Witold Broniewski

thumb|Grób prof. Witolda Firlej Broniewskiego na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Witold Firlej Broniewski (ur. 15 października 1880 w Pskowie, zm. 11 stycznia 1939 w Warszawie) – polski naukowiec, metaloznawca, metalurg. Minister robót publicznych w okresie II Rzeczypospolitej.

Życiorys Urodził się w polskiej inteligenckiej rodzinie Juliana Firley-Broniewskiego i Anatolii z Suchockich. Ukończył II Gimnazjum Klasyczne w Petersburgu (1900). Od 1901 studiował matematykę i fizykę na Uniwersytecie w Petersburgu, następnie fizykę na Uniwersytecie Jagiellońskim (1901–1904), elektrotechnikę w Instytucie Elektrotechniki i Mechaniki Stosowanej uniwersytetu w Nancy (1904–1908, uzyskał tytuł inżyniera elektryka) i fizykę na paryskiej Sorbonie, gdzie był uczniem m.in. Marii Skłodowskiej-Curie (1908–1911, uzyskał doktorat nauk fizycznych). Habilitację otrzymał na Politechnice Lwowskiej (1912). Podczas studiów w Krakowie należał do Związku Młodzieży Polskiej „Zet”, organizacji narodowo-demokratycznej „Młodość” oraz Towarzystwa Szkoły Ludowej. Do 1914 był członkiem Ligi NarodowejStanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964, s. 571..

1914–1919 W latach 1914–1919 wykładowca metalografii na Uniwersytecie Paryskim. Przez cały okres trwania I wojny światowej pracował w przemyśle zbrojeniowym, zajmując się kwestiami metalurgii przy produkcji amunicji. W 1918 jako ochotnik wstąpił do Armii Polskiej we Francji. 6 listopada 1918 został przyjęty do służby w stopniu kanoniera drugiej klasy w 1. Pułku Artylerii. Ukończył szkołę podoficerską artylerii w Vincennes (gdzie uczęszczał od marca do maja 1918), a następnie szkołę oficerską artylerii w Fontainableau (w której odbywał naukę od czerwca do września 1918). Rozpoczął służbę jako instruktor w III Grupie Artylerii Polowej w Le Mans. Później został oficerem łącznikowym przy sztabie 3. Grupy 1. Pułku Artylerii Polowej w Avalion do marca 1919. Następnie przydzielono go do 4. Biura Sztabu Głównego armii gen. Józefa Hallera. W tym czasie uzyskał awans na stopień podporucznika. Do kraju powrócił wraz z Błękitną Armią w 1919. Jako żołnierz 1. Pułku Artylerii wziął udział w starciach z bolszewikami oraz wojskami Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Najpierw jako podchorąży pracował w sztabie III Brygady Artylerii Polowej, następnie jako podporucznik otrzymał przydział do zbadania warunków do produkcji amunicji w kraju. Zagadnienia w tej sprawie kontynuował ponownie jako członek sztabu armii gen. Józefa Hallera, jednak na własną prośbę został przeniesiony do sztabu 5. dywizjonu 1. Pułku Artylerii Ciężkiej w Dąbrowie Górniczej, gdzie pełnił służbę oficera orientacyjnego. Służbę w armii zakończył 29 sierpnia 1919 na własną prośbę, w związku z nominacją na profesora zwyczajnego Politechniki Lwowskiej, w której był kierownikiem katedry maszyn przemysłowych i chemicznych.

II Rzeczpospolita Do służby w Wojsku Polskim powrócił jako ochotnik w 1920 w wyniku wojny polsko-bolszewickiej. Zaciągnął się we Lwowie do 7. baterii 12. Pułku Artylerii Polowej jako szeregowy, gdyż zataił informację o swoim wykształceniu i zajmowanym stanowisku. Zakończył służbę w wojsku 3 listopada 1920, dzięki wstawiennictwu Macieja Rataja – ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego, motywując to tym, iż bardziej przyda się w służbie cywilnej jako profesor na uniwersytecie. Do rezerwy został przeniesiony rozkazem personalnym z 24 listopada 1921. Rozpoczął pracę na Politechnice Warszawskiej w Katedrze Technologii Metali, będąc jej kierownikiem aż do śmierci w 1939. W jej ramach stworzył Zakład Metalurgiczny. Prowadził badania w zakresie metalografii i fizykochemii metali, a także obróbki plastycznej i cieplnej. Pionier polskich badań nad zjawiskiem pełzania metali. Swoje wyniki badań, w większości prekursorskich, publikował głównie po francusku, co przyniosło mu międzynarodowe uznanie. Wziął udział w wielu międzynarodowych kongresach i konferencjach np. na Międzynarodowym Kongresie Badań Materiałów (Londyn 1937).

Witold Broniewski jest także jednym z założycieli powstałej w 1920 Akademii Nauk Technicznych. W latach 1928–1936 był jej sekretarzem generalnym.

Po zamachu majowym pełnił trzykrotnie rolę ministra robót publicznych w pierwszym (od 15 maja do 4 czerwca 1926), drugim (od 8 czerwca do 24 września 1926) oraz trzecim (od 27 do 30 września 1926) rządzie Kazimierza Bartla. Zajmował się przede wszystkim sprawami związanymi z infrastrukturą drogową. Wybudowano stałe mosty m.in. w Grodnie, Toruniu i Mysłowicach. Ponadto wziął udział w planowaniu kanału łączącego Wisłę z Wartą oraz koordynował odbudowę kanału Ogińskiego.

19 października 1936 został skazany przez Sąd Okręgowy w Warszawie na karę dwóch miesięcy aresztu w zawieszeniu oraz 500 zł grzywny w procesie o zniesławienie wytoczonym przez prof. Jana Czochralskiego.

Zmarł 11 stycznia 1939. Został pochowany na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kwatera 29 A-6-7).

Życie prywatne Jego żoną była Celina z Broniewskich.

Publikacje Recherches sur les propriétés électriques des alliages d’aluminium, 1911. Zasady metalografii, Lwów-Warszawa 1921. O stopach antymonu z cyną i antymonu z ołowiem / W. Broniewski i L. Śliwowski. O stopach miedzi z cyną: bibliografja / W. Broniewski i B. Hackiewicz, Warszawa 1929: wyd. Akademji Nauk Technicznych. Travaux pratiques de metallographie, 1930. Sur l’ecrouissage du fer, 1931.

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1928)M.P. z 1928 r. nr 111, poz. 174 („za wybitne zasługi na polu naukowem”). Medal im. Berthelota Akademii Francuskiej (1910) Laureat nagrody im. Alhumberta Akademii Francuskiej (1910)Sylwetki profesorów Politechniki Warszawskiej. Witold Broniewski (1880–1939) [dostęp 2022-06-01].

Upamiętnienie Imieniem Witolda Broniewskiego nazwano jedno z audytoriów w gmachu wydziału mechaniczno-technologicznego Politechniki Warszawskiej, a 10 października 1967 odsłonięto w nim tablicę pamiątkową.

Przypisy

Linki zewnętrzne Bibliografia pełnotekstowa publikacji Witolda Broniewskiego Publikacje Witolda Broniewskiego w serwisie Polona.pl

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Ligi Narodowej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Członkowie Towarzystwa Szkoły Ludowej Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej „Zet” Kategoria:Ludzie urodzeni w Pskowie Kategoria:Ministrowie robót publicznych II Rzeczypospolitej Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Kategoria:Polscy inżynierowie elektrycy Kategoria:Polscy metalurdzy Kategoria:Urodzeni w 1880 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Lwowskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Zmarli w 1939 Kategoria:Żołnierze Armii Polskiej we Francji 1917–1919