź XX w.”, 1400 ofiar śmiertelnych. 1992 r. – w listopadzie na Filipinach 2-3 tys. ofiar wskutek tzw. flash flood (nagła powódź po intensywnych opadach). 1993 r. – lipcowa powódź Missisipi i Missouri związana z działaniem El-Nino, w 9 stanach USA rzeki zalały 44 tys. km², zniszczyły 50 tys. domów, powodując śmierć 50 osób i straty materialne szacowane na 125 mld $. 1993 r. – fala tsunami o wysokości 30 m zalała wyspę Okushiri-To na zach. od Hokkaido (Japonia) powodując śmierć 300 osób. 1994 r. – wielkie wystąpienie z brzegów Renu, nad którym zachowało się jedynie 10% naturalnych terenów zalewowych w wyniku antropopresji i utwardzania powierzchni, podtopiona Kolonia (Niemcy). 1998 r. – w wyniku powodzi w Chinach i Korei Południowej straciło życie ponad 3,5 tys. ludzi, ucierpiało ok. 240 mln osób, zniszczonych zostało 21,5 mln ha upraw, straty materialne wyniosły 30 mld $. 1998 r. – powodzie w Bangladeszu w okresie od czerwca do września pochłonęły życie 4,5 tys. osób. 1998 r. – wezbrania rzek w Polsce i Czechach, zginęły 52 osoby. 2000 r. – listopadowa powódź w Hat Yai, największym mieście w południowej Tajlandii, śmierć poniosło 50 osób, ponad 10 tys. osób straciło dach nad głową. 2000 r. – listopadowa powódź po gwałtownych deszczach w Indonezji ze skutkiem śmiertelnym dla 86 osób.
Zobacz też
parametry fali powodziowej potop
Przypisy
Literatura N. Wójtowicz, Negatywne skutki regulacji Dolnej Wisły, Notatki Płockie, 1996, nr 2(167), s. 44–45.
Linki zewnętrzne . M. Żukow-Karczewski, Największe powodzie minionego wieku w Polsce i na świecie
Kategoria:Zarządzanie kryzysowe Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)