Doktor Who – brytyjski serial science-fiction, produkowany i emitowany przez British Broadcasting Corporation na kanale BBC 1Od 1997 „BBC One”. w latach 1963–1989 w swojej oryginalnej formie, a później, od 2005 – w nowej serii. Pomiędzy dwoma seriami ukazał się w 1996 roku film telewizyjny, będący rezultatem współpracy w produkcji dwóch wytwórni filmowych: Universal Pictures i 20th Century Fox.
Lata 60 Pierwszy Doktor mały|300px|Logo serialu z lat 1963–1967 Kiedy aktorzy Hugh David i Geoffrey Bayldon zostali odrzuceni jako niepasujący do tworzącego się wizerunku Doktora, Verity Lambert i pierwszy dyrektor serialu Waris Hussein skierowali się z prośbą o zagranie go do 55-letniego aktora Williama Hartnella. Hartnell miał doświadczenie głównie w graniu dowódców armii i innych twardych charakterów, ale Lambert była pod wrażeniem jego wrażliwej roli w obrazie This Sporting Life, który zainspirował ją do zaoferowania mu tej roli.
Towarzyszyć Doktorowi Hartnella w podróżach w czasie miała towarzyszyć jedynie jego wnuczka Susan Foreman (Carole Ann Ford). Seria rozpoczyna się od ich spotkania z dwoma szkolnymi nauczycielami Susan: Barbarą Wright (Jacqueline Hill) i Ianem Chestertonem (William Russell) z XX-wiecznej Anglii. Taka akcja była podstawą serii przez cały pierwszy sezon, ale wkrótce ten regularny szablon zaczął się zmieniać, z czasem jak kolejni towarzysze Doktora opuszczali go i wracali do domu lub mieli inne powody do rozstania, i zastępowali ich nowi.
Doktorowi Who podobnie jak Star Trekowi dano dwie szanse producentom na stworzenie pierwszego odcinka. Premierowy odcinek „An Unearthly Child” wymagał wielu poprawek, ponieważ było wiele problemów technicznych i różnych błędów. Pomiędzy pierwszym i drugim nagraniem zmieniono kostiumy, efekty specjalne i scenariusz (który był początkowo nastawiony raczej na podkreślanie dziwactw Doktora i robienie niepokojących dziwnych rzeczy przez Susan takich jak rozchlapywanie tuszu po ścianach pokoju). Poprawioną wersję „An Unearthly Child”, pierwszego odcinka pierwszego sezonu wyemitowano o 17:15 w dniu 23 listopada 1963 roku. Odcinek jednak nie zyskał dużego powodzenia, ze względu na zamach na prezydenta USA, Johna F. Kennedy’ego.
Niepowodzenie nie trwało jednak długo, ponieważ następne odcinki, a także następna historia, The Daleks podziałała na wyobraźnię widzów i zaczęła zakorzeniać się na stałe w ich świadomości. Największy sukces zyskał przerażający wizerunek Daleków, który na dobre wpisał się w historię Doktora Who. Dalekowie zostali wymyśleni przez scenarzystę Terry’ego Nationa i projektanta Raymonda Cusicka. Bezpośredni przełożony Lambert, Donald Wilson, mocno odradzał wykorzystanie scenariusza Nationa tłumacząc, że nie licząc skryptu, nie są jeszcze w ogóle gotowi do nagrania. Kiedy jednak okazało się, że projekt był wspaniałym pomysłem, Wilson przyznał Lambert, że nie będzie się więcej wtrącał w jej decyzje, ponieważ ona zna ten program lepiej niż on.
Początkowo Doktor Hartnella był władczy, niewspółczujący, a czasem wydawał się być nawet bezwzględny. Wkrótce jednak złagodniał, z czasem jak zaczął zbliżać się do swoich przyjaciół, co było widoczne zwłaszcza w ciągu czwartego odcinka, Marco Polo. W ten sposób szybko stał się ikoną popkultury, szczególnie wśród dzieci oglądających serial. Był on naprawdę ogromnym sukcesem, a oglądalność odcinków, w których grał główną rolę, wynosiła nawet 13 milionów widzów, natomiast Dalekowie powracali później w wielu późniejszych historiach.
Whitaker opuścił program na początku drugiego sezonu (chociaż kontynuował pisanie aż do 1970) i na krótko został zastąpiony przez Dennisa Spoonera, którego pod koniec sezonu zastąpił z kolei Donald Tosh. Pinfield również rozstał się z serialem w podobnym czasie, i mimo że mogło to zaszkodzić serialowi, nie został on zastąpiony.
W czasie trzeciego sezonu w 1965 zaczęły pojawiać się pierwsze problemy. Lambert również odeszła, a zastąpił ją producent John Wiles, który niestety nie miał dobrych relacji z Hartnellem. Główny aktor zaczynał też wtedy odczuwać rosnące problemy z pamiętaniem swojej kwestii i bardzo męczył się na scenie z powodu amnezji, martwiąc się, że wkrótce umrze. Wiles i Tosh wpadli wtedy na pomysł historii The Celestial Toymaker, gdzie Doktor z powodu wypadku stał się niewidzialny przez pewien czas, a kiedy znów się pojawi, będzie można podstawić za niego nowego aktora. Wiles miał też nadzieję na wprowadzenie innych odważnych zmian, takich jak ta, że następnym towarzyszem Doktora miałaby być osoba o charakterystycznym akcencie z gwary londyńskiej (która została jednak odrzucona, ponieważ wszystkie postacie muszą mówić w ogólnie zrozumiałym „BBC English”), ale szybko potem rezygnował, a razem z nim również Tosh.
W 1966 zaczęło stawać się dla wszystkich oczywiste, że zdrowie Hartnella oddziałuje na jego pracę i że nie będzie on w stanie grać Doktora przez cały zaplanowany okres trwania serii. Z tego powodu tego problemu Gerald Savory (wówczas od niedawna kierownik działu ds. seriali) ustąpił ze stanowiska, a jego następca, Shaun Sutton, bardziej sprzyjał zmianom, wybierając na miejsce Wilesa Innesa Lloyda, by zajął się zmianami, na które Wiles się nie zgadzał. Lloyd przedyskutował sytuację z Hartnellem i aktor zgodził się, że najlepiej będzie odejść, chociaż później twierdził, że wcale nie chciał rezygnować z serialu.
Drugi Doktor thumb|240px|Logo serialu w latach 1967–1969 Lloyd i redaktor Gerry Davis wpadli wreszcie na intrygujący pomysł wypisania pierwszego Doktora – zdecydowali, że skoro jest on kosmitą, będzie miał siłę, by przemienić swoje ciało, kiedy się ono „zużyje” albo poważnie okaleczy. Proces ten miał się nazywać renewal (pl. „odnowa”), ale później w mitologii serii stał się znany jako „regeneracja”. Kiedy Wiles zamierzał już szukać aktora, który będzie umiał naśladować charakter Hartnella, Lloyd i Davis zadecydowali jeszcze, że Doktor przemienia się nie tylko zewnętrznie, ale i wewnętrznie. W ten sposób wybór padł na Patricka Troughtona, który po raz pierwszy wystąpił w listopadzie 1966 roku, po przemianie Doktora Hartnella na końcu historii The Tenth Planet. Ta historia wykreowała też nowe czarne charaktery w świadomości widzów – Cybermenów, których podobnie jak Daleków Doktor nie raz jeszcze później będzie spotykał.
Troughton grał w inny, lżejszy sposób niż Hartnell. Jego Doktor miał zabawny sposób bycia, a mimo to jak zawsze odczuwający silną nienawiść do wszelkiego zła i ochotę do niesienia pomocy. Czasami jednak pokazywał też drugą, ciemną stronę swojej natury manipulując swoimi towarzyszami i ludźmi wokoło dla własnej korzyści (co widać w The Tomb of the Cybermen i The Evil of the Daleks).
Gerry Davis opuścił program pod koniec czwartego sezonu i został zastąpiony przez Petera Bryanta. Kilka miesięcy później, Lloyd także odszedł, a Bryant został wybrany na nowego producenta. Przełożonym Bryanta i redaktorem został Derrick Sherwin (chociaż wcześniej to Victor Pemberton uzupełniał pracę Bryanta dotyczącą historii The Tomb of the Cybermen).
Troughton pozostał w serialu przez trzy sezony i ostatecznie opuścił serial w 1969, podając, że jest zmęczony nawałem pracy w regularnej serii. Przez ten czas oglądalność Doctora Who znacznie spadła, ale nowy redaktor Terrance Dicks zaprzeczył pogłoskom, że odbywają się jakieś rozmowy nad zakończeniem serialu na szóstym sezonie w 1969 (pomimo że jego słów nie potwierdzili Bryant, Sherwin i dyrektor David Maloney, a dokumentacja sugerowała, że byłoby to możliwe w razie problemów z serią pod koniec siódmego sezonu po roku 1970). Budżet serii był ostatnio bardzo naciągnięty z powodu kosztów zespołów, kostiumów i podróży, gdyż Doktor odwiedzał wciąż nowe miejsca, więc Bryant i Sherwin (od niedawna działający jako wspólnik producenta, mimo że BBC nie była zadowolona z takiej sytuacji) wymyślili pomysł na redukcję kosztów programu przez przeniesienie wszystkich przygód Doktora na Ziemię. Działałby on jako Naukowy Doradca organizacji nazywanej w skrócie UNIT, czyli Wywiad Oddziałów specjalnych Narodów Zjednoczonych (United Nations Intelligence Taskforce), dbający o obronę Ziemi przed inwazją obcych.
To posunięcie zostało wypróbowane w szóstym sezonie, w historii The Invasion, a sezon zakończył się przez pojmanie Doktora przez jego własną rasę, Władców Czasu i skazany na zesłanie na Ziemię oraz ponowną przemianę jako karę za wtrącanie się w sprawy innych ras. W ten sposób Doktor Who kończy szósty sezon, a przy okazji też erę filmu czarno-białego. Od tego czasu wszystkie programy BBC1 kręcono już w kolorze.
Lata 70 Trzeci Doktor Pierwszym wyborem Sherwina co do następcy Troughtona był aktor Ron Moody, gwiazda musicalu Oliver!, ale kiedy odrzucił on propozycję, kolejnym kandydatem z krótkiej listy Sherwina był komik, Jon Pertwee, który zgodził się przyjąć tę rolę. Sherwin miał nadzieję, że Pertwee ożywi postać Doktora dzięki swoim umiejętnościom komediowym, ale Jon postanowił, że tym razem będzie starał się grać zarówno komicznie, jak i dramatycznie. Pomimo że były zauważalne delikatne wzruszenia, które były widoczne przez cały okres gry Pertwee, to jednak grał on zasadniczo bardzo „prosto” i nie zawsze tak, jak Sherwin by sobie życzył. Doktor Pertwee bardziej błyszczał w akcji niż jego poprzednicy, a producenci pozwalali aktorowi na zaspokojenie jego miłości do jazdy rozmaitymi pojazdami, między innymi motocyklami, lotniami, tzw. Whomobilami oraz pojazdem Doktora o nazwie Bessie.
Sherwin nadzorował tylko pierwszą historię siódmego sezonu. Spearhead from Space było pierwszym kolorowym odcinkiem Doktora Who i przewidując rozwój techniki, jedynie przykład początku serii robionych wyłącznie na taśmie filmowej (pomimo że będą też sytuacje, gdzie odcinki były nagrywane wyłącznie na Outside Broadcast Video po ich wprowadzeniu kilka lat później). Po tym odcinku Sherwin zajął się pracą nad zupełnie inną serią Paul Temple i wycofał się ze współpracy z producentem Doktora. Zastąpił go Barry Letts.
Siódmy sezon o 25 odcinkach, był krótszy niż wcześniejsze sezony Doktora Who. Nowa idea tworzenia sezonów o liczbie odcinków ok. 20-28 odcinków była używana do połowy lat 80. Jednak pomimo że pomysł trzymania Doktora na Ziemi wystarczająco udowodnił popularność programu, która uratowała go przed usunięciem z ekranu, to ani Letts ani redaktor Terrance Dicks nie byli szczególnie usatysfakcjonowani z tej idei i począwszy od ósmego sezonu szukali powodu dla którego Doktor mógłby wrócić do podróży w czasie i przestrzeni. Ostatecznie zwrócenie wolności Doktorowi w swoich podróżach miało miejsce dzięki Władcom Czasu z okazji dziesiątej rocznicy powstania serialu w 1973 roku, w odcinku The Three Doctors. W tym odcinku gościnnie występują poprzedni odtwórcy roli Doktora: Patrick Troughton i William Hartnell (jednak ze względu na słaby stan zdrowia ograniczono jego rolę).
Dodatkową ich innowacją co do rozwoju ósmego sezonu było wprowadzenie do akcji postaci Mistrza jako nowego ‘nemesis’ dla Doktora, co podsunęły twórcom opowieści o Sherlocku Holmesie, dla którego wzorem był zawsze niejaki profesor Moriarty. Grany przez Rogera Delgado stał się bardzo popularną postacią. Mimo to przez kolejne dwa sezony z tą postacią, było widać, że pomysł trochę się wyczerpał. Delgado i zespół produkcyjny ostatecznie uzgodnili, że trzeba go będzie wyłączyć z akcji podczas jedenastego sezonu poprzez zabicie postaci.