Czapla biała (Ardea alba) – gatunek dużego ptaka z rodziny czaplowatych (Ardeidae), zamieszkującego wszystkie kontynenty, poza Antarktydą.
Systematyka Nazwę systematyczną Ardea alba nadał czapli białej szwedzki przyrodnik, prekursor współczesnej taksonomii Karol Linneusz. Zaliczył on ją jednocześnie do tego samego rodzaju, co wszystkie opisane przez niego czaplowate. Później została zaliczona do rodzaju Egretta, razem m.in. z czaplą nadobną. Constantin Wilhelm Lambert Gloger zaliczył ją w 1842 roku do monotypowego rodzaju Casmerodius. W późniejszym okresie jej systematyka była przedmiotem dyskusji, najczęściej zaliczano ją do rodzaju Egretta. Badania osteologiczne i genetyczne prowadzone na przełomie XX i XXI wieku jednoznacznie wskazywały jednak, że jest bliżej spokrewniona z gatunkami z rodzaju Ardea. Obecnie zalicza się ją do rodzaju Ardea, jako takson siostrzany do czapli czarnonogiej (A. intermedia). W Polsce pogląd ten został powszechnie przyjęty po publikacji prof. Tadeusza Stawarczyka z 2014 roku.
Wyróżnia się cztery podgatunki. Sugerowano podniesienie taksonów A. alba modesta i A. alba egretta do rangi osobnych gatunków, lecz propozycje te nie zyskały akceptacji.
Podgatunki i występowanie Czapla biała zamieszkuje w zależności od podgatunku: Ardea alba alba Linnaeus, 1758 – czapla biała – pas od zachodniej i środkowej Europy na wschód po środkową Azję, Rosyjski Daleki Wschód, północno-wschodnie Chiny i środkową Japonię, ponadto północna Afryka. Zimuje w południowo-środkowej Europie, północnej i środkowej Afryce oraz na obszarze od Zatoki Perskiej po południowe Chiny i Półwysep Koreański. Ardea alba melanorhynchos Wagler, 1827 – czapla afrykańska – Afryka Subsaharyjska i Madagaskar. Ardea alba egretta J.F. Gmelin, 1789 – czapla amerykańska – Ameryka poza Alaską, niemal całą Kanadą (występuje jedynie w jej skrajnie południowo-wschodniej części) i Patagonią. Ardea alba modesta J.E. Gray, 1831 – czapla wschodnia – południowa i wschodnia Azja po Indonezję i Australazję.
Sytuacja w Polsce W Polsce czapla biała podgatunku nominatywnego Ardea alba alba to licznie zalatujący, od niedawna skrajnie nieliczny ptak lęgowy. Wcześniej północny zasięg gniazdowania przebiegał przez Czechy i Słowację, obecnie następuje ekspansja tego gatunku na północ. Pierwszy przypadek gniazdowania w Polsce odkryto w 1997 roku nad Biebrzą, kolejne stwierdzone lęgowiska znajdowały się m.in. na zbiorniku Jeziorsko i w ujściu Warty w Słońsku. Regularnie (dawniej wyjątkowo) zimuje, zwłaszcza w południowej i zachodniej części kraju. Najważniejsze zimowiska to: Park Narodowy „Ujście Warty”, Stawy Milickie i Dolina Dolnej Odry.
Morfologia mały|lewo|Czapla podgatunku A. a. egretta z pisklętami Wygląd zewnętrzny Największa biała czapla w Europie, wielkością dorównuje czapli siwej, choć jest od niej smuklejsza. Ma długą, esowato wygiętą szyję. Upierzenie śnieżnobiałe, w kątach dzioba żółty nieopierzony fragment skóry. W szacie godowej dziób czarny, a nogi żółte; z barków wyrastają wydłużone pióra. W szacie spoczynkowej dziób żółty, a nogi ciemne, żółtozielone. Podobna do niej, również biało upierzona czapla nadobna jest dużo mniejsza. mały|lewo|A. a. alba polująca na ryby
Wymiary długość ciała: 80–104 cm rozpiętość skrzydeł: 140–170 cm Masa ciała 700–1700 g
Ekologia i zachowanie thumb|Jaja podgatunku A. a. melanorhynchos Biotop Duże obszary trzcin, obrzeża jezior i stawów hodowlanych, brzegi i delty rzek, tereny zalewowe, bagna, zarośla mangrowe. Pożywienie Zwierzęta wodne, głównie drobne – ryby, płazy, gady, skorupiaki i owady, chwytane przede wszystkim na płyciznach. Poluje też na zwierzęta lądowe – małe ssaki i ptaki, jaszczurki i owady. Głos W koloniach lęgowych często wydaje rechoczące krrrok. Lęgi Gniazduje zwykle w koloniach, często w towarzystwie innych gatunków czapli. Gniazdo umieszcza w trzcinach, rzadziej na drzewie. W ciągu roku wyprowadza 1 lęg. Składa w różnych porach (zależnie od regionu) 2 do 5 bladoniebieskich jaj o długości 60 mm. Wysiadywane są przez okres 25–26 dni przez obydwoje rodziców. Pisklęta opuszczają gniazdo po ok. 6 tygodniach.
Status zagrożenia i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje czaplę białą za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała liczebność światowej populacji na 1,6–2,4 miliona osobników, co przelicza się na 1,1–1,6 miliona osobników dorosłych. Globalny trend liczebności populacji oceniany jest jako stabilny.
W Polsce czapla biała jest objęta ochroną gatunkową ścisłąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().. Na Czerwonej liście ptaków Polski została sklasyfikowana jako gatunek najmniejszej troski (LC). Liczebność krajowej populacji lęgowej w latach 2013–2018 szacowano na 168–489 par.
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Czaplowate Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Ptaki Australii Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Madagaskaru Kategoria:Ptaki Nowej Zelandii Kategoria:Ptaki Oceanii Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza