Konrad Zacharias Lorenz (ur. 7 listopada 1903 w Wiedniu, zm. 27 lutego 1989 w Altenbergu) – austriacki zoolog i ornitolog, twórca nowoczesnej etologii, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1973 roku. Studiował zachowanie zwierząt, zwłaszcza zjawisko wdrukowania u gęgawy.

Życie i działalność Był profesorem Uniwersytetu Wiedeńskiego w latach 1928–1935 i profesorem psychologii na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu. W 1941 roku wstąpił do armii niemieckiej. Pełnił początkowo służbę medyczną, m.in. w neurologiczno-psychiatrycznym szpitalu w Poznaniu. Wiosną 1942 roku został wysłany na front wschodni, pod Witebsk, a dwa miesiące później trafił do niewoli radzieckiej, z której został zwolniony w 1948. Był lekarzem w Chałturin (dziś Orłow w obwodzie kirowskim), gdzie zajmował się głównie przypadkami neuropatii („field polyneuritis”), a następnie był lekarzem w kilku kolejnych obozach w Armenii (wspominał później zaobserwowane tam uderzające podobieństwo między psychologicznymi skutkami nazizmu i edukacji marksistowskiej, co uświadomiło mu czym jest indoktrynacja).

Wrócił do Austrii w lutym 1948 roku. Początkowo pracował w „Biologische Station Wilhelminenberg”, którą prowadzili Otto König i Wilhelm Marinelli, a następnie w małej stacji badawczej w Altenberg, sfinansowanej przez Austriacką Akademię Nauk (z dotacji J.B. Priestleya).

Otrzymywał propozycje zatrudnienia poza Austrią, m.in. w Oksfordzie, które odrzucił, gdy w 1950 roku Towarzystwo Maxa Plancka założyło dla niego w Buldern centrum badawcze psychologii behawioralnej, nazywane „instytutem Lorenza”. W 1958 roku Lorenz przeniósł się do Instytutu Psychologii Behawioralnej im. Maxa Plancka w Seewiesen. W 1963 opublikował swoją najbardziej znaną książkę Das sogenannte Böse (Tak zwane zło), w której broni swojej hipotezy spiętrzenia popędów. W 1973 roku ustępuje z Instytutu Maxa Plancka, ale kontynuuje badania i publikacje w Austrii. Inny znany tekst Lorenza to Pierścień Króla Salomona.

Za odkrycia w sferze wzorców zachowań indywidualnych i społecznych Lorenz otrzymuje Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny, wspólnie z Niko Tinbergenem i Karlem von Frischem.

thumb|left| Konrad Lorenz (po prawej) i Nikolaas Tinbergen (1978) Lorenz był przyjacielem i studentem angielskiego biologa Juliana Huxleya (wnuka Thomasa Huxleya).

W ostatnich latach życia Lorenz wspierał austriacką Partię Zielonych, stając się jej symbolem – aktywnie zwalczał projekt zbudowania wielkiej elektrowni wodnej na Dunaju, w pobliżu Hainburg an der Donau, która zagrażała zniszczeniem terenów nadrzecznych wokół miejsca budowy. Obecnie obszar ten należy do Parku Narodowego Donau-Auen, o którego powołanie Lorenz również zabiegał. Był jednym z najbardziej prominentnych obrońców środowiska naturalnego.

Spuścizną Lorenza jest wiele artykułów opublikowanych, w większości po niemiecku, w czasopismach naukowych. Najbardziej znane są jego książki popularne (najważniejsze to Tak zwane zło i Opowiadania o zwierzętach), z których wiele zostało przetłumaczonych na język polski. Lorenz jest uznawany za współtwórcę (wspólnie z Donaldem T. Campbellem i Karlem Popperem) epistemologii ewolucyjnej. Gontier, N., & Bradie, M. (2021). Evolutionary epistemology: two research avenues, three schools, and a single and shared agenda. "Journal for General Philosophy of Science", 52(2), 197-209.

Za swój dorobek został w 1983 roku doceniony honorowym doktoratem uniwersytetu w Salzburgu. W roku 2015 pośmiertnie pozbawiono go tego wyróżnienia ze względu na nazistowską przeszłość (w 1938 roku Lorenz złożył wniosek o przyjęcie do NSDAP).

Laureat Nagrody Kalinga od UNESCO.

Odznaczenia 1964 – Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę (Austria) 1969 – Order Pour le Mérite (Niemcy) 1984 – Order Maksymiliana (Niemcy) 1984 – Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą i Wstęgą Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy)

Tłumaczenia prac na język polski Regres człowieczeństwa, Warszawa 1986, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej, (Der Abbau des Menschlichen 1983) Odwrotna strona zwierciadła. Próba historii naturalnej ludzkiego poznania, Warszawa 1977, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej (Die Rückseite des Spiegels. Versuch einer Naturgeschichte menschlichen Erkennens 1973) Tak zwane zło, Warszawa 1972, 1975, 1996, 2003, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej, s.328, (Das sogenannte Böse. Zur Naturgeschichte der Aggression 1963) I tak człowiek trafił na psa, Warszawa 1976, 1996, 2006 (So kam der Mensch auf den Hund 1950) Opowiadania o zwierzętach, Kraków 1975, Wyd. Literackie; wydane też jako Rozmawiał z bydlątkami, ptakami i rybami 1997, 2005, (Redete mit dem Vieh, den Vögeln und den Fischen 1949)

Artykuły

Zobacz też Irenäus Eibl-Eibesfeldt Wolfgang Wickler

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Studying Animal Behavior: Autobiographies of the Founders; rozdz. 11. My Family and Other Animals, Konrad Lorenz

Kategoria:Austriaccy zoolodzy Kategoria:Etolodzy Kategoria:Nobliści – fizjologia i medycyna Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Albrechta w Królewcu Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1989 Kategoria:Uczestnicy walk na froncie wschodnim w II wojnie światowej Kategoria:Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Odznaczeni Orderem Maksymiliana Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria) Kategoria:Laureaci Nagrody Kalinga