thumb|Teren historycznej wsi (ul. Junikowska) thumb|Kościół św. Andrzeja Boboli thumb|Pozostałości tzw. Kolonii (ul. Krośnieńska) thumb|Typowa jednorodzinna zabudowa Junikowa (ul. Ścinawska) Junikowo – część miasta Poznania, a zarazem jednostka obszarowa Systemu Informacji Miejskiej (SIM) oraz osiedle administracyjne w zachodnim obszarze miasta.
Położenie i obiekty Dominuje tu zabudowa jednorodzinna.
Ważniejsze obiekty: największy w mieście cmentarz komunalny Park ks. Feliksa Michalskiego w Poznaniu instytucje, urzędy: Urząd Skarbowy Poznań-Grunwald Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu wydziały VII i VIII Ubezpieczeń Społecznych Sądu Okręgowego w Poznaniu obiekty naukowe i dydaktyczne: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Polska Akademia Nauk Liceum Plastyczne im. Piotra Potworowskiego Szkoła Podstawowa nr 54 im. Jana Kasprowicza gospodarka: siedziba i zakład produkcyjny koncernu farmaceutycznego GlaxoSmithKline Pharmaceuticals S.A. zajezdnia autobusowa MPK Poznań
Na Junikowie od 2001 roku istnieje drużyna piłkarska Szturm Junikowo Poznań (A-klasa).
Nazwa Najstarszy prawdopodobny zapis dotyczący Junikowa pochodzi z 1287 r. W roku tym książę Przemysł II, późniejszy król Polski, nadał kapitule kościoła katedralnego w Poznaniu swoją wieś, zwaną pospolicie Janicovo – („hereditatem seu villam Capituli nostri, lanicovo vulgariter nominatum”). Pierwszy pewny zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1408 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Vnykowo”, 1500 „Vnykow”, 1510 „Junykowo, Ianykowo”, 1565 „Unikowo”.
Po drugim rozbiorze Polski w 1793, w okresie zaborów, Prusacy nazywali miejscowość niemiecką nazwą Lenzingen.
Historia Obecna część miasta Poznań o nazwie Junikowo była w średniowieczu osobną wsią leżącą 5 kilometrów od Starego Rynku w Poznaniu, która w wyniku procesów urbanizacyjnych, podobnie jak inne miejscowości w okolicy, została wchłonięta przez miasto. Miejscowość historycznie związana jest z Wielkopolską, istnieje co najmniej od początku XV wieku i ma średniowieczną metrykę.
Według legendy pierwsza lokalizacja wsi miała miejsce bliżej centrum Poznania, ale zamieszkiwali ją ludzie bezbożni, większość czasu spędzający w karczmie, za co spotkała ich kara. Zatrzęsła się ziemia, a wieś wpadła w rozpadlinę, która potem stała się stawemKrzysztof Kwaśniewski, Poznańskie legendy i nie tylko, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 2005, s. 108, ..
Początkowo wieś była własnością kościelną należącą do kapituły poznańskiej. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 i w 1510 odnotowana jako wieś należąca do parafii Komorniki.
XV wieczny opis wsi oraz jej najbliższej okolicy odnotowano w akcie lokacyjnym wsi z 1408. Mówi on o tym, że kapituła poznańska; ze względu na długotrwałe spustoszenie swej wsi Junikowo, sprzedaje za kwotę 11 grzywien groszy praskich sołectwo unikowskie opatrznemu oraz pracownikowi – kmieciowi Wawrzyńcowi synowi Marcina oraz sołtysowi z Krzyżewnik (obecnie to Krzyżowniki) w parafii Tulce, na południowy wschód od miasta Poznania. Nowy sołtys wsi otrzymał dwa łany położone na błocie pomiędzy łąką młynarza, z tyłu za dworem, poniżej wsi Rudnicze, obok wielkiego lasu i między drogą z Poznania do młyna junikowskiego i leżącego przy borze. Sołtys otrzymał także gaj na swoich łanach, łąkę na 3 małe wozy kmiece, zagrodnika, kowala oraz karczmarza, od których mógł pobierać czynsz; 1/3 kar sądowych, a także dano mu zezwolenie do hodowli owiec pod warunkiem, że nie będzie czynił nikomu szkody przy ich wypasie. Sołtys Wawrzyniec uzyskał także zezwolenie do polowania na zające, kwiczoły (łac „quisculi”) i inne ptaki, a także prawo do połowu ryb w strudze pomiędzy topolą i borem. Do obowiązków sołtysa należała służba kapitule na koniu wartości dwóch grzywien według zwyczaju sołtysów wsi kapitulnych o swoim koszcie oraz wydatkach, jednak nie dalej niż 8 mil od Junikowa. Alienacje (czyli odłączenie) i zastaw sołectwa nastąpiła za zgodą kapituły. Wieś otrzymała prawo średzkie i po upływie wolnizny, której długości nie podano, kmiecie junikowscy mieli płacić z każdego łana po 13 skudów groszy praskich, oraz w naturze po 30 jaj i 4 kury, zagrodnicy po 3 grosze i 2 kury, a karczmarze po 8 gr i 2 kury.
W 1473 komisarze króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka rozgraniczyli okoliczne dziedziny: wieś królewską Ławica, opuszczoną wieś Ławiczkę oraz Junikowo wieś kapituły poznańskiej, poczynając od kopca narożnego wspomnianej wsi usypali 30 kopców aż do tzw. wielkiej drogi biegnącej z Poznania do Międzyrzecza. W 1500 odnotowano, że granice ze wszystkimi sąsiadami były spokojne, a z Górczynem nie były dobrze oznaczone i wymagały poprawy. W 1509 odnotowano we wsi młyn zbożowy. W 1509 natomiast „staw niemały, młyn dobry, może przynieść rocznie 2 małdraty mąki, jeśliby mielił bez przerwy; granice są dobre, a jedynie z Górczynem nie ma kopcy, co wymaga poprawy. W 1528 wspomniano duży staw rybny. W 1531 wspomniano bagno na 3 stajania, młyn, a także odnotowano, że potrzebne jest ustalenie granic Górczyna z wsiami Plewiska, Skórzewo, Ławica, Rudnicze „bo role są bardzo podorane”.
Wieś duchowna Janikowo, własność kapituły poznańskiej, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 14..
Aż do roku 1796 Junikowo stanowiło uposażenie kapituły. W wyniku drugiego rozbioru Polski majątek kapituły uległ konfiskacie, został znacjonalizowany i przeszedł na własność państwa pruskiego. Na przełomie 1831/1832 nastąpiło uwłaszczenie chłopów. Około 1880 Junikowo składało się ze wsi właściwej (okolice obecnej ulicy Junikowskiej) oraz kolonii Rudnicze (liczyło wtedy 37 domów i 328 mieszkańców: 297 katolików i 31 protestantów). Z tego okresu pochodzi wzmianka, że na terenie folwarku Junikowo (obecnie w tym miejscu znajduje się kościół) znajdowała się gorzelnia oraz młyn wodny. W 1906 r. folwark (58 ha) został sprzedany komisji kolonizacyjnej za 360 000 marek. Komisja kolonizacyjna podzieliła majątek na jednohektarowe działki. Na działkach wybudowano (z pieniędzy komisji kolonizacyjnej) 3-4 izbowe prymitywne domy oraz zabudownia gospodarcze. Większą część działek przydzielono niemieckim urzędnikom pracującym w Poznaniu. W tym też czasie wybudowano jednoizbową ewangelicką szkołę oraz niewielki cmentarz (obecna ul. Jawornicka). Aby umożliwić urzędnikom niemieckim dojazd do pracy, uruchomiono przystanek kolejowy Junikowo. W tym czasie dał się zaznaczyć wyraźny podział osady na trzy części: Starą Wieś – wzdłuż obecnej ul. Junikowskiej, Kolonię – wzdłuż obecnej ul. Krośnieńskiej, tzw. Osiedle – przy ul. Grunwaldzkiej. Ponadto przy obecnej ul. Cmentarnej do dziś istnieje niewielkie skupisko domów dawniej nazywane Bożą Wolą.
W okresie międzywojennym większość Niemców sprzedała swoje majątki. Od tego czasu datuje się przyspieszony rozwój Junikowa. II wojna światowa zakończyła się w tym rejonie 27 stycznia 1945 wyparciem NiemcówWiktoria Hetmańska, W partyjnej kuźni przy ulicy Matejki, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 76, .. W szybkim tempie przywrócono tu polskie nazwy ulic, ze szczególnym uwzględnieniem imion wywodzących się od nazw miejscowości łużyckich (np. Budziszyńska lub Miśnieńska)Ignacy Kaczmarek, W służbie administracji miasta, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 119, ..
W 1948 r. na terenie byłego placu ćwiczeń wojskowych utworzono cmentarz oraz wybudowano linię tramwajową łączącą Junikowo z centrum miasta. 28 czerwca 1956 o godz. 16.00, podczas Powstania Poznańskiego, zaatakowano miejscowy VIII Komisariat MO. 60 osób zdobyło wtedy 19 sztuk broni i amunicję.
Obszar Junikowa do 1990 r. należał do dzielnicy Grunwald.
W 1992 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Poznań-JunikowoUchwała Nr LVII/300/92 Rady Miejskiej Poznania z dnia 9 czerwca 1992 r. w sprawie powołania Osiedla Poznań-Junikowo.. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 r. przyłączono do obszaru Junikowa cmentarz miejski Junikowo, las na północ od ulicy Chryzantemowej, tereny na północ od ul. SmoluchowskiegoUchwała Nr LXXVI/1107/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 31 sierpnia 2010 r. ws. zmiany granicy Osiedla Junikowo w ramach reformy funkcjonalnej jednostek pomocniczych w Poznaniu (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r., Nr 226, poz. 4171).. Rada Osiedla Junikowo wydaje czasopismo lokalne „Gazeta Junikowska”.
Kapliczki i krzyże Przed II wojną światową na terenach Junikowa i Rudniczego istniało dziewięć kapliczek i krzyży przydrożnych. Obecnie pozostały dwa krzyże i jedna figura – pozostałe zostały zniszczone podczas metodycznej akcji przeprowadzonej przez Niemców: ul. Junikowska, przed domem piekarza Edwarda Styzy – prosty krzyż kamienny, zniszczony, ul. Junikowska/Grunwaldzka – ceglana, otynkowana kapliczka maryjna z parkanem i figurką z 1910, fundator – sołtys Ludwik Nowak, z tyłu mogiła powstańców 1846, zniszczona przez policjanta Giesego, przy gospodarstwie Egona Kremera – figura św. Józefa z maja 1914, fundacja hrabiny Potockiej z Będlewa, zniszczona, przechowana i przywrócona w 1945, potem przeniesiona na ul. Junikowską, ul. Sieradzka/Grunwaldzka – drewniany krzyż, upadł podczas wichury w 1904, naprawiony i ponownie zniszczony przez Niemców, w rejonie Fortu VIII – murowana kapliczka św. Marii Magdaleny, zniszczona w nocy z 7 na 8 grudnia 1939 (legenda głosiła, że w tym miejscu straszy), ul. Paczkowska/Świdnicka – betonowy pomnik Najświętszego Serca Jezusowego ze składek społecznych, wykonawcą był Wojciech Tritt, poświęcenie 15 sierpnia 1935, zniszczony, ul. Wołowska/Fabianowska – krzyż drewniany z 1869 upamiętniający mord rabunkowy na księdzu Ignacym Cwojdzińskim, ścięty siekierami w 1940 lub 1941, po wojnie zrekonstruowany, nad Skórzynką w Rudniczem – krzyż drewniany z XIX wieku, w 1933 przeniesiony, ocalał w czasie wojny, ul. Bełchatowska/Sieradzka/Krośnieńska – betonowy Pomnik Wdzięczności w kształcie Miecza Chrobrego z fundacji lokalnego koła Stronnictwa Narodowego, rozebrany w 1940 przy odmowie wykonania tego zadania przez jeńców angielskich z pobliskiej budowy, ul. Grunwaldzka/Wołczyńska – figura Serca Jezusowego ufundowana przez Cecylię Witkowską w 1947 w podziękowaniu za uratowanie syna podczas wojny.
Cmentarze Oprócz jednego z dwóch największych cmentarzy w mieście – cmentarza junikowskiego – na terenie Junikowa funkcjonował też nieistniejący cmentarz ewangelicki. W 1938, przy ul. Junikowskiej, pomiędzy kościołem a torowiskami kolejowymi, odkryto szczątki kosynierów z 1846, pochowanych we wcześniejszym grobie ofiar epidemii cholery z I połowy XIX wieku. Kości zmarłych na tę chorobę, wraz ze szczątkami kosynierów, pochowano przy kapliczce na ul. Grunwaldzkiej (obecnie poszerzona ul. Grunwaldzka). 25 listopada 2011, podczas przebudowy torowiska tramwajowego, skrzynię z kośćmi spod dawnej kapliczki odnaleziono i zabezpieczono.