thumb|upright|Jerzy Grobicki w stopniu majora (1927) Jerzy Grobicki, pseudonim Erwin Gablenz (ur. 4 stycznia 1891 w WarszawieAkta Jerzego Grobickiego w CAW, osobiście wypełniony kwestionariusz personalny 1934. zm. 22 września 1972 w Toronto) – oficer kawalerii armii Austro-Węgier, pułkownik Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych, mianowany generałem brygady przez władze RP na uchodźstwie, uczestnik walk o niepodległość Polski w I i II wojnie światowej oraz wojnie polsko-bolszewickiej, „zagończyk”, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Syn Aleksandra Grobickiego i Jadwigi z Grobickich, pochodził z rodziny ziemiańskiej. Początkowo uczęszczał do gimnazjum w Kielcach, skąd został wydalony za udział w antyrosyjskiej demonstracji uczniów, następnie do Gimnazjum Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie, skąd został relegowany w 1904 za udział w demonstracji po wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej. Kontynuował naukę w Akademii Rycerskiej (Ritter-Akademie) w Legnicy, skąd zbiegł i wstąpił do Legii Cudzoziemskiej. Służył w Algierze do 1907, kiedy zdezerterował z Legii i powrócił do Polski, gdzie ukończył I szkołę realną w Krakowie. Podczas pobytu w szkole, walczył przeciwko Turkom w 1908 roku jako serbski partyzant w Macedonii.
Wstąpił na własny koszt do Szkoły Oficerów Kawalerii w Akademii Wojskowej w Wiener Neustadt. Po jej ukończeniu został oficerem zawodowym kawalerii 13 pułku ułanów armii austriackiej, cały czas jako poddany rosyjski. Dowodził dywizjonem kawalerii w stopniu rotmistrza i był szefem sztabu c. i k. 6 Brygady Górskiej. W czasie I wojny światowej był trzykrotnie ranny.
W Wojsku Polskim zajmował kolejno stanowiska: oficer dowództwa Frontu Galicyjskiego, szef sztabu 8 Dywizji Piechoty, szef sztabu 9 Dywizji Piechoty, szef sztabu Grupy Operacyjnej gen. Stanisława Pruszyńskiego, zastępcy dowódcy pułku jazdy „Obrony Wilna” (bardziej znanego, jako jazda rotmistrza Jerzego Dąbrowskiego).
24 lipca 1920 roku został szefem sztabu IV Brygady Jazdy. Od 15 sierpnia 1920 roku dowodził 1 pułkiem szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. 18 sierpnia 1920 roku odznaczony przez gen. Władysława Sikorskiego Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za szarżę pułku pod ArcelinemDaniel Koreś, Bitwy Kawalerii Arcelin 17 sierpnia 1920, Warszawa 2020, s. 42–43.. 8 maja 1921 roku ustąpił z funkcji dowódcy pułku i w tym samym roku został attaché wojskowym w Budapeszcie. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 74. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 roku – kawalerii). W czerwcu 1924 roku został zastępcą dowódcy 16 pułku Ułanów Wielkopolskich w Bydgoszczy. Od września 1924 roku do 15 października 1925 roku był słuchaczem Kursu Doszkolenia Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego został przydzielony do Generalnego Inspektoratu Kawalerii w Warszawie. 1 grudnia 1924 roku awansował na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 roku i 14. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. Od grudnia 1926 roku dowodził 22 pułkiem ułanów w Brodach. 1 lipca 1928 został wybrany członkiem sądu koleżeńskiego założonego wówczas Związku Sybiraków. 24 grudnia 1929 roku został mianowany pułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 roku i 3. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. Do stycznia 1930 roku pełnił obowiązki dowódcy 6 Samodzielnej Brygady Kawalerii w Stanisławowie, a następnie kierownika katedry taktyki kawalerii w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Z dniem 16 listopada 1931 roku został przeniesiony do dyspozycji szefa Biura Personalnego MSWojsk., a następnie, z dniem 1 lutego 1932 roku do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie, po czym z dniem 31 marca 1932 roku przeniesiony w stan spoczynkuDziennik Personalny MSWojsk. Nr 6 z 23.03.1932 r., s. 257, 259.. Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski podają, że Jerzy Grobicki w okresie od listopada 1931 do maja 1939 pełnił służbę jako attaché wojskowy w Teheranie, Stambule, Bejrucie, Atenach i Madrycie, co stoi w sprzeczności z ustaleniami Piotra Staweckiego, który nie wymienia płk. Grobickiego wśród oficerów pełniących w latach 1932–1939 funkcję attaché wojskowego. Konrad Bugajak w przypisie redakcyjnym na s. 548 wspomnień Mariana Romeyki wyjaśnia, że usunięcie płk. Grobickiego z WSWoj. i przeniesienie do rezerwy (sic!) pozostaje w bezpośrednim związku z podjęciem przez niego służby w Oddziale II SG oraz zaangażowaniem w ruchu prometejskim na polecenie Piłsudskiego. Wyprowadzony fikcyjnie (użyto legendy operacyjnej) ze służby czynnej przez Oddział II SG, faktycznie Kierownik Placówki Wywiadu „Nabuchodonozor” w Teheranie na teren Bliskiego Wschodu. Zamaskowany jako przedstawiciel handlowy, dziennikarz przybrane nazwisko Erwin Gablenz.
W maju 1939 roku został przyjęty do wojska jako oficer kontraktowy. Powierzono mu organizację i dowództwo Sieradzkiej Brygady Obrony Narodowej w Łodzi. W kampanii wrześniowej dowodził Oddziałem Wydzielonym Nr 2 10 Dywizji Piechoty w składzie Armii „Łódź”. 4 września został dowódcą Kresowej Brygady Kawalerii. Wraz z brygadą przedzierał się w rejon na południe od Warszawy, a następnie na teren Lubelszczyzny, gdzie wraz z resztkami Kresowej BK włączony do Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. bryg. Władysława Andersa. Następnie po jej rozbiciu w bitwie pod Tomaszowem, od 24 września dowódca Brygady Kawalerii Kresowa II. Po agresji ZSRR na Polskę 26 września 1939 podczas walk z oddziałami sowieckimi w rejonie Rogóźna został ranny i wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną. Nie trafił do dołów śmierci zbrodni katyńskiej, gdyż NKWD rozpracowywało go w związku z jego działalnością wywiadowczą skierowaną przeciwko ZSRS z terenu Bliskiego Wschodu. Od 1940 był osadzony w obozie jenieckim NKWD w Griazowcu. W niewoli sowieckiej przebywał do 25 sierpnia 1941.
Uwolniony po zawarciu układzu Sikorski-Majski, 25 sierpnia 1941 przyjęty do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR i 27 sierpnia 1941 wyznaczony na stanowisko zastępcy dowódcy 5 Dywizji Piechoty w miejscowości Tatiszczewo.
oficer Dowództwa Wojska Polskiego na Środkowym Wschodzie I–IV 1942 komendant Centrum Wyszkolenia Broni i Służb w Egipcie (od V 1942 w Palestynie) IV – IX 1942 dowódca 3 Brygady Strzelców 26 X 1942 – 11 III 1943 oficer Dowództwa Armii Polskiej na Wschodzie III – XII 1943 oficer łącznikowy dowódcy 2 Korpusu Polskiego przy Korpusie Francuskim XII 1943 – VII 1944 oficer Centrum Wyższych Studiów Wojskowych w Wielkiej Brytanii VII 1944 – III 1945 W marcu 1945 roku został przydzielony do Dowództwa Jednostek Wojskowych na Środkowym Wschodzie. Później był attaché wojskowym przy rządzie Czang Kaj-szeka. Do 1947 roku był komendantem obozu Quassasin w Egipcie. Następnie na emigracji w Kanadzie.
Prezydent RP August Zaleski mianował go generałem brygady ze starszeństwem z dniem 19 marca 1963 roku.
Jerzy Grobicki był żonaty z Anną Harajewicz, z którą miał syna Aleksandra (1914–1995), dziennikarza, żołnierza Polskich Sił Zbrojnych, autora książek, publikowanych pod własnym nazwiskiem lub pod pseudonimem literackim Jacek Brzezina.
Zmarł w Toronto. Pochowany na Katolickim Cmentarzu Holy Cross w Thornhill w Regionie York.
Opinia Marian Romeyko: Kawalerzysta, zasłużony, bojowy dowódca pułku, naukowiec i historyk, typ kawaleryjskiego „zagończyka” z dużym temperamentem, należał do znanych postaci w wojsku. Karierę zaczął jeszcze podczas wojny bałkańskiej, w charakterze komitadży. W czasie wielkiej wojny służył w kawalerii austriackiej, był podczas wojny domowej nad Donem, gdzie Kozacy nadali mu tytuł „honorowego atamana”. W WP należał do antyreżimowców, z czym się zbytnio nie krył; pozostał jednak lojalnym oficerem. Mówiono, że przyczyną przejścia tego wybitnego oficera na emeryturę stał się fakt następujący: w WSWoj. w Warszawie bawiła delegacja estońskiej Wyższej Szkoły Wojennej; należało ją rewizytować. Gen. Kutrzeba wyznaczył w skład delegacji płk. Grobickiego, nakazując mu uprzednio porozumieć się z Oddziałem II Sztabu Głównego w celu otrzymania szczegółowych instrukcji. Tam poinformowano go, że ma zabrać ze sobą prezent, i sugerowano popiersie Piłsudskiego. Grobicki natomiast kupił miniaturę pomnika „dowborczyka” i wręczył ją w Tallinnie.
Ordery i odznaczenia Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 183 Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 1652 (1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 3126 z 30 czerwca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 28, poz. 1113. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Komandorski Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa)
Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich zbrodnia katyńska jeńcy polscy obozu NKWD w Griazowcu (1940–1941)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Magdalena Bylczyńska: Pamiętnik Galicjanki. 1914–1917, Branice 2012, s. 102–104.
Narcyz Klatka: Wieluński Wrzesień 1939, Wydawnictwo Komandor, Wieluń-Gdynia 2006, . Marian Koral: Biogram płk. dypl. Jerzego Grobickiego zmarłego 22 września 1972 r. w Toronto, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 4 (63) z 1972 r., s. 358.
Cezary Leżeński, Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku, Zakład naukowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1991, ISBN 83-04-03364-X, s. 67.
Kazimierz Pindel: Obrona narodowa 1937–1939, Warszawa 1979, ISBN 83-11-06301-X.
Piotr Stawecki: Attaché wojskowi Drugiej Rzeczypospolitej, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” Nr 2 (202) z 2004 r., s. 107–138.
Kategoria:Attaché wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Brygadierzy Obrony Narodowej Kategoria:Dowódcy 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego Kategoria:Dowódcy 22 Pułku Ułanów Podkarpackich Kategoria:Dowódcy Kresowej Brygady Kawalerii Kategoria:Dowódcy Podolskiej Brygady Kawalerii Kategoria:Generałowie brygady mianowani przez władze RP na uchodźstwie po 1947 Kategoria:Jeńcy polscy obozu NKWD w Griazowcu (1940–1941) Kategoria:Jeńcy polscy obozu przejściowego w Putywlu Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Ludzie związani z V Liceum Ogólnokształcącym im. Augusta Witkowskiego w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Brodami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie dowództwa 5 Wileńskiej Dywizji Piechoty Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR 1941–1942 Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd Kategoria:Polacy w I wojnie światowej Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej na Węgrzech Kategoria:Pułkownicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Pułkownicy Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zastępcy dowódcy 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich Kategoria:Zmarli w 1972 Kategoria:Żołnierze formacji ochotniczych w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Kanadzie po II wojnie światowej