Władysław (ok. 1237Tak przyjmuje Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów Śląskich, Wrocław 1973, t. I, s. 129-131, oraz Włodzimierz Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tablica 5, z kolei Aleksander Swieżawski, Przemysł II. Król Polski, Warszawa 2006, s. 65, uważa, że Władysław urodził się po 10 listopada 1235 r., zm. 27 kwietnia 1270) – od 1248 roku współrządca dzielnicy wrocławskiej, od 1265 roku arcybiskup Salzburga, od 1266 regent całego księstwa wrocławskiego, od 1268 roku administrator apostolski diecezji wrocławskiej.

thumb|300px|Dzielnica Władysława w latach 1266–1270 (fioletowy kolor)

Władysław był najmłodszym dzieckiem Henryka II Pobożnego i królewny Anny czeskiejKazimierz Jasiński, Rodowód ..., t. I, s. 129.. W chwili śmierci ojca opiekę nim przejął najstarszy z rodzeństwa Bolesław II Rogatka, który zapewne po konsultacjach z matkąKtóra była regentką po śmierci Henryka Pobożnego, zob. Karol Maleczyński, Śląsk w epoce feudalnej, w: Historia Śląska, t. 1, do roku 1763, pod red. K. Maleczyńskiego, cz. I, do połowy XIV wieku, Wrocław 1960, s. 494., aby nie uszczuplać zbyt swojego dziedzictwa, przekazał dwóch najmłodszych braci – Konrada i Władysława na naukę za granicę, by w przyszłości mogli wstąpić do stanu duchownego. W tej decyzji rodziny Władysław w przeciwieństwie do starszego Konrada umiał znaleźć swoje powołanie i rozpoczął studia w Padwie. W roku 1248 osiągnął wiek sprawny do sprawowania władzy, w związku z czym wyznaczono go na współrządcę księcia wrocławskiego Henryka III BiałegoKronika książąt polskich, w: MPH, t. III, s. 492-493, oraz Kronika polska, w: MPH, t. III, s. 652-653, por. Karol Maleczyński, Śląsk w epoce ..., s. 495.. Nie poszedł jednak w tym momencie drogą Konrada i całkowicie pogodził się z rolą współrządcy w dzielnicy wrocławskiej. Współpraca między braćmi w dzielnicy układała się raczej zgodnie, nie było zresztą zbyt wiele okazji do zadrażnień, gdyż Władysław przebywał głównie na dworze ciotecznego brata (po matce) – króla Czech Przemysła Ottokara II. Rola Władysława w księstwie wrocławskim ograniczała się właściwie do asygnaty ważniejszych decyzji Henryka.

Dzięki pomocy króla czeskiego kontynuował tymczasem karierę kościelną i tak: około 1255 roku został prepozytem kolegiaty na Wyszehradzie, od 1256 roku był kanonikiem w Bambergu, od 1262 scholastykiem wrocławskim. Wreszcie w 1265 roku został wybrany biskupem w leżącej w Bawarii Pasawie. Wyboru tego Władysław nie przyjął i decyzja ta rychło okazała szczęśliwa, gdyż opróżniło się stanowisku metropolity Salzburga, na które udało mu się uzyskać nominację papieską. Końcowym akordem jego świetnej kariery kościelnej była nominacja w 1268 roku na biskupa wrocławskiego. Władysław nie mógł przyjąć tej godności bez rezygnacji z arcybiskupstwa, lecz dzięki wpływom w Pradze i w Rzymie został mianowany administratorem apostolskim z prawem z korzystania z dochodów z dóbr biskupichTak podaje Tadeusz Silnicki (Dzieje i ustrój Kościoła na Śląsku do końca XIV wieku, w: "Historia Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400", t. II, z. 1, Kraków 1939, s. 159. Aleksander Swieżawski ("Przemysł II ...", s. 65, przyp. 117), uważa jednak, że dawniej łączenie dwóch biskupstw w jednym ręku nie było czymś nadzwyczajnym przywołując przykład Fryderyka Jagiellończyka, biskupa jednocześnie krakowskiego i warmińskiego oraz Humberta Crivelii, arcybiskupa Mediolanu i zarazem papieża Urbana III..

W 1266 roku po śmierci Henryka III Białego został świeckim księciem wrocławskim przejmując opiekę nad małoletnim bratankiem Henrykiem IV ProbusemJurek Tomasz, Henryk III Biały, w: Piastowie. Leksykon biograficzny, Kraków 1999, s. 415–417, Sadowski Tomasz – Poczet książąt Wrocławia , Wrocław 1999, s. 94–96. Część historyków uważa, że wydzielenie dzielnicy Władysławowi nastąpiło jeszcze przed śmiercią Henryka III, zob. Roman Grodecki, Dzieje polityczne Śląska do 1290 r., w: Historia Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400, t. I, Kraków 1933, 2. 248.. Lata rządów we Wrocławiu nie były bynajmniej korzystne dla kościoła, gdyż Władysław, jako książę świecki stał twardo na straży prerogatyw książęcych. W 1267 roku udało mu się doprowadzić do końca proces kanonizacyjny swojej babki ojczystej Świętej Jadwigi, co było z pewnością jego wielkim osobistym sukcesem, jak i całej rodziny.

Zmarł 27 kwietnia 1270 rokuO 1270 r., jako dacie rocznej śmierci arcybiskupa mówią np. Rocznik kapituły poznańskiej,wyd. August Bielowski, w: MPH, t. III, s. 48, także Kronika Wielkopolska ... , s. 291, oraz Kronika książąt polskich,wyd. Zygmunt Węclewski, MPH, t. III, s. 495. Datę dzienną na 27 kwietnia ustala Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów Śląskich, Wrocław 1973, t. I, s. 129 – 133. zostawiając w testamencie swoje prawa do połowy księstwa wrocławskiego swojemu podopiecznemu Henrykowi IV Probusowi. Istnieją pewne dowody, że przyczyną śmierci młodego, bo liczącego nie więcej niż 35 lat Władysława było otrucieWiadomości o otruciu Władysława a suis Slesiensibus przekazuje nam Kronika Polska w: MPH,t. III, s. 654. Za nią zaś np. Kronika książąt polskich ... , s. 495, ora Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego królestwa polskiego, pod red. Krystyny Pieradzkiej , przekład Julii Mrukówny , Warszawa 1974, ks. VII, s. 210.. Winnymi tej zbrodni mieli być ci sami możni, którzy cztery lata wcześniej pozbawić mieli życia Henryka III BiałegoWedług Ligęzy Elżbiety, Udział możnowładców wrocławskich w zamachu stanu na Henryka IV Prawego w 1277 r., w: Kwartalnik Historyczny, „Sobótka”, t. XXXI, z. 4, (1976), s. 550, za otruciem Henryka i Władysława stali Janusz z Michałowa, Tema z Wezemborga i Jan Żerzucha. Przeciwni temu poglądowi są Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów Śląskich ... , t. I , s. 122, oraz Maleczyński Karol, Henryk III (Biały) (po 1231–1266), w: Polski Słownik Biograficzny, t. IX, s. 409 – 410., zresztą również to samo tajemnicze stronnictwo oskarżono dwadzieścia lat później o otrucie Henryka IV Probusa. Zgon Władysława najprawdopodobniej był jednak naturalnyFakt jego otrucia za prawdziwy przyjmuje Boras Zygmunt, Książęta Piastowscy Śląska, Katowice 1974, s. 121. Chociaż nieprawdą jest że prawie wszystkie źródła śląskie zaznaczają, że został otruty z poduszczenia Bolesława Rogatki, por. Jurek Tomasz, Henryk III Biały ..., s. 415 – 417, na co wskazuje miejsce śmierci – SalzburgRocznik kapituły poznańskiej ..., s. 48 pisze: in suo archiepiscopatu, a więc na obszarze arcybiskupstwa, gdzie Władysław został też pochowany.. Raczej mordercy Polacy staraliby się wyczekać dogodnego momentu na otrucie na miejscu we Wrocławiu, a nie wybieraliby się w daleką podróż do Austrii, by tam pozbyć się niewygodnego księcia. Poza tym sam fakt wymienienia przez te same źródła (kronikę książąt polskich i od niej zależne) podejrzeń, co do nienaturalnego zgonu kolejnych książąt wrocławskich w krótkim czasie wydaje się nieco podejrzany. Najpewniej źródło poszło tropem sensacyjnej, lecz mało wiarygodnej pogłoski. Nagły zgon młodego księcia, spowodowany czynnikami naturalnymi w czasach, gdy służba medyczna nie była najwyższych lotów, łatwo mógł być zinterpretowany jako otrucie. Władysław został pochowany w katedrze w Salzburgu.

Władysław uczciwie wykonywał swoje obowiązki, czym różnił się od powszechnie występujących w tych czasach łowców stanowisk kościelnych. Kiedy został arcybiskupem salzburskim i wkrótce potem uzyskał tytuł administratora diecezji wrocławskiej, potrafił tak połączyć oba stanowiska, by nikt nie mógł powiedzieć, że funkcje te go przerastają. Ostatnie cztery lata życia spędził w ciągłych podróżach pomiędzy Salzburgiem a Wrocławiem.

Przypisy

Kategoria:Biskupi wrocławscy Kategoria:Kanonicy wrocławscy Kategoria:Ludzie związani z Wrocławiem (Polska średniowieczna) Kategoria:Biskupi Pasawy Kategoria:Arcybiskupi Salzburga Kategoria:Urodzeni w XIII wieku Kategoria:Zmarli w 1270 Kategoria:Piastowie wrocławscy i legnicko-brzescy