Pachycefalozaury (Pachycephalosauria) – infrarząd dwunożnych, roślinożernych dinozaurów ptasiomiednicznych z podrzędu marginocefali. Pachycefalozaury miały szeroki zakres występowania geograficznego i były mocno zróżnicowane.
Nazwa Pochodzi od pachycefalozaura, najbardziej znanego przedstawiciela tej grupy i oznacza "grubogłowe jaszczury".
Wielkość Niektóre gatunki mogły osiągać 5 m długości, najmniejsze mierzyły jednak nieco ponad 0,5 m.
Pożywienie Pachycefalozaury prawdopodobnie były roślinożerne, aczkolwiek niewykluczone, iż mogły wzbogacać swą dietę o owady czy inne małe bezkręgowce.
Występowanie Żyły w okresie kredy na obszarze współczesnej Ameryki Północnej i Eurazji.
Opis Posiadały duże, kopulaste i zgrubiałe kości sklepienia czaszki, dlatego nazywa się je również dinozaurami grubogłowymi. Głowy ich mogły być kopulaste, płaskie lub klinowate. Niektóre z nich z tyłu czaszki, jak również na nosie i po bokach głowy posiadały gruzełkowate narośla (Prenocephale prenes), oraz kolce, których przeznaczenie nie jest pewne (Stygimoloch spinifer). U lepiej poznanych gatunków można dostrzec dwa typy sklepienia czaszki. Bardziej wypukłe należały prawdopodobnie do samców. Mogły one pełnić funkcje bodźców wzrokowych.
Głowy pachycefalozaurów są dość ciężkie i dlatego by poszczególne osobniki mogły utrzymać stan równowagi, konieczne było przesunięcie środka ciężkości w kierunku miednicy, pionowe osadzenie czaszki oraz zwiększenie masy i usztywnienie ogona. Duży ciężar czaszki musiał pociągnąć za sobą również zmiany w budowie odcinka szyjnego kręgosłupa, który przybierał zapewne esowaty kształt. Nogi pachycefalozaurów nie były zbyt długie, co sprawiało, że nie mogły z pewnością szybko biegać. Uzębienie pachycefalozaurów miało charakterystyczny liściowaty kształt i było dość prymitywne.
Zachowanie Funkcja grubych głów tych dinozaurów była wielokrotnie dyskutowana. Najbardziej rozpowszechniony pogląd mówi, iż były one używane, podobnie, jak czynią to dzisiejsze krętorogie, do walk samców, u których czaszki są o wiele grubsze i lepiej rozwinięte niż u samic. Walki mogły być toczone o dostęp do samic lub dla ustalania hierarchii i w stadzie. Zaproponowano, iż zwierzęta te mogły ustawiać głowę, szyję i tułów pionowo w jednej linii, co amortyzowało siłę uderzenia. Skamieniałości wskazują jednak, iż głowa z szyją były raczej wygięte na kształt litery S. Poza tym okrągły kształt zmniejszał powierzchnię uderzającą.
Być może więc dinozaury te nie trykały się głowami, ale próbowały zaskoczyć się z boku lub od tyłu, by uderzyć w inne, mniej chronione części ciała. Niewykluczone też, że do starcia zwykle nie dochodziło, a potyczka kończyła się zwykle groźbami i prezentowaniem swej wspaniałej broni przez oponentów, po czym słabszy samiec, o mniej wykształconej czaszce, oddawał pole i do użycia siły nie dochodziło.
Istnieje też hipoteza, że grube głowy używane były do odstraszania czy też nawet atakowania drapieżników, co zdarza się i dzisiaj u wspomnianych już krętorogich.
Ewolucja Najwcześniej żyjącymi znanymi nauce pachycefalozaurami są środkowojurajski ferganocefal z Kirgistanu i wczesnokredowy stenopeliks z dzisiejszych Niemiec. Jednak niektórzy naukowcy (Sullivan, 2006) wątpią w ich przynależność do grupy Pachycephalosauria.
Systematyka Dinozaury grubogłowe należą do marginocefali, do której zalicza się także ceratopsy. Systematyka Pachycefalozaurów nie jest jeszcze dobrze rozpoznana. Ich szczątki zwykle są niekompletne, a zazwyczaj mamy do czynienia głównie z pozostałościami czaszki. To na nich opiera się systematyka tych dinozaurów. Występowały w niej liczne błędy, jak np. uznany kiedyś za przedstawiciela pachycefalozaurów mażungatol znany dziś jako teropod mażungazaur z grupy abelizaurów. Podobne wątpliwości dotyczą jawerlandii.
Klasyfikację dodatkowo utrudnia dymorfizm płciowy, a także duże zmiany w organizmie podczas rozwoju ontogenetycznego osobnika.
Infrarząd Pachycephalosauria (= Pachycephalosauridae sensu Sullivan 2006) ?Micropachycephalosaurus ?Ferganocephale ?Stenopelix Wannanosaurus Nadrodzina Homalocephaloidea Homalocephale Incertae sedis: Ornatotholus Rodzina Pachycephalosauridae (= "Psalisauridae", "Tholocephalidae") Stegoceras Goyocephale Incertae sedis: Gravitholus Podrodzina Pachycephalosaurinae (= "Domocephalinae") Tylocephale Prenocephale Sphaerotholus Colepiocephale Hanssuesia Alaskacephale Plemię Pachycephalosaurini (sensu Sullivan 2006) Stygimoloch Dracorex Pachycephalosaurus