Zasław (, Iziasław) – miasto na Ukrainie w obwodzie chmielnickim nad rzeką Horyń, dawna siedziba władz zlikwidowanego w 2020 r. rejonu zasławskiego, obecnie w rejonie szepetowskim. Jedno z najstarszych miast na Wołyniu, dawna rezydencja Ostrogskich-Zasławskich, w 2022 roku liczyło 16 tys. mieszkańców.
Historia mały|lewo|Stare Miasto ok. 1910 r. Zasław został założony w XII wieku przez księcia kijowskiego Izjasława II, który nazwał nowy gródek Izjasławiem. Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1386 roku, od którego to czasu władali tu Ostrogscy, Zasławscy i Sanguszkowie. Już wtedy było to miasto obszerne (o czym świadczą resztki wałów obronnych), jakkolwiek prawa miejskie otrzymało dopiero w roku 1583. W 1491 wojska polsko-litewskie rozbiły tu siły tatarskie.
Miasto wielokrotnie padało ofiarą najazdów tatarskich, a w roku 1649 zdobył je Bohdan Chmielnicki. Połowa zabudowy padła wówczas pastwą pożaru, prochy książąt zostały wyrzucone z grobów, kościoły zburzone, a synagoga zmieniła się w stajnię. Z Kozakami, a następnie ze Szwedami walczył Dominik Zasławski, nieudolny regimentarz spod Piławiec, którego Chmielnicki nazywał pogardliwie „Pierzyną”, a który odzyskał dobrą sławę w czasie bitwy pod Beresteczkiem.
Prywatne miasto szlacheckie położone było w XVI wieku w województwie wołyńskimZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 164..
Pod rozbiorami siedziba gminy Zasław w powiecie zasławskim guberni wołyńskiej.
Po Zasławskich miasto dostało się Sanguszkom, którzy rezydowali na Nowym Zamku aż do rewolucji październikowej. Od 1907 miasto stanowiło część ordynacji zasławskiej. W 1920 Zasław i okolice były areną starć w wojnie polsko-bolszewickiej. Na mocy postanowień traktatu ryskiego Zasław wraz ze wschodnim Wołyniem znalazł się w granicach ZSRR.
Podczas okupacji hitlerowskiej, w sierpniu 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 3500 osób. W styczniu 1943 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowali. Sprawcami zbrodni było Gestapo, SD, niemiecka żandarmeria oraz ukraińska policja. mały|240x240px|Panorama Zasławia na drzeworycie Józefy Kleczeńskiej (1882)
Zabytki Zamek Staromiejski z 1456 r. nad Horyniem przez Jurija Wasiljewicza Ostrogoskiego, piętrowy, kryty dachem mansardowym. Od frontu portyk z kolumnanmi podtrzymującymi kopułę Zamek Nowomiejski z XVI wieku Pałac Sanguszków z lat 1754–1770, obecnie w ruinie Kaplica pałacowa, obecnie w ruinie Kościόł farny św. Jana Chrzciciela z 1599 r. Kościół św. Józefa Oblubieńca i klasztor oo. Misjonarzy z lat 1747–1755 Kościół św. Michała i klasztor oo. Bernardynów fundacji księcia Janusza Zasławskiego zbudowany według projektu J. Madlena. w latach 1602–1630. Pierwszy klasztor uszkodzony w 1648 Kozacy Chmielnickiego. Przywrócone w latach 1727–1744. Obecnie w klasztorze znajduje się więzienie Synagoga wielka z XVI wieku Synagoga nowomiejska z XVIII wieku Sukiennice z XVII wieku.
Osoby związane z miastem
Leon Ałaszejew – major lekarz Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej. Feliks Bogacki – polski krytyk literacki i publicysta Karol Borkowski – polski powstaniec, działacz niepodległościowy Wacław Chojna – major artylerii Wojska Polskiego, żołnierz Kedywu. Cewi Cur – izraelski generał Dmytro Czyhrynski – ukraiński piłkarz Marian Karol Dubiecki – polski historyk, sekretarz Rusi w Rządzie Narodowym powstania styczniowego Paweł Antoni Fontana – czołowy architekt doby późnego baroku w Rzeczypospolitej Antoni Frankowski – generał brygady LWP Seweryn Goszczyński – polski poeta romantyczny Nathan Hannover – żydowski teolog, pamiętnikarz Karol Jankowski – architekt polski Stanisław Kirkor – polski profesor weterynarii Ignacy Malczewski – regent nadworny kancelarii mniejszej koronnej Christoph Schaffrath – niemiecki kompozytorz późnobarokowy Heraś Sokołenko – ukraiński poeta Aleksander Zasławski – książę, II ordynat ostrogski
Współpraca międzynarodowa Miasta i gminy partnerskie: Łowecz Ostrów Mazowiecka (deklaracja podjęcia współpracy) Powiat ostrowski (umowa o współpracy partnerskiej)Підписано угоду про співпрацю між Заславщиною і польською Островеччиною.
Przypisy
Bibliografia
Antoni Urbański, Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi, Warszawa 1928, s 70-71.
Linki zewnętrzne Pałac w Zasławiu O Zasławiu w: Tadeusz Jerzy Stecki. Wołyń pod względem statystycznym, historycznym i archeologicznym, Т. 1, Lwów 1864 Rejestr Żydów parafii zasławskiej (1764) O Zasławiu w: Fortunat Nowicki, Wołyń i jego mieszkańce w r. 1863 : krótkie opisanie gubernii Wołyńskiej pod względem geograficznym i statystycznym, Drezno 1870 Zasław. Ukraina – Wołyń – kresowym szlakiem – sierpień 2008. Relacja uczestników akcji Mogiłę pradziada ocal od zapomnienia, spis nagrobków znajdujących się na cmentarzu Józef Skrabski, Zasław jako ośrodek artystyczny w XVII i XVIII wieku. Ruiny pałacu Sanguszków w Zasławiu na filmie z drona, 2018. Archiwalne zdjęcia związane z miejscowością w bibliotece Polona
Kategoria:Miasta w obwodzie chmielnickim Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo wołyńskie) Kategoria:Rejon szepetowski Kategoria:Wołyń Kategoria:Województwo wołyńskie (I Rzeczpospolita)