Kuglarz, akrobata (Terathopius ecaudatus) – gatunek dużego ptaka z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w rodzinie jastrzębiowatych (Accipitridae), jedyny przedstawiciel rodzaju Terathopius. Występuje w Afryce Subsaharyjskiej i w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego. Zagrożony wyginięciem.

Systematyka Taksonomia Jest to jedyny przedstawiciel rodzaju Terathopius. Nie wyróżnia się podgatunków.

Etymologia Terathopius (Terathopias, Teratopius, Teratophius, Therathopius, Torathropius): teras, τερατος teratos „cud, fenomen”; ωψ ōps, ωπος ōpos „wygląd”. Helotarsus: gr. ἡλος hēlos „guz, brodawka”; nowołac. tarsus „noga”, od gr. ταρσος tarsos „płaszczyzna stopy”. ecaudatus: nowołac. ecaudatus „bezogonowy, bez ogona”, od łac. ex- „brak, bez”; -caudatus „-ogonowy”, od cauda „ogon”. typicus: łac. typicus „typowy, typ”, od gr. τυπικος tupikos „typowy, zgodny z typem”, od τυπος tupos „typ”.

mały|lewo|Samiec w locie 200px|left|thumb|Głowa młodego osobnika Morfologia Długość ciała 55–70 cm, rozpiętość skrzydeł 168–190 cm; masa ciała 1820–2950 g. Czarny brzuch i głowa, grzbiet brązowy, skrzydła w różnych odcieniach szarości. Dziób czerwono-pomarańczowy. Samica większa od samca.

Zasięg występowania Kuglarz występuje od południowej Mauretanii i Senegambii na wschód do Sudanu, Erytrei i Etiopii, a następnie na południe (poza głównymi regionami zalesionymi) do Namibii i Południowej Afryki; także w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego, gdzie prawdopodobnie odbywa lęgi (przynajmniej zdarzało się to dawniej).

Ekologia Biotop Od sawann i równin po rejony górskie (wysokość do 4500 m n.p.m., ale głównie poniżej 3000 m n.p.m.).

Tryb życia Dzienny tryb życia. Kuglarz należy do najchętniej latających jastrzębiowatych, podczas jednego dnia może przebyć do 500 km, lecąc z prędkością 50–80 km/h. Często żyje w stadach dochodzących do 50 osobników.

Pożywienie Kuglarz żywi się głównie małymi ssakami, ptakami, płazami, a nawet rybami. W młodym wieku zjada głównie padlinę. Najczęściej poluje rzucając się z góry na ofiarę, chwyta także ptaki w locie. Potrafi ukraść zdobycz innemu drapieżnemu ptakowi.

Rozmnażanie W Afryce Zachodniej składanie jaj ma miejsce we wrześniu–grudniu; w Afryce Wschodniej rozród odbywa się we wszystkich miesiącach (ze szczytem w lutym–marcu, ale w lipcu–grudniu w Somalii, sierpniu–grudniu w Ugandzie i czerwcu–grudniu w Etiopii); w Afryce Południowej lęgi mają miejsce w większości miesięcy (głównie styczeń–czerwiec, ze szczytem w lutym). Na Półwyspie Arabskim loty godowe obserwowano w lutym i listopadzie.

Kuglarze tworzą zwykle pary na całe życie. Gniazdo budują zwykle na drzewie chlebowym lub akacji. Jest to duża konstrukcja z patyków, wyścielona liśćmi. Samica składa jedno, duże jajo, białe z czerwonobrązowymi plamkami. Wysiadują je oboje rodzice przez 52–59 dni. Po wykluciu, pisklę jest kremowo-biało-brązowe. Przez pierwsze dni życia karmi je matka, potem dołącza się ojciec. Po 3 miesiącach pisklę uczy się latać, po 6 opuszcza gniazdo. Dojrzałość płciową osiąga w wieku trzech lat. Kuglarze żyją 12–15 lat.

Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN kuglarz od 2020 roku jest klasyfikowany jako gatunek zagrożony (EN – Endangered); wcześniej, od 2009 roku miał status gatunku bliskiego zagrożenia (NT – Near Threatened), a jeszcze wcześniej uznawano go za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). W 2001 roku liczebność populacji szacowano na dziesiątki tysięcy osobników. Trend liczebności populacji oceniany jest jako silnie spadkowy ze względu na utratę siedlisk i zatrucia pestycydami lub zatrutymi przynętami.

Kuglarz i ludzie Kuglarz jest czczony przez afrykańskie plemiona, uważany za zwiastuna szczęścia. Europejczycy przybyli do Afryki tępili go, sądząc, że ptak porywa zwierzęta domowe.

Przypisy

Systematyka i nazwy polskie za:

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Jastrzębiowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1800 roku Kategoria:Taksony opisane przez François Marie Daudina