Vjekoslav „Maks” Luburić (ur. 6 marca 1914 w Humacu, zm. 20 kwietnia 1969 w Carcaixent) – członek ruchu ustaszy, chorwacki wojskowy, generał służący podczas II wojny światowej, komendant obozu koncentracyjnego w miejscowości Jasenovac, zbrodniarz wojenny, emigracyjny działacz społeczno-polityczny i terrorysta.
Życiorys Urodził się we wsi Humac (część Ljubuški) na terenie ówczesnych Austro-Węgier. W młodości związany był z drobną przestępczością. Raz oskarżony został o włóczęgostwo, a 7 września 1929 roku skazany na dwa dni więzienia. Dwa lata później, w dniu 5 grudnia 1931 roku, Sąd Rejonowy w Mostarze skazał go na pięć miesięcy więzienia za defraudację funduszy należących do giełdy publicznej w Mostarze. Ponownie za defraudację aresztowany został późniejZločini u logoru Jasenovac. Zemaljska komisija za utvrdjivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Besjeda, Banja Luka 2000 s. 59..
Luburić wyjechał z kraju i został przeszkolony w obozach ustaszy we Włoszech i na Węgrzech. Po inwazji państw Osi na Jugosławię w kwietniu 1941 roku, Luburić przyjechał do nowo proklamowanego Niepodległego Państwa Chorwackiego (NDH), z własnej inicjatywy przyłączył się do tworzonego przez ustaszy systemu i został jednym ze współpracowników Ante PavelićaTomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. , s. 336.. Grupa milicji ustaszy pod jego bezpośrednim dowództwem odpowiedzialna była za pierwszy masowy mord popełniony na Serbach w NDH, oddział dokonał masakr w miejscowościach Gudovac, Veljun i GlinieGoldstein, Ivo (2007), „The Independent State of Croatia in 1941: On the Road to Catastrophe”, in Ramet, Sabrina P., The Independent State of Croatia 1941–45, New York: Routledge, , s. 22–24.. Luburić został pierwszym dowódcą dla obszaru NDH wokół rzeki Driny, stąd też bywa on czasem nazywany jako Generał DrinjaninHudelist, Darko (2004). „Pact with Norval”. Tuđman-biografija (in Croatian). Zagreb: Profil. s. 604. .. Luburić był założycielem i komendantem pierwszego obozu koncentracyjnego w NDH, a od końca 1941 roku dowodził Brygadą Obronną Ustaszy, będącą częścią Urzędu Bezpieczeństwa Ustaszy. Brygada uczestniczyła w operacjach przeciwko czetnikom i partyzantom Tity, a także prowadziła obozy koncentracyjne i zaangażowała się w masowy terror. Dzięki swojej działalności Luburić zdobył reputację najbardziej brutalnego spośród wszystkich dowódców ustaszyTomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. . s. 422..
Jako wódz naczelny wszystkich obozów koncentracyjnych NDH na ceremonii w dniu 9 października 1942 roku, ogłosił wielką „wydajność” obozu w Jasenovacu. Luburić wręczył najbardziej wydajnym żołnierzom, Pavelićovi i Andrijowi Artukovicovi srebrne i złote medaleDr. Edmund Paris, „Genocide in Satellite Croatia, s. 132.. Luburić cieszył się nieograniczonym zaufaniem Pavelicia, od którego otrzymał instrukcje dotyczące eksterminacji SerbówThe massacre in history by Mark Levene, Penny Roberts Berghahn Books (July 1999) , s. 264 Camp personnel members believed, as they testified later, that Luburić had had instructions for extermination of the Serbs from Pavelić himself. Faced with German complaints about Luburić’s methods, Pavelić appears to have commented that he was worth more to him than a hundred university professors.. Luburić osobiście uczestniczył w egzekucjach w obozie w Jasenovacuג'ורו שוואץ, „במחנות המוות של יאסנובאץ”, קובץ מחקרים כ”ה, יד ושם (Djuro Schwartz, „In the Jasenovac camp of death” in Yad Vashem Studies 25 (1996) pages 383–430). s. 322, 328.. Szacuje się, że w obozie zamordowanych zostało od 77 tys. do 100 tys. osób.
W 1944 roku doszło do nieudanego planu zamachu na Pavelicia przygotowanego przez Mladena Lorkovicia i Ante Vokicia, obaj zostali aresztowani i wysłani do obozu w Lepoglavie, gdzie w maju 1945 roku zostali skazani na śmierć przez LuburiciaLord of the Dance Macabre by Cali Ruchala, Diacritica Press Chicago IL 2002 s. 75.. W lutym 1945 roku Pavelić wysłał Luburicia do Sarajewa z instrukcjami zniszczenia ruchu oporu. Powojenna komisja badająca zbrodnie wojenne zidentyfikowała 323 ofiary terroru Luburicia w Sarajewie. Świadkiem tych zdarzeń był amerykański dziennikarz Landrum Bolling. Bolling po tym jak przybył do miasta 7 kwietnia po wyzwoleniu go przez partyzantów ujrzał m.in. sterty martwych ludzi poukładanych jeden na drugim i powieszonych na latarniach drutem kolczastym SerbówSarajevo: A Biography by Robert J. Donia, University of Michigan Press (May 16, 2006) Pages 196–7..
Pod koniec wojny, gdy teren NDH został zajęty przez wojska partyzanckie, Luburić powołał oddziały paramilitarne Krzyżowców (Križari) stojąc na ich czele do listopada 1945, po nieudanych próbach organizacji oddziałów, uciekł na Węgry, a następnie do HiszpaniiLord of the Dance Macabre by Cali Ruchala, Diacritica Press Chicago IL 2002 s. 76.. Luburić pomagał tworzyć terrorystyczną organizację Chorwacki Opór Narodowy (Hrvatski narodni otpor, HNO). Ruch stał się agresywną organizacją ustaszy. Luburić kierował organizacją przez dwadzieścia pięć lat od chwili uzyskania w Hiszpania statusu uchodźcy. Luburić często podróżował do Chorwacji; mówiono o tym że ma dwie żony, jedną w Chorwacji, a drugą w Hiszpanii. Jego organizacja specjalizowała się w angażowaniu haraczy, usiłowaniu zabójstw, wymuszeniach, porwaniach, zamachach bombowych i innych przestępstwach z użyciem przemocy. Po jego śmierci jego następcy szukali powiązań z przestępczymi i terrorystycznymi organizacjami takimi jak La Cosa Nostra, chorwacka mafia w San Pedro i Prowizoryczna IRAThe 15th City by Randall Meadow, Giuseppe Grillo, Xlibris Corporation 2011, , s. 130–131..
Luburić został zabity 20 kwietnia 1969 roku w Caragante w HiszpaniiGuldescu, Stanko, Prcela, John: „Operation Slaughterhouse”, page 71. Dorracne and company, 1970., przez byłego agenta jugosłowiańskiej UDBA, Iliję Stanicia infiltrującego organizację Luburicia. Jak się okazało w czasie zabójstwa, Stanić nie był już agentem tajnej policji jugosłowiańskiejAutor: Portal Jutarnji.hr (2009-07-15). „Ilija Stanić: Ubili smo Luburića jer se razišao s Pavelićem, Jutarnji list, Zagreb, July 15, 2009”. Jutarnji.hr. Retrieved 2013-05-15.. Stanić był chrześniakiem Luburicia, a syn Luburicia był towarzyszem broni Vinka Stanicia. Według doniesień Stanić zabił Luburicia ze względu na to, że ten porzucił Pavelicia.
Siostra Vjekoslava Luburicia, Nada Tanic Luburić została żoną innego ustasza, Dinka Šakicia.
Przypisy
Bibliografia Goldstein, Ivo (2007), „The Independent State of Croatia in 1941: On the Road to Catastrophe”, in Ramet, Sabrina P., The Independent State of Croatia 1941–45, New York: Routledge, s. 19–29, . Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. .
Kategoria:Ustasze Kategoria:Chorwaccy kolaboranci III Rzeszy Kategoria:Ofiary zamachów Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Zmarli w 1969 Kategoria:Chorwaccy przestępcy Kategoria:Ofiary zabójstw w Hiszpanii Kategoria:Terroryści Kategoria:Osoby odpowiedzialne za ludobójstwo Kategoria:Generałowie Niepodległego Państwa Chorwackiego