Karabach (orm. Ղարաբաղ, Gharabagh; azer. Qarabağ) – kraina historyczna we wschodnim Zakaukaziu, na obszarze dzisiejszego Azerbejdżanu. Obejmuje Góry Karabaskie oraz ich wschodnie podnóże i leżące dalej na wschód równiny Niziny Kurańskiej (Step Karabaski).
Karabach dzieli się na dwie części o odmiennym charakterze geograficznym i narodowościowym: zachodnią – zamieszkany niemal wyłącznie przez Ormian Górski Karabach obejmujący Góry Karabaskie oraz wschodnią – zamieszkany wyłącznie przez Azerów Nizinny Karabach obejmujący podnóże tych gór i równiny. Po rozpadzie ZSRR w latach 1991–2023 funkcjonowało nieuznawane państwo miejscowych Ormian – Republika Górskiego Karabachu, a przyległa część Nizinnego Karabachu stanowiła okupowany przez RGK „pas bezpieczeństwa”. Po ofensywie przeprowadzonej w 2023 roku Azerbejdżan odzyskał kontrolę nad całym terytorium Karabachu.
Karabach dzielił losy wschodniego Zakaukazia. W czasach nowożytnych stanowił peryferyjną prowincję Persji. W połowie XVIII wieku jego obszar objął półniezależny chanat karabaski. W początku XIX wieku został zdobyty na Persji przez Rosję i znalazł się w guberni jelizawietpolskiej. Po upadku cesarstwa rosyjskiego stanowił obszar sporny między Armenią a Azerbejdżanem. Na początku lat 20. XX wieku, po opanowaniu Zakaukazia przez bolszewików, spór został rozstrzygnięty przez władze Rosji Sowieckiej na korzyść Azerbejdżanu. Na obszarze Górskiego Karabachu utworzono Nagorno-Karabachski Obwód Autonomiczny, zaś Nizinny Karabach włączono bezpośrednio do Azerbejdżanu.
Bibliografia Bogumił Rychłowski (red.), Roman Biesiada, Tadeusz Lenczowski, Lech Ratajski Słownik geografii ZSRR, Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", Warszawa 1974 Bohdan Baranowski, Krzysztof Baranowski Historia Azerbejdżanu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk - Łódź 1987, Teresa Zakrzewska, Grażyna Gadomska Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (część europejska). Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:3 000 000, wydanie drugie, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, Warszawa-Wrocław 1987 Mirosława Zakrzewska-Dubasowa Historia Armenii, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990 Tadeusz Świętochowski Azerbejdżan, Wydawnictwo "Trio", Warszawa 2006, Marek J. Olbrycht, Jerzy Hauziński, Marek Smurzyński, Anna Krasnowolska (red.), Piotr Balczyński Historia Iranu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 2010,
Kategoria:Historia Armenii Kategoria:Historia Azerbejdżanu Kategoria:Geografia Azerbejdżanu