mały|Stanisław Jan Jabłonowski ok. 1682 250px|right|Bitwa pod Wiedniem 1683 250px|right thumb|Hetman Stanisław Jabłonowski na obrazie Piotra Michałowskiego Stanisław Jan Jabłonowski herbu Prus III (ur. 3 kwietnia 1634 w Łuczy koło Jabłonowa, zm. 2 kwietnia 1702Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 246. we Lwowie) – kasztelan krakowski w latach 1692–1702, hetman wielki koronny w latach 1682–1702, hetman polny koronny w latach 1676–1682, wojewoda ruski w latach 1664–1692, oboźny koronny (dworski)Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku. Spisy. Oprac. Krzysztof Chłapowski, Stefan Ciara, Łukasz Kądziela, Tomasz Nowakowski, Edward Opaliński, Grażyna Rutkowska, Teresa Zielińska. Kórnik 1992, s. 94. w latach 1661–1664, strażnik koronny w latach 1660–1661, pułkownik królewski, starosta błoński w 1685 rokuKrzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 272., starosta białocerkiewski, buski, janowski, korsuński, czehryński, mościcki, sieradzki, kamieniecki, żydaczowski i świeckiUrzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku. Spisy. Oprac. Krzysztof Chłapowski, Stefan Ciara, Łukasz Kądziela, Tomasz Nowakowski, Edward Opaliński, Grażyna Rutkowska, Teresa Zielińska. Kórnik 1992, s. 171., starosta barski w 1697 rokuw tym roku uzyskał dożywocie na starostwo barskie, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 246., starosta lityńskiKrzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 327., starosta międzyrzecki w 1691 rokuw tym roku uzyskał dożywocie na starostwo międzyrzeckie, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 110., pułkownik wojska powiatowego województwa ruskiego w 1671 rokuDariusz Kupisz, Wojska powiatowe samorządów Małopolski i Rusi Czerwonej w latach 1572 – 1717, Lublin 2008, s. 184., rotmistrz wojska powiatowego ziemi lwowskiej w 1671 rokuDariusz Kupisz, Wojska powiatowe samorządów Małopolski i Rusi Czerwonej w latach 1572 – 1717, Lublin 2008, s. 417..

Dziadek króla Polski Stanisława Leszczyńskiego.

Jako senator wziął udział w sejmach: 1664/1665, 1666 (I), 1666 (II), 1667, 1668 (I), 1668 (II), 1668 (III), 1669 (I), 1672 (II), 1674 (II), 1676, 1677, 1678/1679, 1681, 1683, 1685, 1688, 1688/1689, 1690, 1692/1693, 1696 i 1697 (I)Leszek Andrzej Wierzbicki, Senatorowie koronni na sejmach Rzeczypospolitej, Warszawa 2017, s. 73..

Życiorys Był synem Jana Stanisława Jabłonowskiego (ok. 1600–1647), miecznika koronnego, i Anny Ostroróg, córki wojewody, mówcy i pisarza, Jana Ostroroga.

Karierę wojskową rozpoczął w 1655 prowadząc walki z Rosją i Kozakami. W 1657 brał udział w wojnie z Jerzym II Rakoczym. Później odznaczył się w czasie wojny szwedzkiej (1656), walcząc pod dowództwem Stefana Czarnieckiego. W 1659 walczył na Ukrainie pod rozkazami Stanisława „Rewery” Potockiego oraz Jerzego Sebastiana Lubomirskiego. W 1660 został strażnikiem wielkim koronnym, a w 1661 oboźnym wielkim koronnym. Od 1664 wojewoda ruski, w latach późniejszych walczył z Turkami i Tatarami pod wodzą Jana Sobieskiego. Wziął udział w wojnie polsko-kozacko-tatarskiej 1666-1671, gdzie już wtedy Sobieski powierzał mu dowództwo nad częścią swych sił, jak w bitwach pod Podhajcami czy pod Kalnikiem.

W 1667 był członkiem Trybunału Skarbowego KoronnegoVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 432.. Był marszałkiem sejmików województwa ruskiego w: 1668, 1669, 1672, 1702 rokuAkta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wskutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 20. Lauda sejmikowe. T. 1. Lauda wiszeńskie 1572-1648 r., Lwów 1909, s. XXV..

W 1662 pobierał z kasy ambasadora francuskiego w Rzeczypospolitej Antoine de Lumbres’a pensję w wysokości 8000 franków za poparcie planu elekcji vivente rege kandydata francuskiego Ludwiki Marii GonzagiKazimierz Waliszewski, Polsko-francuzkie stosunki w XVII wieku 1644-1667. Opowiadania i źródła historyczne ze zbiorów archiwalnych francuzkich publicznych i prywatnych..., Kraków 1889, s. 110–111.. Na sejmie abdykacyjnym 16 września 1668 roku podpisał akt potwierdzający abdykację Jana II Kazimierza WazyVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, 481.. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 5 listopada 1668 roku na sejmie konwokacyjnymVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 498.. Po abdykacji Jana II Kazimierza Wazy w 1668 roku, popierał do polskiej korony kandydaturę francuskiego księcia Wielkiego KondeuszaWacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 317.. Był członkiem konfederacji malkontentów w 1672 rokuPisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego. T. 1, cz. 2, Kraków 1881, s. 1003..

W roku 1673 poprowadził szarżę polskiej husarii pod Chocimiem, w 1674 blokował garnizon turecki w Kamieńcu Podolskim, w 1675 bronił przed Turkami Złoczowa, w 1676 dowodził częścią armii polskiej pod Żurawnem. W bitwie pod Wiedniem w 1683 dowodził prawym skrzydłem. Dowodził także częścią armii pod Parkanami. Walczył na Bukowinie i Multanach.

Podczas elekcji w 1674 zażarty zwolennik Jana Sobieskiego, przyczynił się do jego wyboru na króla. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa ruskiego w 1674 rokuVolumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 153., podpisał jego pacta conventaPorządek Na Seymie Walnym Elekcyey Między Warszawą a Wolą, przez opisane Artykuły do samego tylko Aktu Elekcyey należące, uchwalony y postanowiony, Roku Pańskiego Tysiąc Szesc Set Siedmdziesiat Czwartego, dnia Dwudziestego Miesiaca Kwietnia., s. 28.. W roku 1676 został hetmanem polnym koronnym i odtąd trwał na straży południowo-wschodnich kresów Rzeczypospolitej. W 1683 sejm przyznał mu buławę hetmana wielkiego koronnego. Wcześniej jednak, bo już w 1681 wszedł czynnie w ówczesne życie polityczne, intrygując przeciw królowi Janowi III. Z tego powodu popadł z królem w zatarg, a wzajemnych niechęci nie zdołała zatrzeć nawet odsiecz wiedeńska, w której Jabłonowski wybitnie się odznaczył. W latach następnych brał udział we wszystkich walkach na rubieżach południowo-wschodnich. W 1684 wyprawiał się na Kamieniec Podolski, w 1685 dowodził nieudaną wyprawą na Bukowinę, w 1686 brał udział w wyprawie na Wołoszczyznę.

W 1692 został kasztelanem krakowskim. W tym samym roku bez powodzenia oblegał Kamieniec Podolski. W 1694 wziął udział w bitwie pod Uścieczkiem z Tatarami oraz rozbił na drodze do Kamieńca Podolskiego konwój turecki. W 1695 wziął udział w rozgromieniu ostatniego najazdu Tatarów w bitwie pod Lwowem, za co Lwowianie uczcili hetmana pomnikiem. Na jego cześć jedną z głównych ulic Lwowa nazwano Wałami Hetmańskimi. Po śmierci króla Jana III Sobieskiego (1696) był kandydatem do ręki królowej i korony. Podczas wojen z Turcją wystawił regiment arkebuzerii.

Po zerwanym sejmie konwokacyjnym 1696 roku przystąpił 28 września 1696 roku do konfederacji generalnejKonfederacya Generalna Ordinvm Regni & Magni Dvcatus Lithvaniæ Po niedoszłey Konwokacyey głowney Warszawskiey umowiona Roku Pańskiego 1696. dnia 29 Miesiąca Sierpnia, , [b.n.s.]. W 1697 był elektorem Augusta II Mocnego z województwa krakowskiegoSuffragia województw i ziem koronnych i W.X. Litewskiego zgodnie na [...] Augusta II obranego króla polskiego [...] dnia 27 VI i przy poparciu wolnej elekcjej jego [...], s. 4., podpisał jego pacta conventaActum in Curia Regia Varsaviensi, 1697 feriâ secundâ post festum Sanctae Margarethae Virginis [...] proximâ anno [...] 1697, s. 18..

W roku 1699 odebrał z rąk tureckich twierdzę kamieniecką, straconą za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa kijowskiegoPorządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, s. D 2..

W swoim długim życiu odznaczył się dużą ofiarnością, przede wszystkim jako wojownik, który na potrzeby wojny i wojska nie szczędził własnych, nieraz bardzo dużych sum pieniężnych, przez co cieszył się dużym powodzeniem.

Wywód przodków

Życie prywatne Jego synem był Jan Stanisław Jabłonowski, a jego córka Anna, która wyszła za Rafała Leszczyńskiego, była matką króla Stanisława Leszczyńskiego.

Upamiętnienie 12 lutego 2013 sekretarz stanu Czesław Mroczek działając z upoważnienia Ministra Obrony Narodowej nadał 3 Regionalnej Bazie Logistycznej w Krakowie imię patrona – Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Jana JabłonowskiegoDecyzja Nr 37/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 lutego 2013 r. w sprawie nadania imienia patrona 3. Regionalnej Bazie Logistycznej. Decyzja weszła w życie z dniem 1 marca 2013 r. (Dziennik Urzędowy MON z dnia 14 lutego 2013 r.)..

Zobacz też Pomnik Stanisława Jabłonowskiego we Lwowie Pułk jazdy koronnej Stanisława Jabłonowskiego Chorągiew husarska koronna Stanisława Jana Jabłonowskiego Chorągiew pancerna koronna Stanisława Jana Jabłonowskiego Chorągiew lekkiej jazdy koronnej Stanisława Jana Jabłonowskiego Regiment arkebuzerii Stanisława Jabłonowskiego

Przypisy

Bibliografia Mała Encyklopedia Wojskowa. Wydanie I. 1967.

Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1668 Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej (1696) Kategoria:Członkowie konfederacji malkontentów 1672 Kategoria:Deputaci Trybunału Skarbowego Koronnego (województwo ruskie) Kategoria:Elektorzy Augusta II Mocnego Kategoria:Elektorzy Jana III Sobieskiego Kategoria:Elektorzy Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo krakowskie) Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo ruskie) Kategoria:Elektorzy władców Polski (ziemia przemyska) Kategoria:Generałowie ziem podolskich Kategoria:Hetmani polni koronni Kategoria:Hetmani wielcy koronni Stanisław Jan Jabłonowski Kategoria:Kasztelanowie krakowscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Międzyrzecem Podlaskim Kategoria:Marszałkowie sejmikowi (województwo ruskie) Kategoria:Oboźni koronni (urzędnicy dworscy) Kategoria:Patroni jednostek Wojska Polskiego Kategoria:Pobierający pensję z kasy ambasady francuskiej w I Rzeczypospolitej Kategoria:Pułkownicy I Rzeczypospolitej Kategoria:Pułkownicy wojsk powiatowych (województwo ruskie) Kategoria:Rotmistrzowie wojsk powiatowych (ziemia lwowska) Kategoria:Rotmistrzowie husarii koronnej Kategoria:Rotmistrzowie chorągwi pancernych Kategoria:Senatorowie deputaci Trybunału Skarbowego Koronnego Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1664/1665 Kategoria:Senatorowie na sejmie 1667 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1677 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1678/1679 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1681 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1683 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1685 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1688 Kategoria:Senatorowie na sejmie nadzwyczajnym 1688/1689 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1690 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1692/1693 Kategoria:Senatorowie na sejmie elekcyjnym 1669 Kategoria:Senatorowie na sejmie elekcyjnym 1674 Kategoria:Senatorowie na sejmie elekcyjnym 1697 Kategoria:Senatorowie na sejmie konwokacyjnym 1668 Kategoria:Senatorowie na sejmie konwokacyjnym 1696 Kategoria:Senatorowie na sejmie koronacyjnym 1676 Kategoria:Senatorowie na sejmie nadzwyczajnym 1668 Kategoria:Senatorowie na sejmie nadzwyczajnym 1672 Kategoria:Senatorowie na sejmie nadzwyczajnym (abdykacyjnym) 1668 Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1666 (I) Kategoria:Senatorowie na sejmie zwyczajnym 1666 (II)