Biała supremacja

mały|Neonazistowskie graffiti z hasłem white power Biała supremacja (), również wyższość białych – rasistowskie przekonanie, że białą odmiana człowieka jest nadrzędna względem osób innych ras i w związku z tym powinni sprawować nad nimi dominację kulturową, społeczną, polityczną i instytucjonalną. Przekonanie to wywodzi się z dziś zdyskredytowanego naukowego rasizmu i stanowiło kluczowe uzasadnienie dla europejskiego kolonializmu.

Jako ideologia polityczna biała supremacja przejawiała się w przeszłości poprzez struktury społeczno-ekonomiczne i prawne, takie jak niewolnictwo atlantyckie, kolonialne praktyki pracy, wyścig o Afrykę, prawa Jima Crowa w Stanach Zjednoczonych, politykę „Białej Australii" oraz apartheid w Południowej Afryce. Współcześnie biała supremacja leży u podstaw takich ruchów jak neonazizm, biały nacjonalizm, ruch Christian Identity oraz część ruchów alternatywnej prawicy.

W ujęciu akademickim, szczególnie w ramach krytycznej teorii rasy, termin „biała supremacja" odnosi się także do systemu społecznego, w którym osoby białe cieszą się strukturalnymi przywilejami względem innych grup etnicznych, niezależnie od formalnej równości prawnej.

Historia

Naukowy rasizm i kolonializm Biała supremacja ma ideologiczne podstawy sięgające XVIII-wiecznego naukowego rasizmu, który stanowił dominujący paradygmat opisu zróżnicowania ludzkiego od późnego Oświecenia aż do końca XX wieku. Europejscy myśliciele, tacy jak Arthur de Gobineau, rozwijali teorie o hierarchii ras, w której biała rasa aryjska miała być genetycznie i kulturowo nadrzędna. Gobineau w swoim dziele Essai sur l'inégalité des races humaines (1853–1855) argumentował, że mieszanie ras prowadzi do degeneracji cywilizacji.

Antropologia jako dyscyplina naukowa odegrała kluczową rolę w kształtowaniu i legitymizowaniu białej supremacji. Badacze tacy jak Samuel George Morton i Louis Agassiz w XIX wieku prowadzili pomiary czaszek i inne badania mające „naukowo" udowodnić wyższość białej rasy. Teorie te były następnie wykorzystywane do usprawiedliwiania europejskiego kolonializmu, niewolnictwa i ludobójstwa rdzennych ludów.

Stany Zjednoczone

Biała supremacja dominowała w Stanach Zjednoczonych zarówno przed, jak i po wojnie secesyjnej, utrzymując się przez dziesięciolecia po epoce Rekonstrukcji. Ustawa o naturalizacji z 1790 roku ograniczała obywatelstwo USA wyłącznie do białych. Przed wojną secesyjną bogaci biali posiadacze niewolników na Południu tworzyli „naukowe" teorie o białej wyższości i czarnej niższości, by usprawiedliwić ekonomiczny wyzysk czarnoskórych.

Po wojnie secesyjnej organizacje takie jak Ku Klux Klan stosowały przemoc i zastraszanie, by utrzymać dominację białych i odwrócić zdobycze Rekonstrukcji. W okresie praw Jima Crowa (ok. 1877–1965) wprowadzono segregację rasową i pozbawiono czarnoskórych praw wyborczych w stanach południowych. Lincze były publicznymi spektaklami, podczas których białe społeczności celebrowały swą dominację.

Ruch praw obywatelskich w latach 50. i 60. XX wieku doprowadził do formalnego zniesienia segregacji i dyskryminacji rasowej, jednak zdaniem socjologa Howarda Winanta „monolityczna biała supremacja" w USA wprawdzie się zakończyła, ale „biała władza i przywileje żyją dalej w bardziej ukrytej formie".

Niemcy i nazizm

Nazizm promował ideę wyższości rasy aryjskiej (germańskiej) jako „rasy panów" (Herrenrasse). Nazistowscy ideolodzy, jak Alfred Rosenberg, rozwijali koncepcję hierarchii rasowej, w której Żydzi, Romowie i Słowianie byli klasyfikowani jako Untermensch (podludzie). Ustawy norymberskie z 1935 roku zakazywały małżeństw i kontaktów seksualnych między Niemcami a Żydami, a później także Romami i Słowianami. Nazistowska polityka rasowa doprowadziła do Zagłady około 6 milionów Żydów oraz milionów innych osób uznanych za „podludzi".

Naziści czerpali inspirację z amerykańskiego prawa rasowego. Adolf Hitler w Mein Kampf wyrażał podziw dla amerykańskich przepisów imigracyjnych faworyzujących północnych Europejczyków, a nazistowscy prawnicy przy opracowywaniu ustaw norymberskich wzorowali się na amerykańskich ustawach antymetysażowych i ograniczeniach obywatelstwa opartych na rasie.

Afryka Południowa

W Południowej Afryce apartheid został wprowadzony jako oficjalna polityka państwowa po wyborach w 1948 roku przez zdominowaną przez Afrykanerów Partię Narodową. Ustawodawstwo apartheidu dzieliło mieszkańców na cztery grupy rasowe – „czarnych", „białych", „kolorowych" i „Indian" – i pozbawiło czarnoskórych obywatelstwa oraz praw politycznych. System apartheidu został zniesiony w latach 1990–1994, a pierwsze demokratyczne wybory w 1994 roku wygrał Afrykański Kongres Narodowy pod przywództwem Nelsona Mandeli.

Ideologie i ruchy współczesne

Biała supremacja stanowi ideologiczną podstawę spektrum współczesnych ruchów, w tym białego nacjonalizmu, separatyzmu białych, neonazizmu oraz ruchu Christian Identity. Różne grupy białych supremacjonistów identyfikują różnych wrogów rasowych, etnicznych i religijnych – najczęściej osoby pochodzenia afrykańskiego, rdzennych mieszkańców Ameryki, osoby pochodzenia azjatyckiego, bliskowschodniego i północnoafrykańskiego, Żydów, muzułmanów oraz osoby LGBTQ.

W Stanach Zjednoczonych z białą supremacją kojarzone są przede wszystkim Ku Klux Klan, Aryan Nations i White Aryan Resistance. Organizacja Proud Boys jest uznawana za implicite białosupremacjonistyczną, mimo że jej członkowie zaprzeczają temu powiązaniu.

Od lat 90. XX wieku internet stał się kluczowym narzędziem rekrutacji i radykalizacji białych supremacjonistów. Fora takie jak Stormfront (założone w 1995), a później 4chan i Reddit, umożliwiły szerzenie idei białej supremacji przy niskim koszcie społecznym i anonimowości. Badania wskazują, że algorytmy mediów społecznościowych mogą sprzyjać radykalizacji poprzez polecanie coraz bardziej ekstremalnych treści.

15 marca 2019 roku australijski białosupremacjonista Brenton Tarrant dokonał zamachów na meczety w Christchurch w Nowej Zelandii, zabijając 51 osób. Był to jeden z najkrwawszych zamachów terrorystycznych motywowanych białą supremacją w historii.

Znaczenie akademickie

W niektórych nurtach akademickich, szczególnie w krytycznej teorii rasy, termin „biała supremacja" używany jest w szerszym znaczeniu – do opisania systemu strukturalnego lub instytucjonalnego rasizmu, który uprzywilejowuje osoby białe względem innych, niezależnie od obecności lub braku świadomych postaw rasistowskich. Prawniczka Frances Lee Ansley definiuje białą supremację jako system polityczny, ekonomiczny i kulturowy, w którym biali kontrolują władzę i zasoby materialne, a relacje białej dominacji są codziennie odtwarzane w instytucjach i środowiskach społecznych.

Taką definicję przyjęli lub zaproponowali m.in. Charles W. Mills, bell hooks i David Gillborn.

Krytycy tego rozszerzonego użycia, jak politolog John McWhorter, argumentują, że rozciągnięcie terminu na mniej skrajne zjawiska osłabia jego znaczenie i utrudnia produktywną dyskusję. Publicysta Conor Friedersdorf zwraca uwagę, że akademicka definicja różni się od powszechnego rozumienia terminu, co może prowadzić do nieporozumień i alienować tych, których ma przekonać.

Zobacz też Rasa panów Eugenika Antysemityzm Islamofobia Holokaust Antyrasizm Good Night White Pride

Przypisy

Kategoria:Ideologie Kategoria:Rasizm Kategoria:Neonazizm