Haplogrupa w genetyce − grupa podobnych ze względu na wspólne pochodzenie haplotypów, czyli serii alleli genów położonych w specyficznym miejscu na chromosomie.
Badanie występowania haplogrup pozwala na śledzenie migracji populacji. W genetyce człowieka najczęściej bada się haplogrupy chromosomu Y i mitochondrialnego DNA (mtDNA), ponieważ chromosom Y dziedziczony jest tylko w linii ojcowskiej, natomiast mtDNA tylko w linii matczynej. Na tej podstawie wyliczono, kiedy żyli ludzie, od których cała współczesna populacja odziedziczyła chromosom Y i mtDNA.
W pierwszej dekadzie XXI w. szacowano, że Y-chromosomalny Adam żył około 60–140 tys. lat temu, a mitochondrialna Ewa około 140–240 tys. lat temu w Afryce. W roku 2014 opublikowano badania, wg których Y-chromosomalny Adam żył ok. 338 tys. lat temu. Kolejni badacze zakwestionowali jednak te szacunki, wskazując na okres ok. 208 tys. lat temu. Między obiema grupami wywiązała się polemika.
Haplogrupy DNA chromosomu Y Haplogrupy chromosomu Y są oznaczone literami od A do R. Kolejne podziały oznacza się numerami i małymi literami. Nazwy haplogrup chromosomu Y ustala Konsorcjum Chromosomu Y.
350px|right|thumb|Przybliżone rozmieszczenie haplogrup Y-DNA
Pokrewieństwo ewolucyjne ludzkich haplogrup chromosomu YOstatni wspólny przodek chromosomów Y (Y-chromosomalny Adam)|ABRBCRCDEFDEGHIJKIJLMNOPNOQR
Drzewo ewolucyjne haplogrup DNA chromosomu Yprzodek MRCA00A0'1'2'3'4A0A1'2'3'4A1A2'3'4 A2'3 A4=BCDEFA2A3BCDEFDECFDECFGHIJKLTGHIJKLTHIJKLTIJKLTIJLTKLTMPXSMPNOQRNO
Haplogrupy mitochondrialnego DNA Haplogrupy mitochondrialnego DNA są oznaczone następująco: A, B, C, CZ, D, E, F, G, H, pre-HV, HV, I, J, pre-JT, JT, K, L0, L1, L2, L3, L4, L5, L6, L7, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, UK, V, W, X, Y, i Z.
Pokrewieństwo ewolucyjne ludzkich haplogrup mtDNA Ostatni wspólny przodek mtDNA (Ewa mitochondrialna) L0 L1 L2 L3 L4L5L6L7 M N CZDEGQ AIO R SWXYCZBFpre-HV pre-JTP UKHVJTUKHVJT
370px|thumb|left|Mapa migracji populacji ludzkiej opracowana na podstawie mitochondrialnego DNA. Liczby oznaczają tysiące lat temu, a litery oznaczają haplogrupy mitochondrialne.
370px|right|thumb|Inny model migracji populacji ludzkiej (litery oznaczają haplogrupy mitochondrialne).
Porównanie Porównując geograficzną dystrybucję SNP DNA mitochondrialnego i chromosomu Y określono, że tempo mutacji mtDNA było 10-20 razy większe. Świadczy to o zjawisku poligynii, większej śmiertelności wśród mężczyzn, większej tendencji do migracji kobiet (Seielstad i inni, 1998).
Przypisy Y Chromosome Consortium
Bibliografia
Linki zewnętrzne Drzewo haplogrup ludzkiego chromosomu Y na stronie International Society of Genetic Genealogy ISGG. Procentowa dystrybucja haplogrup ludzkiego chromosomu Y w Europie i na Bliskim Wschodzie (tabele i mapa z wykresami kołowymi)
Kategoria:Antropologia filogenetyczna Kategoria:Genetyka człowieka Kategoria:Genetyka populacyjna