Białoboki – część TrzebiatowaRozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. ws. wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). tworząca sołectwo; położona w północno-zachodnim obszarze miasta, na południe od nieczynnej linii Gryfickiej Kolei Wąskotorowej Trzebiatów – Pogorzelica.

Granice sołectwa Białoboki obejmują ulice miasta: Białoboki, Morską, Piaskową, Podmiejską, Rolniczą, WiejskąUchwała Nr XXVIII/216/12 Rady Miejskiej w Trzebiatowie z dnia 25 października 2012 r. ws. zmiany nazwy i granic sołectwa oraz nadania statutu (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2012 r. poz. 2534).. W sołectwie organem uchwałodawczym jest zebranie wiejskie, które wyłania sołtysa i doradczą 5-osobową radę sołecką(Statut Sołectwa Białoboki) Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXVIII/216/12 Rady Miejskiej w Trzebiatowie z dnia 25 października 2012 r..

Niegdyś stanowiła osadę pod Trzebiatowem. Białoboki są znane z opisów historycznych znajdującego się w tych okolicach dawnego opactwa norbertanów.

Przez Białoboki płynie struga Sarnia.

W 2012 zmieniono nazwę sołectwa Trzebiatów II na Białoboki oraz zmieniono jego granice.

Toponimia W dokumentach zostały zapisane następujące nazwy miejscowości z poszczególnych lat: Belbuch (1208) Regesten Nr 147., Belbog (1217) Regesten Nr 178., Belbok (1262) Regesten Nr 721., Belebuk (1276) Regesten Nr 1028., Belbuck (1312) Regesten Nr 2741., Belboch (1323) Regesten Nr 3687., Beelbugk (1503)Fontes LVII s. 161, Towarzystwo Naukowe w Toruniu., Belbuck (1547)PomKirch II 180., Belbuch (1618)Eilhardus Lubinus: Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego, 1618., Belbugk (1834)Urmesstischblätter – Mapy z lat 1822–1856 sporządzone przez oficerów armii pruskiej. Mapy znajdują się w Deutsche Staatsbibliothek w dziale kartografii (sygn. Nr 602) w Berlinie., Belbuk (Belbuck) (1936–39)Słownik geograficzny Państwa Polskiego i ziem historycznie z Polską związanych; Pomorze Polskie. Pomorze Zachodnie. Prusy Wschodnie, s. 585..

Do 1945 niemiecką nazwą było Belbuck. W 1948 wprowadzono urzędowo rozporządzeniem polską nazwę BiałobokiRozporządzenie Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 czerwca 1948(, s. 2)..

Barbara Czopek-Kopciuch oceniła, że nazwa była wcześnie germanizowana i jej pierwotna forma jest trudna do zrekonstruowania. Pierwotna forma Białoboki jest również prawdopodobna, na co wskazywałyby pierwsze oryginalne zapisy Belbog, Belbok z 1217 i 1262. Językoznawcy nie przekonuje teza Reinholda Trautmanna, że nazwa pochodzi od nazwy osobowej Bělbog i teza Stanisława Kozierowskiego, że pochodzi od biały buk.

Według późnośredniowiecznych Roczników premonstrateńskich nazwa osady miałaby się wywodzić od słowiańskiego bóstwa Białoboga, co jest uznane za niepotwierdzoną hipotezę, a Jerzy Strzelczyk ocenia, że nazwa pochodzi od słowa buk lub bok.

Klasztor w Białobokach Pomiędzy rokiem 1176 a 1180 książę Kazimierz I wystawił dokument fundacyjny klasztoru w Białobokach, do którego przybyli pierwsi premonstratensi z klasztoru w Lund. Miejsce fundacji znajdowało się na skraju morenowej „wyspy”, otoczonej z trzech stron pradoliną Regi.

W 1302 nastąpiła ponowna fundacja, po której przybyli mnisi z założonego w 1163 klasztoru Mariengarten z odległej Fryzji (niezachowany współcześnie koło Hallum, Fryzja, Holandia). Z tego powodu klasztor w Białobokach był jego klasztorem filialnym i został nawet założony na niemal identycznym planie, jak ten w Mariengarten. Przypuszczalnie w XIV wieku opactwo otoczono kamiennymi murami. Być może białoboccy premonstratensi zbudowali mury obronne w czasie konfliktu z możnym rodem Wedlów w latach 1330-1331. Jednym z epizodów owego sporu był szturm na klasztor, w efekcie którego poczynione zostały w jego zabudowie znaczne zniszczenia, mimo tego, że klasztor miał być już wówczas otoczony murem obronnym i podwójnym wałem ziemnym. Po zniszczeniach jakich doznał Kamień Pomorski, to właśnie opactwo białobockie planowano w 1332 uczynić nową siedzibą biskupa pomorskiego, co motywowano położeniem i obronnością miejsca. W okresie swojego największego znaczenia i rozkwitu, w XIII i XIV w., klasztor białobocki był jednym z kilku największych i najważniejszych ośrodków monastycznych Pomorza. W murach obwodowych klasztoru znajdowała się co najmniej jedna brama i jedna furta. Brama usytuowana była najpewniej od południa i wiodła wprost do Trzebiatowa, przez mostek znajdujący się na Sarniej, nazywanej wówczas Mnisim Strumieniem, jak też przez most na Redze, który istniał jeszcze w XVII w. Droga z mostu wychodziła wprost na jedną z bram miejskich lokacyjnego Trzebiatowa. W tym okresie otoczony murem jego obszar miał kształt wydłużonego owalu o wymiarach mniej więcej 200 × 100 m o powierzchni około 2 ha. Pierwsza pewna wzmianka o istnieniu kościoła klasztornego w Białobokach pochodzi z 1214. Rozbudowa klasztoru nastąpiła na przełomie XIII i XIV w., dzięki księciu Bogusławowi IV, zmarłemu w 1309. Zgodnie z tradycją zapisaną w XVI w., w świątyni białobockiego opactwa pochowany został jeden z przedstawicieli dynastii Gryfitów, zmarły w 1374 książę Bogusław V, jednak przez część badaczy informacja ta jest kwestionowana.

W 1521 klasztor został opuszczony przez zakonników. Dwa lata później książę szczeciński Bogusław X przeprowadził sekularyzację jego majątku ziemskiego. Było to pierwsze przejęcie majątku kościelnego na PomorzuIrmfried Garbe, Martin Luter i początki reformacji na Pomorzu i w Szczecinie do 1525/1526 roku [w:] Paweł Gut (red.), Społeczne i kulturowe dzieje ewangelików szczecińskich. 500-lecie reformacji w Szczecinie Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 2024, ISBN 978-83-60816-90-5, str. 17. Lustracje dawnego założenia monastycznego przeprowadzone w latach 1558 i 1560 wymieniają oprócz kościoła również budynki browaru, piekarni, kuchni, a także tzw. Dom Przeora, który w XVI w. prawdopodobnie przez jakiś czas zaadaptowany został na potrzeby księcia Barnima, co miało usprawiedliwiać jego nową nazwę – Dom Zamkowy ().

W 1560 zabudowania spaliły się od pioruna.W 1616 spłonął od pioruna kościół i zostały z niego tylko mury obwodowe. Zawaliła się także kościelna wieża. W 1. połowie XVII w., rozpoczął się proces rabowania cegieł i kamieni fundamentowych z ruin dawnego klasztoru. W 1633 materiał budowlany wydobyty w Białobokach został wykorzystany przy odbudowie trzebiatowskiego kościoła św. Mikołaja. W 1676 miejsce dawnego opactwa było całkowicie opuszczone.

W XVIII wieku zaczęła się w tym miejscu kształtować wieś.

W 1840 Jodocus Donatus Hubertus Temme opublikował legendę o ruinach białobockiego klasztoru Jodocus Donatus Hubertus Temme – Die Ruine des Klosters Belbog [w:] Die Volkssagen von Pommern und Rügen, str. 238.

Zobacz też Białoboki

Przypisy

Bibliografia Ernst Bahr, Roderich Schmidt: Belbuck [w:] Helge bei der Wieden, Roderich Schmidt (Hrsg.): Handbuch der Historischen Stätten Deutschlands. Band 12. Mecklenburg Pommern. (= Kröners Taschenausgabe. Bd. 315). Kröner, Stuttgart 1996, S. 162–164. Marian Rębkowski: Kolbacz (Kolbatz) and Bialoboki (Belbuck). Archaeology of two 12th century monasteries in Pomerania. [w:] Felix Biermann, Oliver Auge, Christopher Herrmann (Hrsg.): Glaube, Macht und Pracht. Geistliche Gemeinschaften des Ostseeraums im Zeitalter der Backsteingotik. (= Archäologie und Geschichte im Ostseeraum. Band 6). Leidorf, Rahden/Westf. 2009, , S. 125–140. Marian Rębkowski und Felix Biermann (Hrsg.): Klasztor premonstratensów w Białobokach. archeologia i historia = Das Prämonstratenserstift in Belbuck. Archäologie und Geschichte. Szczecin 2015, .

Linki zewnętrzne

Kategoria:Dzielnice i osiedla Trzebiatowa