thumb|320px|Byłe pierwsze damy Stanów Zjednoczonych (od lewej): Rosalynn Carter, Hillary Clinton, Barbara Bush oraz Laura Bush. Pierwsza dama Stanów Zjednoczonych – tytuł przyznawany gospodyni Białego Domu.
Stanowisko to tradycyjnie pełnione jest przez żonę urzędującego prezydenta Stanów Zjednoczonych, choć w historii zdarzało się, że tytułem tym określano kobiety niebędące żonami prezydentów, np. jeśli prezydent był kawalerem albo wdowcem, albo w przypadku, gdy małżonka urzędującej głowy państwa nie była w stanie pełnić obowiązków pierwszej damy. Nie jest to stanowisko wybieralne, ani nie wiąże się z żadnymi oficjalnymi obowiązkami lub wynagrodzeniem. Niemniej jednak, pierwsza dama bierze udział w wielu oficjalnych ceremoniach oraz reprezentuje państwo zarówno z prezydentem, jak i bez niego. Tradycyjnie, pełniąc tę funkcję małżonka prezydenta nie pracuje zawodowo. Za organizację oraz prawidłowy przebieg uroczystych wydarzeń, które mają miejsce w Białym Domu odpowiedzialny jest urząd pierwszej damy Stanów Zjednoczonych. Pierwszej damie podlega specjalny personel, w tym m.in. specjalny sekretariat ds. socjalnych, szef personelu Białego Domu, sekretarz prasowy, szef ds. dekoracji kwiatowych oraz szef kuchni. Urząd pierwszej damy jest częścią Executive Office of the President.
Według danych Białego Domu oraz National First Ladies Library w historii Stanów Zjednoczonych było czterdzieści sześć pierwszych dam, choć tytuł ten nosiło jedynie czterdzieści pięć kobiet. Sprzeczność wynika z tego, że Grover Cleveland pełnił funkcję prezydenta dwukrotnie, ale kadencje nie następowały bezpośrednio po sobie, więc chronologicznie był on dwudziestym drugim oraz dwudziestym czwartym prezydentem Stanów Zjednoczonych, w związku z czym jego żona, Frances Cleveland, również liczona jest podwójnie.
Jako pierwsza, obowiązki pierwszej damy Stanów Zjednoczonych pełniła Martha Washington, małżonka George’a Washingtona. Prezydenci John Tyler oraz Woodrow Wilson żenili się powtórnie w czasie trwania swoich kadencji, w związku z czym, zarówno ich pierwsze, jak i drugie żony uzyskiwały tytuł pierwszej damy. Małżonki czterech prezydentów zmarły przed zaprzysiężeniem ich mężów na urząd prezydenta, jednakże nadal uznawane są za oficjalne pierwsze damy przez Biały Dom oraz National First Ladies’ Library, wśród nich są: Martha Jefferson, żona Thomasa Jeffersona; Rachel Jackson, żona Andrew Jacksona; Hannah Van Buren, żona Martina Van Burena oraz Ellen Arthur, żona Chestera Arthura.
Pochodzenie tytułu We wczesnym okresie istnienia Stanów Zjednoczonych nie istniał żaden zwyczajowy tytuł, którym zwracano się do małżonki urzędującego prezydenta. Wiele gospodyń Białego Domu nazywanych było zgodnie z ich własnym życzeniem np. Martha Washington preferowała tytuł „pani Washington”, Abigail Adams – „pani prezydent”, Dolley Madison – „królowa Dolley”, a Mary Todd Lincoln – „pani prezydent Lincoln”.
Zgodnie z powszechnym przekonaniem, najwcześniej tytułu „pierwsza dama”, użył prezydent Zachary Taylor, który w swojej przemowie na pogrzebie Dolley Madison w 1849 r. miał o niej powiedzieć: „Nigdy nie zostanie zapomniana, ponieważ, zaprawdę, przez pół wieku była naszą pierwszą damą”. Wyrażenie to, z biegiem czasu, zaczęło być coraz częściej stosowane w waszyngtońskich kręgach społecznych.
Jako pierwsza tytułu „pierwszej damy” używała, pełniąca obowiązki gospodyni Białego Domu, siostrzenica piętnastego prezydenta Stanów Zjednoczonych Jamesa Buchanana, Harriet Lane. Najstarszym pisemnym świadectwem zastosowania tytułu „pierwsza dama” wobec żony prezydenta jest artykuł z 1860 r., zamieszczony w gazecie Leslie’s Illustrated Newspaper.
Pierwsze damy Stanów Zjednoczonych Pierwsza dama Stanów Zjednoczonych Data zawarcia małżeństwa Data uzyskania tytułu Data utraty tytułu Prezydent1100px|Martha Washinton Martha Custis Washingtonz domu Dandridge(ur. 1731, zm. 1802) 6 stycznia 1759 30 kwietnia 1789 4 marca 1797 George Washington 2 100px|Abigail Adams Abigail Adamsz domu Smith(ur. 1744, zm. 1818) 25 października 1764 4 marca 1797 4 marca 1801 John Adams3 100px|Martha Jefferson Randolph Martha Jefferson Randolphz domu Jefferson(ur. 1772, zm. 1836) – 4 marca 1801 4 marca 1809 Thomas Jefferson4 100px|Dolley Madison Dolley Madisonz domu Payne(ur. 1768, zm. 1849) 14 września 1794 4 marca 1809 4 marca 1817 James Madison 5 100px|Elizabeth Monroe Elizabeth Monroez domu Kortright(ur. 1768, zm. 1830) 16 lutego 1786 4 marca 1817 4 marca 1825 James Monroe 6 100px|Louisa Adams Louisa Adamsz domu Johnson(ur. 1775, zm. 1852) 26 lipca 1797 4 marca 1825 4 marca 1829 John Quincy Adams 7 100px|Emily Donelson Emily Donelsonz domu Donelson(ur. 1807, zm. 1836) – 4 marca 1829 19 grudnia 1836 Andrew Jackson 100px|Sarah Jackson Sarah Jacksonz domu Yorke(ur. 1803, zm. 1887) – 19 grudnia 1836 4 marca 1837 8 vacant 4 marca 1837 4 marca 1838 Martin Van Buren 100px|Angelica van Buren Angelica Van Burenz domu Singleton(ur. 1818, zm. 1877) – 4 marca 1838 4 marca 1841 9 100px|Anna Harrison Anna Harrisonz domu Symmes(ur. 1775, zm. 1864) 22 listopada 1795 4 marca 1841 4 kwietnia 1841 William Henry Harrison100px|Jane HarrisonJane Harrisonz domu Irwin(ur. 1804, zm. 1846) – 10 100px|Letitia Tyler Letitia Tylerz domu Christian(ur. 1790, zm. 1842) 29 marca 1813 4 kwietnia 1841 10 września 1842 John Tyler100px|Priscilla Tyler Priscilla Tylerz domu Cooper(ur. 1816, zm. 1889) – 10 września 1842 26 czerwca 1844 100px|Julia Tyler Julia Tylerz domu Gardiner(ur. 1820, zm. 1889) 26 czerwca 1844 26 czerwca 1844 4 marca 1845 11 100px|Sarah Polk Sarah Polkz domu Childress(ur. 1803, zm. 1891) 1 stycznia 1824 4 marca 1845 4 marca 1849 James Polk 12 100px|Margaret Taylor Margaret Mackall Taylorz domu Smith(ur. 1788, zm. 1852) 21 czerwca 1810 4 marca 1849 9 lipca 1850 Zachary Taylor13 100px|Abigail Fillmore Abigail Fillmorez domu Powers(ur. 1798, zm. 1853) 5 lutego 1826 9 lipca 1850 4 marca 1853 Millard Fillmore14 100px|Jane Pierce Jane Piercez domu Appleton(ur. 1806, zm. 1863) 19 listopada 1834 4 marca 1853 4 marca 1857 Franklin Pierce 15 100px|Harriet Lane Harriet Lane(ur. 1830, zm. 1903) 4 marca 1857 4 marca 1861 James Buchanan 16 100px|Mary Lincoln Mary Todd Lincolnz domu Todd(ur. 1818, zm. 1882) 4 listopada 1842 4 marca 1861 15 kwietnia 1865 Abraham Lincoln 17 100px|Eliza Johnson Eliza Johnsonz domu McCardle(ur. 1810, zm. 1876) 17 marca 1827 15 kwietnia 1865 4 marca 1869 Andrew Johnson 18 100px|Julia Grant Julia Grantz domu Dent(ur. 1826, zm. 1902) 22 sierpnia 1848 4 marca 1869 4 marca 1877 Ulysses Grant 19 100px|Lucy Hayes Lucy Hayesz domu Webb(ur. 1831, zm. 1889) 30 grudnia 1852 4 marca 1877 4 marca 1881 Rutherford Hayes 20 100px|Lucretia Garfield Lucretia Garfieldz domu Rudolph(ur. 1832, zm. 1918) 30 grudnia 1852 4 marca 1881 19 września 1881 James Garfield21100px|Mary McElroyMary McElroy(ur. 1841, zm. 1917) – 19 września 1881 4 marca 1885Chester Arthur 22100px|Rose ClevelandRose Elizabeth Cleveland(ur. 1846, zm. 1918) – 4 marca 1885 2 czerwca 1886 Grover Cleveland 100px|Frances Cleveland Frances Clevelandz domu Folsom; później Preston(ur. 1864, zm. 1947) 2 czerwca 1886 2 czerwca 1886 4 marca 1889 23 100px|Caroline Harrison Caroline Harrisonz domu Scott(ur. 1832, zm. 1892) 20 października 1853 4 marca 1889 25 października 1892 Benjamin Harrison100px|Mary HarrisonMary Harrisonz domu Harrison(ur. 1858, zm. 1930) – 25 października 1892 4 marca 1893 24 100px|Frances Cleveland Frances Clevelandz domu Folsom; później Preston(ur. 1864, zm. 1947) 2 czerwca 1886 4 marca 1893 4 marca 1897 Grover Cleveland 25 100px|Ida McKinley Ida McKinleyz domu Saxton(ur. 1847, zm. 1907) 25 stycznia 1871 4 marca 1897 14 września 1901 William McKinley 26 100px|Edith Roosevelt Edith Rooseveltz domu Carow(ur. 1861, zm. 1948) 2 grudnia 1886 14 września 1901 4 marca 1909 Theodore Roosevelt 27100px|Helen Taft Helen Taftz domu Herron(ur. 1861, zm. 1943) 19 czerwca 1886 4 marca 1909 4 marca 1913 William Taft 28 100px|Ellen Wilson Ellen Wilsonz domu Axson(ur. 1860, zm. 1914) 19 czerwca 1886 4 marca 1913 6 sierpnia 1914 Woodrow Wilson 100px|Margaret Woodrow Wilson Margaret Woodrow Wilson(ur. 1886, zm. 1944) – 6 sierpnia 1914 18 grudnia 1915 100px|Edith Wilson Edith Wilsonz domu Bolling(ur. 1872, zm. 1961) 18 grudnia 1915 18 grudnia 1915 4 marca 1921 29 100px|Florence Harding Florence Kling Hardingz domu Kling(ur. 1860, zm. 1924) 8 lipca 1891 4 marca 1921 2 sierpnia 1923 Warren Harding 30 100px|Grace Coolidge Grace Coolidgez domu Goodhue(ur. 1879, zm. 1957) 4 października 1905 2 sierpnia 1923 4 marca 1929 Calvin Coolidge 31 100px|Lou Hoover Lou Hooverz domu Henry(ur. 1874, zm. 1944) 10 lutego 1899 4 marca 1929 4 marca 1933 Herbert Hoover 32 100px|Eleanor Roosevelt Eleanor Rooseveltz domu Roosevelt(ur. 1884, zm. 1962) 17 marca 1905 4 marca 1933 12 kwietnia 1945 Franklin Delano Roosevelt 33 100px|Bess Truman Elizabeth Trumanz domu Wallace(ur. 1885, zm. 1982) 28 czerwca 1919 12 kwietnia 1945 20 stycznia 1953 Harry Truman 34 100px|Mamie Eisenhower Mamie Eisenhowerz domu Doud(ur. 1896, zm. 1979) 1 lipca 1916 20 stycznia 1953 20 stycznia 1961 Dwight Eisenhower 35 100px|Jacqueline Kennedy Jacqueline Lee Kennedyz domu Bouvier, później Onassis(ur. 1929, zm. 1994) 12 września 1953 20 stycznia 1961 22 listopada 1963 John F. Kennedy 36100px Claudia Johnsonz domu Taylor(ur. 1912, zm. 2007) 17 listopada 1934 22 listopada 1963 20 stycznia 1969 Lyndon B. Johnson 37 100px|Pat Nixon Thelma Nixonz domu Ryan(ur. 1912, zm. 1993) 21 czerwca 1940 20 stycznia 1969 9 sierpnia 1974 Richard Nixon 38 100px|Betty Ford Elizabeth Fordz domu Bloomer(ur. 1918, zm. 2011) 15 października 1948 9 sierpnia 1974 20 stycznia 1977 Gerald Ford 39 100px|Rosalynn Carter Eleanor Rosalynn Carterz domu Smith(ur. 1927, zm. 2023) 7 lipca 1946 20 stycznia 1977 20 stycznia 1981 Jimmy Carter 40 100px|Nancy Reagan Nancy Reaganz domu Robbins, Davis(ur. 1921, zm. 2016) 4 marca 1952 20 stycznia 1981 20 stycznia 1989 Ronald Reagan 41100px|Barbara Bush Barbara Bushz domu Pierce(ur. 1925, zm. 2018) 6 stycznia 1945 20 stycznia 1989 20 stycznia 1993 George H.W. Bush 42 100px|Hillary Rodham Clinton Hillary Clintonz domu Rodham(ur. 1947) 11 października 1975 20 stycznia 1993 20 stycznia 2001 Bill Clinton 43 100px|Laura Bush Laura Bushz domu Welch(ur. 1946) 5 listopada 1977 20 stycznia 2001 20 stycznia 2009 George W. Bush 44 100px|Michelle Obama Michelle Obamaz domu Robinson(ur. 1964) 3 października 1992 20 stycznia 2009 20 stycznia 2017 Barack Obama45 100px|Melania Trump Melania Trumpz domu Knavs(ur. 1970) 22 stycznia 2005 20 stycznia 2017 20 stycznia 2021 Donald Trump46 100px|Jill Biden Jill Bidenz domu Jacobs(ur. 1951)19 czerwca 197720 stycznia 202120 stycznia 2025 Joe Biden47 100px|Melania Trump Melania Trumpz domu Knavs(ur. 1970) 22 stycznia 2005 20 stycznia 2025 Donald Trump
Zobacz też pierwsze damy Polski drugie damy Stanów Zjednoczonych
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Pierwsze damy Stanów Zjednoczonych – Biały Dom Biografie pierwszych dam Stanów Zjednoczonych – First Ladies National Historic Site First Ladies National Historic Site
Kategoria:Listy biograficzne