Gereza abisyńska (Colobus guereza) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Zasięg występowania Gereza abisyńska występuje w zachodnio-środkowej Afryce zamieszkując w zależności od podgatunku: C. guereza caudatus – gereza kilimandżarska – południowa Kenia, a także północna Tanzania; żyje w górskich lasach wokół Góry Kilimandżaro i Meru, również jego obecność stwierdzono w niżej położonych lasach leżących nieopodal; takson o niepewnej pozycji taksonomicznej, IUCN od 2020 roku traktuje go jako odrębny gatunek. C. guereza guereza – gereza abisyńska – zachodnia Etiopia, na zalesionych obszarach Wyżyny Abisyńskiej na zachód od Rift Valley, rozciągając się na lasy nizinne wzdłuż rzeki Omo na południu i Nilu Błękitnego na zachodzie. C. guereza dodingae – gereza eremicka – południowo-wschodni Sudan, znany jedynie z gór Didinga. C. guereza gallarum – gereza wyżynna – wschodnio-środkowa Etiopia, na Wyżynie Abisyńskiej na wschód od Rift Valley; dokładne granice nie są jasne, a granice z gór Balē mogą różnić się od granic z gór Arussi. C. guereza kikuyuensis – gereza stokowa – centralna Kenia, na wyżynach obszarach, na wschód od Rift Valley, od Ngong Hills do góry Kenia i gór Aberdare. C. guereza matschiei – gereza leśna – południowo-wschodnia Uganda (góra Elgon), zachodnia Kenia (na zachód od Rift Valley, na północ do góry Elgon oraz w niektórych lasach w obrębie samego Rift Valley, jak w pobliżu jeziora Lake Naivasha) i północno-zachodnia Tanzania (na północ od krateru Ngorongoro i rzeki Grumeti). C. guereza occidentalis – gereza zatokowa – południowy Kamerun (na zachód od Baturi i Lornie, gdzie najwyraźniej współistnieje z C. satanas i na północ przez rzekę Sanaga do Yabassi), południowo-zachodnia Republika Środkowoafrykańska, Czad, południowo-zachodni Sudan, północna Demokratyczna Republika Konga (na południe od rzeki Kongo i do około 1°25’S w lesie Ituri), północno-wschodni Gabon (rejony Makokou i Belinga), północne Kongo, zachodnia Uganda (na zachód od Nilu) i północno-zachodnia Rwanda; być może występuje również w Gwinei Równikowej i obszarach rzeki Donga w południowo-wschodniej Nigerii. C. guereza percivali – gereza pustelnicza – zachodnio-centralna Kenia, ograniczony do niewielkiego obszaru lasu wokół góry Gargues w Mathews Range.
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1835 roku niemiecki przyrodnik Eduard Rüppell, nadając mu nazwę Colobus guereza. Holotyp pochodził z obszaru Damot, z prowincji Gojjam, w Etiopii.
Bardziej owłosiona populacja C. guereza z nizin wzdłuż rzeki Omo może być odrębna i stanowić podgatunek poliurus opisany przez Oldfielda Thomasa w 1901 roku. Potrzebne są dalsze badania taksonomiczne, aby ocenić ważność niektórych z tych taksonów i zidentyfikować możliwe istnienie wcześniej nieopisanych taksonów; dane molekularne wskazują, że C. guereza prawdopodobnie reprezentuje wiele gatunków. Autorzy All of the Mammals of the World rozpoznają osiem podgatunków.
Etymologia Colobus: kolobos „ograniczony, okaleczony”; dżelada białobroda posiada szczątkowy kciuk. guereza: abisyńska nazwa Guereza dla gerezy. dodingae: góry Dodinga, Sudan. gallarum: lud Galla lub Oromo z Etiopii. kikuyuensis: lud Kikuyu lub Agikuyu z Kenii. matschiei: prof. Georg Friedrich Paul Matschie (1861–1926), niemiecki zoolog z Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie, kurator w dziale ssaków. occidentalis: „zachodni”, od occidens, occidentis „zachód”, od occidere „rzucić, ustawić”. percivali: Arthur Blayney Percival (1875–1941), brytyjski kolekcjoner, strażnik leśny w Kenii w latach 1901–1923.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) samic 49,5–67,3 cm, samców 53–75 cm, długość ogona samic 50–80 cm, samców 52–90 cm; masa ciała samic 5,5–10,2 kg, samców 8–13,5 kg (wyjątkowo do 23 kg). Gereza abisyńska ma długie, czarno-białe, jedwabiste furto. Twarz szara, pozbawiona owłosienia. Gerezy mają tylko cztery palce u każdej ręki; kciuk jest nieobecny, lub zastąpiony przez niewielki paliczkowy guzek. Brak kciuka może być formą adaptacji do szybszego poruszania się wśród drzew.
Ekologia Gerezy zamieszkują gęste lasy deszczowe, górskie i nizinne centralnej i wschodniej Afryki. Spotykane na wysokości 3300 metrów nad poziomem morza.
Gerezy prowadzą dzienny tryb życia. Większość czasu spędzają w dolnej części drzew. Żyją w stadach liczących od 8 do 15 osobników obu płci. Długość życia gerez abisyńskich w niewoli wynosi nawet 29 lat, na wolności około 20.
Dieta gerez abisyńskich składa się głównie z młodych liści (58%), rozwiniętych liści (12,5%), owoców (13,5%), pączków liści (4%) i kwiatów (2%).
Pełną dojrzałość płciową samce osiągają w wieku lat 6, samice 4. Każda samica rodzi jedno młode co 20 miesięcy po okresie ciąży trwającej około 6 miesięcy. Po urodzeniu małe mają około 20 centymetrów długości i ważą około 0,4 kg.
Status zagrożenia i ochrona Skórami tego gatunku handlowano przez bardzo długi czas, do dziś wykorzystywane są one jako ozdoby przez Masajów. W ciągu ostatnich 100 lat liczba gerez abisyńskich drastycznie spadła głównie w wyniku polowań i wylesiania. IUCN klasyfikuje gerezę abisyńską jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Jest to gatunek szeroko rozprzestrzeniony i w wielu miejscach pospolity, ale jego liczebność nadal spada i lokalnie jest zagrożony wyginięciem. Często hodowana w zoo, gdzie dobrze się rozmnaża. Status zagrożenia według IUCN w zależności od podgatunku przedstawia poniższa tabelka: Nazwa naukowa Status zagrożenia IUCN C. g. caudatus VU C. g. guereza LC C. g. dodingae EN C. g. gallarum VU C. g. kikuyuensis LC C. g. matschiei LC C. g. occidentalis LC C. g. percivali EN
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Koczkodanowate Kategoria:Ssaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1835 roku Kategoria:Taksony opisane przez Eduarda Rüppella