thumb|Ruch uliczny w Alejach Jerozolimskich w Warszawie w latach 60. XX wieku thumb|Ruch drogowy w dużym europejskim mieście Ruch drogowy, ruch uliczny – ruch pojazdów, zwierząt i pieszych po drogach.
Przepisy regulujące zasady ruchu drogowego w Polsce zawarto w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.
Zasady ruchu drogowego thumb|Zasady ruchu drogowego dotyczą wszystkich jego uczestników. thumb|Pojazd uprzywilejowany w ruchu drogowym, emitujący sygnały dźwiękowe i świetlne Podstawowe zasady ruchu drogowego zostały określone w Konwencji wiedeńskiej o ruchu drogowym w roku 1968. Nie wszystkie kraje ją ratyfikowały, a nawet wśród jej sygnatariuszy zdarzają się odstępstwa. W Polsce regulującym te kwestie aktem prawnym jest ustawa Prawo o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997 roku (z późniejszymi zmianami).
Podstawową zasadą jest, że każdy uczestnik ruchu ma obowiązek uniknięcia kolizji z innym uczestnikiem ruchu niezależnie od tego, czy tamten postąpił zgodnie z zasadami ruchu, czy nie.
Przy wykonywaniu niebezpiecznych manewrów (na przykład wyprzedzaniu lub zmianie kierunku jazdy) i w niebezpiecznych miejscach (między innymi na skrzyżowaniu i przejściu dla pieszych) Prawo o ruchu drogowym wymaga zachowania szczególnej ostrożności. O takich miejscach informują także znaki drogowe ostrzegawcze.
Ruch lewostronny i prawostronny Aby pojazdy jadące w przeciwnych kierunkach nie blokowały sobie drogi, wprowadzono obowiązek jazdy możliwie blisko jej lewej krawędzi (ruch lewostronny) lub prawej (ruch prawostronny). Ruch prawostronny dotyczy około 66% ludności świata i 72% długości dróg. W Polsce obowiązuje ruch prawostronny, jednak nie dotyczy on rowerzystów na skrzyżowaniach niebędących rondami oraz bezpośrednio przed nimi, gdzie dopuszcza się jazdę środkiem pasa ruchu.
Klasyfikacja uczestników ruchu i pojazdów w nim uczestniczących Klasyfikacja uczestników Zgodnie z polską definicją ustawową uczestnik ruchu to pieszy, osoba poruszająca się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch, kierujący oraz każda inna osoba przebywająca w pojeździe, na pojeździe lub na drodze. Uczestnik ruchu ma obowiązek stosować się do zasad ruchu drogowego.
Pieszy to osoba znajdująca się poza pojazdem na drodze i niewykonująca na niej robót lub czynności przewidzianych odrębnymi przepisami. Za pieszego uważa się również osobę prowadzącą, ciągnącą lub pchającą rower, motorower, motocykl, hulajnogę elektryczną, urządzenie transportu osobistego, urządzenie wspomagające ruch, wózek dziecięcy, podręczny lub inwalidzki, osobę poruszającą się w wózku inwalidzkim, a także osobę w wieku do 10 lat kierującą rowerem pod opieką osoby dorosłej. Uczestnikami ruchu mogą być także osoby jadące wierzchem (jeźdźcy) i osoby pędzące zwierzęta.
Klasyfikacja pojazdów Na podstawie polskich definicji ustawowych wyróżnia się: pojazdy niewyposażone w silnik – np. rower, wózek rowerowy i pojazd zaprzęgowy; pojazdy wyposażone w silnik motorowery pojazdy szynowe pojazdy silnikowe ciągniki rolnicze pojazdy wolnobieżne – pojazdy silnikowe o konstrukcji ograniczającej prędkość jazdy do 25 km/h, z wyłączeniem ciągników rolniczych pojazdy samochodowe – pojazdy silnikowe o konstrukcji umożliwiającej jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h, z wyłączeniem ciągników rolniczych i motorowerów samochody osobowe służące konstrukcyjnie do przewozu co najwyżej 9 osób autobusy służące konstrukcyjnie do przewozu co najmniej 10 osób pojazdy ciężarowe służące konstrukcyjnie do przewozu ładunków ciągniki samochodowe służące wyłącznie do ciągnięcia przyczep motocykle taksówki osobowe służące do przewozu co najwyżej 9 osób za opłatą ustaloną taksometrem taksówki motocyklowe służące do przewozu co najwyżej 2 osób za opłatą ustaloną taksometrem taksówki bagażowe służące do przewozu ładunków o masie nieprzekraczającej 2,5 t za opłatą ustaloną taksometrem.
Ruch zwierząt Jazda wierzchem i pędzenie zwierząt powinny się odbywać po drodze przeznaczonej do pędzenia zwierząt. W razie braku takiej drogi jazda wierzchem i pędzenie zwierząt mogą odbywać się po poboczu, a jeżeli brak jest pobocza – po jezdni. Zwierzęta w stadzie mogą być pędzone po drodze tylko pod odpowiednim nadzorem. Zwierzę pojedyncze może być prowadzone tylko na uwięzi.
Dopuszczenie pojazdów do ruchu right|300px|thumb|Tablice rejestracyjne stosowane w Polscegóra: wzór obowiązujący od 1 maja 2006dół: wydawane od 1 maja 2000 do 30 kwietnia 2006(obie były używane w powiecie radomszczańskim) Każdy pojazd, aby był dopuszczony do ruchu, musi spełniać określone w ustawie i rozporządzeniuRozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (). warunki techniczne. Pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, pojazd wolnobieżny wchodzący w skład kolejki turystycznej, motorower lub przyczepa podlegają obowiązkowi rejestracji i muszą posiadać zalegalizowane tablice rejestracyjne. Dla tych pojazdów wydaje się dowód rejestracyjny, który stwierdza ich dopuszczenie do ruchu. Rejestracji pojazdów dokonuje zazwyczaj właściwy starosta.
Ograniczenie prędkości Im większa prędkość, tym trudniej uniknąć kolizji. Z tego względu prawie wszystkie kraje na świecie wprowadziły ograniczenie prędkości. Aby kontrolować przestrzeganie limitu, uprawnione do tego organy używają różnych urządzeń, na przykład fotoradarów i wideorejestratorów.
Dopuszczalne prędkości w PolscePrawo o ruchu drogowym – art. 20, 21, 31, 63.:
Miejsce Motocykl,samochód osobowylub ciężarowy o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tPozostałe pojazdy lub zespoły pojazdów Pojazd holujący lub z urządzeniem wystającym do przodu >1,5m Strefa zamieszkania20 km/h20 km/h20 km/h Obszar zabudowany 50 km/hUstawa z dnia 25 lutego 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym ()50 km/hNawet gdy znaki wskazują wyższą prędkość 30 km/hObszar niezabudowanypozostałe drogi 90 km/h70 km/h 60 km/hdrogi dwujezdniowe >=2 pasy ruchu 100 km/h80 km/h Droga ekspresowajednojezdniowadwujezdniowa 120 km/h Autostrada 140 km/h 60 km/hHolowanie na autostradzie jest dozwolone tylko przez pojazdy przeznaczone do tego celu.
Ponadto: Autobus spełniający dodatkowe warunki techniczne (m.in. hamulce wyposażone w system ABS, wbudowany tachograf, zwalniacz i ogranicznik prędkości, homologowane siedzenia, zabezpieczenia bagażu i odpowiedni stan ogumienia) może poruszać się na drodze ekspresowej lub autostradzie z prędkością 100 km/h. Ciągnik rolniczy (również z przyczepą) nie może przekraczać prędkości 40 km/h. Motocykl (również z przyczepą), czterokołowiec i motorower przewożący dziecko w wieku do 7 lat nie może przekraczać prędkości 40 km/h. Samochód ciężarowy przewożący osoby poza kabiną kierowcy nie może przekraczać prędkości 50 km/h. Ciągnik rolniczy przewożący drużynę robotniczą w przyczepie nie może przekraczać 20 km/h. Dopuszczalna prędkość może zostać zmieniona za pomocą znaków drogowych. Ograniczenia prędkości w obszarze zabudowanym powyżej 50 km/h obejmują tylko i wyłącznie motocykle, samochody osobowe oraz ciężarowe o dopuszczalnej masie całkowitej nie przekraczającej 3,5 tony., dopuszczalną prędkość w obszarze zabudowanym można podnieść tylko do 70 km/h, chyba że na odcinkach pomiędzy skrzyżowaniami występuje separacja ruchu pojazdów samochodowych od ruchu pieszych rowerów lub wózków rowerowych – prędkość można podnieść do 80 km/h. Od 31 grudnia 2010 r. dopuszczalna prędkość na autostradach została zwiększona do 140 km/h, a na dwujezdniowych drogach ekspresowych do 120 km/hOgraniczenia prędkości – 140 km/h na autostradach i 120 km/h na ekspresówkach od Nowego Roku.
Przecinanie się kierunków ruchu Dwaj uczestnicy ruchu nie mogą jechać jednocześnie, jeśli ich tory jazdy się przecinają. Zasady pierwszeństwa decydują o tym, kto może kontynuować jazdę, a kto musi czekać.
Ustąpienie pierwszeństwa to powstrzymanie się od ruchu, jeżeli ruch mógłby zmusić innego kierującego do zmiany kierunku lub pasa ruchu albo istotnej zmiany prędkości, a pieszego – do zatrzymania się, zwolnienia lub przyspieszenia kroku.
Znak Miejsce Obowiązki kierującego 40px skrzyżowanie dróg równorzędnychSkrzyżowanie dróg równorzędnych nie musi być oznakowane. Zasada „prawej ręki” jest stosowana nie tylko na skrzyżowaniach, ale także i w innych miejscach (np. parkingi), również na skrzyżowaniu z pierwszeństwem łamanym (tabliczka T-6). ustąpić pierwszeństwa pojazdowi nadjeżdżającemu z prawej strony 40px, 40px skrzyżowanie ustąpić pierwszeństwa pojazdom na drodze z pierwszeństwem; przy znaku STOP obowiązkowo się zatrzymać 40px zwężony odcinek jezdni ustąpić pierwszeństwa pojazdowi jadącemu z naprzeciwka 40px przejście dla pieszych ustąpić pierwszeństwa pieszemu znajdującemu się na przejściu; w przypadku pojazdu innego niż tramwaj – także pieszemu wchodzącemu na przejście 40px przejazd dla rowerzystów ustąpić pierwszeństwa rowerzyście znajdującemu się na przejeździe 40px, 40px przejazd kolejowo-drogowy ustąpić pierwszeństwa nadjeżdżającemu pojazdowi szynowemuPojazd szynowy ma pierwszeństwo także poza przejazdem kolejowo-drogowym. 40px, 40px przystanek autobusowy, trolejbusowy na obszarze zabudowanym umożliwić włączenie się do ruchu wyjeżdżającemu autobusowi lub trolejbusowi 40px przystanek tramwajowy jeżeli przystanek nie jest wyposażony w wysepkę dla pasażerów, a wjeżdża na niego tramwaj lub stoi za nim, zatrzymać się i umożliwić pieszym dojście do tramwaju lub na drogę dla pieszych (przystanek wiedeński) Podczas wykonywania manewrów Manewr Obowiązki kierującego cofanie ustąpić pierwszeństwa wszystkim innym uczestnikom ruchu włączanie się do ruchu zmiana pasa ruchu ustąpić pierwszeństwa pojazdom już jadącym na tym pasie i wjeżdżającym na ten pas z prawej strony zmiana kierunku jazdy ustąpić pierwszeństwa pieszym przechodzącym przez drogę poprzeczną, rowerzystom jadącym ścieżką rowerową, oczekującym na śluzie rowerowej lub jadącym pasem dla rowerówUstawa rowerowa: ustawa z dnia 1 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami (); skręcając w lewoW prawo przy ruchu lewostronnym., ustąpić pojazdom jadącym z naprzeciwka
thumb|200px|Nietypowe przecięcie – jezdnia z drogą kołowania (port lotniczy Londyn-Heathrow) thumb|Sygnalizacja świetlna na Lions Gate Bridge. Środkowy pas ruchu może służyć do jazdy w przeciwnym kierunku.
Najczęstszym miejscem przecięcia się kierunków ruchu jest skrzyżowanie, które ustawa definiuje jako przecięcie się w jednym poziomie dróg mających jezdnię, ich połączenie lub rozwidlenie, łącznie z powierzchniami utworzonymi przez takie przecięcia, połączenia lub rozwidlenia; określenie to nie dotyczy przecięcia, połączenia lub rozwidlenia drogi twardej z drogą gruntową lub stanowiącą dojazd do obiektu znajdującego się przy drodze.
Szczególnym przypadkiem skrzyżowania jest skrzyżowanie o ruchu okrężnym (rondo).
Na ruchliwych skrzyżowaniach stosuje się sygnalizację świetlną, która daje każdemu strumieniowi ruchu określoną ilość czasu na przejazd. Ruchem może kierować też osoba uprawniona do tego.
Pieszy przechodzący przez jezdnię poza przejściem dla pieszych obowiązany jest ustąpić pierwszeństwa pojazdom. Nie dotyczy to strefy zamieszkania, gdzie pieszy ma pierwszeństwo przed pojazdami.
Wyjątkiem od zasad pierwszeństwa są pojazdy uprzywilejowane. Każdy uczestnik ruchu ma obowiązek ułatwić im przejazd, w szczególności poprzez natychmiastowe usunięcie się z drogi. Kierujący pojazdem uprzywilejowanym nie musi stosować się do przepisów ruchu drogowego, znaków i sygnałów świetlnych; obowiązują go jednak polecenia dawane przez osoby kierujące ruchem.
.
Wymijanie, omijanie, wyprzedzanie Przemieszczanie się obok: nieporuszającego się uczestnika ruchu lub przeszkody nazywa się omijaniem. uczestnika ruchu poruszającego się w przeciwnym kierunku nazywa się wymijaniem. uczestnika ruchu poruszającego się w tym samym kierunku nazywa się wyprzedzaniem.