Panna A (znana również jako Messier 87, M87 lub NGC 4486) – wielka galaktyka eliptyczna znajdująca się w gwiazdozbiorze Panny w odległości około 53 milionów lat świetlnych od Ziemi. Jest to największy i najjaśniejszy obiekt w obrębie gromady galaktyk w Pannie. Została odkryta 18 marca 1781 przez francuskiego astronoma Charles’a Messiera.
Galaktyka ta należy do klasy galaktyk aktywnych ze względu na procesy zachodzące w jej jądrze i jest źródłem silnej emisji w szerokim zakresie widmowym, w szczególności radiowymSpośród znanych galaktyk największą masę ma ESO 146-5.. Masa tej galaktyki zawarta wewnątrz promienia o rozmiarze 32 kpc została oszacowana na (2,4 ± 0,6) mas Słońca. Ocenia się, że M87 może zawierać do 100 bilionów gwiazd.
W galaktyce tej zaobserwowano supernową SN 1919A.
Dżet mały|250px|lewo|Energetyczny dżet z M87 w trzech długościach fal: na górze – promienie rentgena (Chandra X-ray), na dole po lewej – fale radiowe (Very Large Array), na dole po prawej – światło widzialne (HST) mały|lewo|Obraz dżetu w falach radiowych Dżet tej galaktyki został zaobserwowany w roku 1918, kiedy Heber Curtis zarejestrował dziwną prostą smugę wychodzącą z jądra. Dżet ten rozciąga się na odległość co najmniej 5000 lat świetlnych i świeci w zakresie optycznym, radiowym, rentgenowskim i gamma. Odkryto także emisję dżetu w zakresie TeV – wysokoenergetycznego promieniowania gamma – przy pomocy obserwatorium HESS. Świecenie dżetu w zakresie radiowym i optycznym spowodowane jest przez promieniowanie synchrotronowe, wysyłane przez wysokoenergetyczne elektrony poruszające się po spiralnych torach wzdłuż pól magnetycznych, po raz pierwszy wykryte w 1956 roku przez Geoffreya R. Burbidge’a. Świecenie dżetu w wyższych energiach spowodowane jest najprawdopodobniej zjawiskiem Comptona – ponownymi zderzeniami fotonów synchrotronowych z wysokoenergetycznymi elektronami, ale możliwa jest też dominująca rola par elektronowo-pozytonowych produkowanych w pobliżu centralnej czarnej dziury.
Aktywne jądro mały|lewo|Obraz czarnej dziury w centrum M87 uzyskany za pomocą Teleskopu Horyzontu Zdarzeń mały|lewo|Zbliżenie jądra i dżetu Istnienie dżetu jest tylko jednym z przejawów aktywności jądra galaktyki M87. Obserwacje rentgenowskie wykonane przy pomocy satelity Chandra pokazały złożoną strukturę filamentową w wewnętrznych częściach galaktyki oraz pierścień gorącej plazmy położony w odległości 13 kpc od jądra, związany z istnieniem rozchodzącej się fali uderzeniowej, która jest świadectwem wcześniejszej fazy silnej aktywności tej radiogalaktyki.
Aktywność jądra galaktyki wywołana jest istnieniem centralnej czarnej dziury, której masę 6,6 wyznaczono w oparciu o obserwacje teleskopu Gemini North na Hawajach. Jest to jedna z najmasywniejszych czarnych dziur jakie zostały odkryte. Z pomiarów rozkładu jasności galaktyki wynika, że czarna dziura jest przesunięta o 71 lat świetlnych od środka galaktykiPrzesunięty środek galaktyki.. Przyczyna tego zjawiska nie jest znana. 10 kwietnia 2019 naukowcy z programu EHT opublikowali jej obraz, który był pierwszym obrazem czarnej dziury w historii.
Gromady kuliste Badania galaktyki Panna A prowadzone przy użyciu Kosmicznego Teleskopu Hubble’a wykazały, że posiada ona znacznie większą liczbę gromad kulistych niż przewidywano. Odkryto również olbrzymią liczbę gromad kulistych w galaktykach karłowatych, znajdujących się w odległości do 3 milionów lat świetlnych od Messier 87, przy równoczesnym ich braku lub znikomej liczbie w galaktykach znajdujących się do lat świetlnych.
Panna A posiada trzy razy więcej gromad kulistych wykazujących niedobór metali (na przykład żelaza) niż w nie bogatych. Ponieważ gromady kuliste ubogie w metale są typowe dla galaktyk karłowatych, odkrycie to sugeruje, że gromady ubogie w metale pochodzą z pobliskich galaktyk karłowatychGromady kuliste opowiadają historię powstania gwiazd..
Zobacz też Katalog Messiera Lista obiektów NGC
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Messier 87 w SEDS.org
Messier 087 M087 4486 Kategoria:Radiogalaktyki Kategoria:Gwiazdozbiór Panny Kategoria:Gromada w Pannie Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1781