Białoruski Front Ludowy (Partia BNF) (biał. Беларускі Народны Фронт, БНФ, Партыя БНФ) – opozycyjne ugrupowanie polityczne na Białorusi o programie konserwatywnym założone w 1988 r.
14 sierpnia 2023 roku Sąd Najwyższy Republiki Białorusi zlikwidował Partię BNF.
Historia 1988–1993 Ugrupowanie zostało założone w październiku 1988 jako organizacja społeczna (oficjalnie „ruch społeczno-polityczny”) pod pierwotną nazwą Białoruski front ludowy na rzecz pieriestrojki „Odrodzenie” (biał. Беларускі народны фронт за перабудову «Адраджэньне»). Impulsem do powstania ugrupowania było odkrycie przez dwóch archeologów Zianona Paźniaka i Jauhena Szmyhalowa masowych grobów w podstołecznej miejscowości Kuropaty, co zostało przez nich opisane w piśmie „Literatura i Mastactwa”. 19 października 1988 doszło do zjazdu założycielskiego Białoruskiego Towarzystwa Historyczno-Edukacyjnego Pamięci Ofiar Stalinizmu „Martyrolog Białorusi” (tworzonego m.in. przez Związek Pisarzy Białorusi), na którym powołano również komitet organizacyjny Białoruskiego Frontu Ludowego. BFL opowiadał się za demokratyzacją społeczeństwa, odrodzeniem narodu i białoruskiej kultury oraz suwerennością kraju. Zjazd Założycielski BFL odbył się 24 i 25 czerwca 1989 w Wilnie (w związku z zakazem jego przeprowadzenia wydanym przez Sąd Najwyższy Białoruskiej SRR). Przewodniczącym został wybrany Zianon Paźniak. 19 lutego 1989 Front zorganizował pierwsze legalne zgromadzenie opozycyjne na Białorusi, na które miało przybyć 40 tys. osób. Białoruski Front Ludowy aktywnie popierał czołowy białoruski pisarz Wasil Bykau.
W pierwszym okresie swojej działalności Front Ludowy nie głosił oficjalnie hasła niepodległości Białorusi; ugrupowanie opowiadało się za zawarciem nowej umowy związkowej, przekształcającej Związek Radziecki w luźną federację suwerennych republik. Mimo deklarowanego poparcia dla pieriestrojki i „lepszych sił KPZR”, ruch od początku swojego istnienia miał charakter opozycyjny. Postulat dotyczący wyjścia Białorusi ze Związku Radzieckiego ogłoszono w grudniu 1989 w ramach kampanii wyborczej do Rady Najwyższej BSRR.
W wyborach 1990 Front wprowadził do Rady Najwyższej XII kadencji swoich deputowanych (klub BFL liczył 37 osób, do niego należeli m.in. Zianon Paźniak i przyszły przewodniczący Frontu Ludowego Lawon Barszczeuski; nie wszyscy członkowie klubu należeli do Frontu) i konsekwentnie opowiadała się początkowo za niezależnością, a następnie niepodległością Białorusi oraz reformami ustrojowymi i gospodarczymi. Z inicjatywy BFL przyjęto deklarację o suwerenności Białoruskiej SRR, przyznano językowi białoruskiemu status jedynego języka państwowego, a następnie ogłoszono niepodległość kraju. W roku 1991 BFL poparł, zarówno w parlamencie, jak i przez demonstracje uliczne, dymisję ze stanowiska Przewodniczącego Rady Najwyższej komunistycznego działacza Mikałaja Dziemiancieja i obranie na tę posadę reformatora Stanisława Szuszkiewicza. W 1992 Front doznał porażki, gdy mimo zebrania 450 tys. podpisów, zdominowana przez byłych komunistów Rada Najwyższa nie zgodziła się na skrócenie swojej kadencji. W latach 1992–1994 Front konsekwentnie opowiadał się za utrzymaniem na Białorusi republiki parlamentarnej i niewprowadzaniem instytucji prezydenta, widząc w tym zagrożenie w postaci szansy na przejęcie przez dawną nomenklaturę partyjną pełni władzy w państwieRafał Czachor, Proces kształtowania się systemu partyjnego w Republice Białoruś w latach 1991–1994, „Studia z Nauk Społecznych. Zeszyty Naukowe DWSPiT w Polkowicach”, nr 5, 2012, s. 98..
W początkowym okresie istnienia Frontu rozpowszechniona była koncepcja BFL jako szerokiego ruchu ponadpartyjnego. Na początku lat 1990. Front sprzyjał powstaniu szeregu partii demokratycznych, m.in. założeniu w roku 1991 Białoruskiej Socjaldemokratycznej Hramady oraz Białoruskiego Związku Chrześcijańsko-Demokratycznego.
W 1993 roku na bazie Białoruskiego Frontu Ludowego „Odrodzenie” w celu ułatwienia udziału w wyborach i ogólnie działalności politycznej stworzono partię polityczną (Partia BNF) (jednak dopiero w roku 2002 do statutu Partii BNF wprowadzono zakaz łączenia członkostwa w PBNF z członkostwem w innych partiach politycznych). Po powołaniu partii BFL „Odrodzenie” nadal istnieje, funkcjonując w ścisłej współpracy z Partią BNF i mając wspólnego z nią przewodniczącego; Partia BNF wykonuje funkcje polityczne, natomiast BFL „Odrodzenie” – funkcje kulturowe. Subiektem politycznym i centrum decyzyjnym jest tylko partia. Członkostwo w PBNF nie oznacza automatycznego członkostwa w BFL „Odrodzenie” i vice versa; członkowie BFL „Odrodzenie” mogą należeć do innych partii politycznych. Pierwszym przewodniczącym partii został Zianon Paźniak. Partia BNF od początku pozycjonowała siebie jako siła opozycyjna – wobec rządu Wiaczesława Kiebicza, większości Rady Najwyższej, a nawet głowy państwa Stanisława Szuszkiewicza, którego uważano za bliskiego ideologicznie, ale zbyt umiarkowanego.
Na początku lat 1990. kierownictwo BFL oceniało liczbę członków ruchu na około 150 000Zam A. Biełaruski nacyjanalizm ci nacyjanalizm Biełarusi? // Biełaruski histaryczny ahlad. 1998, Nr 7. S. 69–96..
1994–1998 Kandydatem partii na prezydenta w wyborach prezydenckich w 1994 roku był Zianon Paźniak, a głównym obiektem krytyki podczas kampanii prezydenckiej – ówczesny premier i kandydat na prezydenta Wiaczesław Kiebicz. Zianon Paźniak nie wszedł do drugiej tury (m.in. w związku z rozbiciem niepodległościowego elektoratu). Żadnemu z kandydatów, którzy weszli do drugiej tury (byli to A. Łukaszenka i W. Kiebicz), BFL nie udzielił poparcia, uważając zarówno jednego, jak i drugiego za polityków prorosyjskich. Po dojściu do władzy Aleksandra Łukaszenki Partia BNF znalazła się w opozycji wobec niego. Reżim Łukaszenki był traktowany przez działaczy partii jako zagrożenie zarówno dla demokracji, jak i dla niepodległości Białorusi, a osobiście Łukaszenka – jako człowiek Moskwy.
W następnych latach popularność Frontu Ludowego zaczęła się zmniejszać. Od roku 1995, w związku z powstaniem Zjednoczonej Partii Obywatelskiej, BFL przestał być jedyną znaczną opozycyjną siłą na Białorusi. W 1995 partia nie uzyskała ani jednego mandatu w wyborach do Rady Najwyższej XIII kadencji. W tymże roku dwóch wiceprzewodniczących BFL, Juryj Chadyka i Wincuk Wiaczorka, zaproponowali bardziej radykalny podział między partią a BFL „Odrodzenie”. Według tej propozycji, BFL „Odrodzenie” miał pozostać ruchem obywatelskim o charakterze narodowym, natomiast partia – siłą polityczną z konserwatywną ideologią, aktywnie współpracującą z innymi partiami demokratycznymi; funkcje przewodniczącego partii i ruchu miały być pełnione przez różne osoby. Propozycje te nie znalazły poparcia ze strony Zianona Paźniaka i zostały odrzucone. Wtedy po raz pierwszy wyraźnie się zarysowała różnica poglądów w kierownictwie BFL, która za kilka lat doprowadziła do rozłamu.
W sierpniu 1996 r. Zianon Paźniak opuścił Białoruś, bo uważał, że istnieje zagrożenie dla jego życia ze strony reżimu. Po wyjeździe Paźniak formalnie zachował stanowisko przewodniczącego Białoruskiego Frontu Ludowego; pełniącym obowiązki przewodniczącego w kraju został Lawon Barszczeuski. Partia aktywnie wystąpiła przeciwko krokom władzy, zmierzającym do ograniczenia demokracji oraz pogłębienia integracji z Rosją, zwłaszcza utworzeniu Związku Białorusi i Rosji oraz reformie konstytucyjnej 1996 roku, organizując masowe akcje protestacyjne.
W połowie lat 1990. liczbę zarejestrowanych członków partii oceniano na ponad 10 000 osób.
Od 1999 W następnych latach różnica poglądów w kierownictwie PBNF, dotyczących strategii politycznej walki, doprowadziła do głębokiego konfliktu między zwolennikami (Wiaczorka, Barszczeuski, Chadyka) a przeciwnikami (Paźniak, Bieleńki) ścisłej współpracy z innymi opozycyjnymi partiami i stworzenia zjednoczonej opozycji. W maju 1999 r., w piątą rocznicę wyboru Łukaszenki na prezydenta, opozycja zorganizowała „alternatywne wybory prezydenckie”, na których kandydowali Zianon Paźniak i były premier Michaił Czyhir. Była to faktycznie akcja mobilizacyjna i agitacyjna, mająca pokazać, że znaczna część obywateli Białorusi nie uważa reżimu Łukaszenki za prawowity. Rozgałęzione struktury organizacyjne BNF były wykorzystywane do tworzenia lokalnych komisji wyborczych. Wkrótce Zianon Paźniak wycofał swoją kandydaturę pod pretekstem nadużyć i nienależytego wykonania swoich obowiązków ze strony przewodniczącego Centralnej Komisji Wyborczej Wiktara Hanczara, co pozbawiło sensu całą akcję. Decyzja ta została negatywnie odebrana przez część członków i kierownictwa partii.
W roku 1999 IV zjazd BFL wybrał na stanowisko przewodniczącego partii Wincuka Wiaczorkę. W tym samym roku doszło do rozłamu w łonie Frontu i utworzenia Konserwatywno-Chrześcijańskiej Partii Białoruski Front Ludowy pod kierownictwem Paźniaka. BFL na czele z Wiaczorką zaczął aktywną współpracę ze Zjednoczoną Partią Obywatelską oraz innymi partiami opozycyjnymi, stając się częścią zjednoczonej opozycji. BFL i ZPO zostały ugrupowaniami, które najaktywniej działały w Koordynacyjnej Radzie Demokratycznych Sił – organie naczelnym zjednoczonej opozycji.
W roku 2000 partia bojkotowała wybory do Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Białorusi. W wyborach w 2001 r. partia poparła początkowo Siamiona Domasza, a potem kandydata zjednoczonej opozycji Uładzimiera Hanczaryka. W roku 2003 BFL w wyborach lokalnych wprowadził do rad miejskich 19 deputowanych. W wyborach parlamentarnych w roku 2004 BFL brał udział z ramienia koalicji 5+, lecz nie zdobył żadnego mandatu.
Na początku 2005 roku liczba zarejestrowanych członków BFL wynosiła, według władz partii, 1435, nie licząc około 1000 osób nie przypisanych do lokalnych organizacji partyjnych.
W roku 2005 BFL zaproponował Aleksandra Milinkiewicza jako wspólnego kandydata demokratycznej opozycji na prezydenta Białorusi. W październiku 2005 Milinkiewicz został wybrany przez Białoruski Kongres Sił Demokratycznzch na lidera zjednoczonej opozycji i jej kandydata na prezydenta. BFL wziął aktywny udział w kampanii prezydenckiej Milinkiewicza przed wyborami 2006 roku oraz w dalszych wydarzeniach, znanych jako Dżinsowa rewolucja.
Po wyborach 2006 roku partia kontynuowała współpracę z Milinkiewiczem; założony przez Milinkiewicza ruch społeczny „Za Wolność” został głównym sojusznikiem BFL.
Od grudnia 2007 do września 2009 przewodniczącym ugrupowania był Lawon Barszczeuski. 6 września 2009 przewodniczącym partii obrano Alaksieja Janukiewicza. W okresie kierowania partią przez Barszczeuskiego stosunki BFL z ruchem „Za Wolność” pogorszyły się; po obraniu Janukiewicza współpraca tych ugrupowań znowu się zaktywizowała. W październiku 2009 BFL razem z ruchem „Za Wolność” wyszedł ze składu Zjednoczonych Sił Demokratycznych, ówczesnej koalicji zjednoczonej opozycji (po czym zjednoczona opozycja faktycznie przestała istnieć), i wszedł do nowo utworzonej koalicji o charakterze narodowo-demokratycznym pod nazwą Białoruski Blok NiepodległościowyСтвораны Беларускі Незалежніцкі Блок, bchd.info z 27 października 2009 . (do której, oprócz BFL i ruchu „Za Wolność”, weszły m.in. Białoruska Chrześcijańska Demokracja i Młody Front). Blok ten de facto rozpadł się jesienią 2010.
W roku 2010 Front opowiadał się za wystawieniem wspólnego kandydata opozycji na prezydentaБНФ предлагает свои правила для определения единого кандидата, ror.ru z 1 czerwca 2010 ., ale po niepowodzeniu prób wyłonienia wspólnego kandydata oraz ogłoszeniu decyzji Aleksandra Milinkiewicza o niekandydowaniu na urząd prezydenta kierownictwo partii podjęło decyzję o wystawieniu w wyborach 2010 własnego kandydata – Ryhora Kastusiowa, zastępcy przewodniczącego BFL. Mimo to znaczna część działaczy Frontu poparła kandydaturę Andreja Sannikawa.
W 2010 roku BFL podpisał umowę współpracy z Prawem i Sprawiedliwością.