Wieniawa – dzielnica Lublina o charakterze mieszkalno-usługowym, położona bezpośrednio na zachód od lubelskiego Śródmieścia. Dawniej samodzielne miasto, które uzyskała lokację miejską w 1768 roku, zdegradowana zostało w 1870 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 82-83.. Od 1916 roku część Lublina.

Lokalizacja geomorfologiczna

Historyczna Wieniawa położona jest na prawym zboczu długiego, silnie rozczłonkowanego (niewielkie suche dolinki) dolnego odcinka rzeki Czechówki. Administracyjnie wydzielona dzielnica Wieniawa jest znacznie większa powierzchniowo. Obejmuje także wierzchowinę lessową z rozległym Miasteczkiem Akademickim i zabudowaniami powojskowymi (rejon skrzyżowania al. Racławickich i al. Kraśnickiej) oraz strefę kolejnego długiego stoku opadającego od ww. wierzchowiny do dna suchej doliny, którego osią obecnie przebiega ul. GłębokaRodzoś J., Mroczek P., 2016: Czechów i Wieniawa. Środowisko przyrodnicze. [w:] Szulc D., Chachaj J., Mącik H. (red.), Czechów, Wieniawa. Lublin. Historia dzielnic w 700. rocznicę lokacji miasta; 3-7.

Historia Wieniawa powstała w 1638 roku na gruntach folwarku Lubomelskie. Została założona przez Leszczyńskich, którzy nadali jej nazwę od swojego herbuStanisław Michałowski, Rodowody lubelskich dzielnic [w:] [red.] Tadeusz Radzik, Adam Witusik, Lublin w dziejach i kulturze Polski, Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1997, , s. 414.. Prawa miejskie uzyskała w 1768 roku. Została lokowana przy prawie samych granicach Lublina. Do 1826 stanowiła własność prywatną. Przestała być miastem 13 stycznia 1870 roku, gdy została włączona do gminy KonopnicaPostanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 465). W 1916 roku została włączona do LublinaDziennik Rozporządzeń c. i k. Jeneralnego Gubernatorstwa Wojskowego dla Austryacko-Węgierskiego Obszaru Okupowanego w Polsce 1916, Cz. 13 (27 paźdz.)Dokumentacja Geograficzna.

Zabudowa Wieniawy miała małomiasteczkowy charakter, była drewniana i skupiona wokół rynku, od którego wychodziły 4 drogi. Trzy z nich łączyły miejscowość z Lublinem – jedna, wybrukowana w 1841, przebiegała w pobliżu obecnej alei Długosza; druga prowadziła jarem poprzez pola dominikańskie, których miejsce zajął w 1837 roku Ogród Saski; przebieg trzeciej częściowo pokrywał się z obecną ul. Leszczyńskiego. Czwarty wlot rynku tworzyła obecna ulica Snopkowska, łącząca Wieniawę z traktem prowadzącym w stronę Snopkowa oraz Kurowa.

Była typowym sztetlem; zamieszkiwali ją biedni żydowscy rzemieślnicy i handlarze. Nie wybudowano tam kościoła. Jedynym obiektem sakralnym, aż do końca XIX w. była synagoga. Wraz z magistratem były to jedyne murowane budynki w Wieniawie. Jej główną ulicą była Lubelska (obecnie ul. Stanisława Leszczyńskiego), którą wybrukowano dopiero w 1907 na wniosek dowództwa carskich oddziałów, stacjonujących w koszarach świętokrzyskich (dzisiaj KUL). Murowane domy zaczęły się pojawiać dopiero przed wybuchem I wojny światowej. Z Wieniawy pochodzili przodkowie Henryka i Józefa Wieniawskich, stąd nazwisko.

Po 1940, gdy wysiedlono Żydów, hitlerowcy dokonali zatarcia śladów po ich obecności. Zniszczono synagogę i większość domów. Zniknął także, istniejący od XVIII wieku, cmentarz żydowski. Na jego części jeszcze w czasie okupacji wybudowano stadion sportowy. W 1943 Wieniawę ponownie zdewastowano i wysiedlono stamtąd Polaków. Wieniawski rynek i układ ulic zostały zatarte przez nowsze budownictwo. mały|Wieniawa na Planie Wielkiego Miasta Lublina z 1931 Obszar dzisiejszej dzielnicy obejmuje również tereny, które historycznie nie wchodziły w skład dawnej Wieniawy. Tereny południowej i zachodniej części dzielnicy stanowiły pola, będące własnością zakonną. Po kasacie klasztoru dominikanów, mieszczącego się w miejscu, gdzie obecnie znajduje się siedziba KUL-u, na przełomie XVIII i XIX w. część tych ziem została przejęta przez wojsko.

W latach 20. i 30. XIX w. na przedłużeniu Krakowskiego Przedmieścia wytyczono nowy Trakt Warszawski, wzdłuż którego w 1837 według planów Feliksa Bieczyńskiego założono Ogród Saski. Pod koniec XIX w. przy skrzyżowaniu traktu z drogą prowadzącą na Kraśnik (dzisiejsza Al. Kraśnicka) wojsko carskie wybudowało zespół koszar artylerii, tzw. Obóz zachodni. W 1904 między nim a koszarami świętokrzyskimi powstała cerkiew garnizonowa, która w latach 1926-1932 została gruntownie przebudowana po przejęciu przez Kościół Rzymskokatolicki, zatracając swój neorosyjski styl architektoniczny.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego, wraz z tym, jak rozwój Lublina ruszył w kierunku zachodnim, na terenie tym wybudowano szereg obiektów użyteczności publicznej i budynków mieszkalnych, m.in.: wydział teologiczny zakonu jezuitów zwany „Bobolanum" (w czasie II wojny światowej zamieniony został w szpital), wieżę ciśnień przy Al. Racławickich, gmach Urzędu Ziemskiego („Pod Zegarem”) i wytyczono nową siatkę ulic.

Koncepcję rozwoju centrum miasta wzdłuż Alei Racławickich w stronę zachodnią kontynuowano za czasów PRL-u. W latach 50. powstawały przy nich nowe obiekty mieszkaniowe, w tym reprezentacyjne socrealistyczne osiedle ZOR Zachód. W 1944 roku na terenie dzisiejszej dzielnicy powstał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, w 1949 miasteczko akademickie.

Wieniawa ponownie uzyskała status dzielnicy administracyjnej 23 lutego 2006 roku, kiedy to Rada Miasta Lublin podjęła uchwałę o zniesieniu osiedla Wieniawa i utworzeniu dzielnicy.

Administracja Dzisiejsze granice administracyjne określa statut dzielnicy uchwalony 19 lutego 2009. Granice Wieniawy tworzą: od północy al. Solidarności, od wschodu ul. Lubomelska – wschodnia granica Ogrodu Saskiego – al. Racławickie – ul. Łopacińskiego – ul. Akademicka, od południa ul. Głęboka, a od zachodu al. Kraśnicka – al. Sikorskiego.

Powierzchnia dzielnicy wynosi 2,2 km², co czyni ją 23. pod względem wielkości spośród 27. Według stanu na 30 czerwca 2018 na pobyt stały na Wieniawie były zarejestrowane 11 823 osoby.

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona o Wieniawie (ze starymi zdjęciami)

Kategoria:Dawne miasta w województwie lubelskim Kategoria:Dziedzictwo kulturowe Żydów w Lublinie Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku Kategoria:Jurydyki Lublina Kategoria:Wieniawa (Lublin)