Tibor Déry (ur. 18 października 1894 w Budapeszcie, zm. 18 sierpnia 1977 tamże) – jedna z najważniejszych postaci literatury węgierskiej; poeta, pisarz, dramaturg i eseista, znany skandalista. Przedstawiciel surrealizmu, nazywany przez Györgya Lukácsa „największym analitykiem ludzkiej kondycji naszych czasów”. W dużej mierze inspirował się egzystencjalizmem.
Życie Urodził się w zamożnej rodzinie mieszczańskiej, która od małego przygotowywała go do kariery przedsiębiorcy wielkoprzemysłowego. Ukończył Akademię Handlową, przez krótki czas pracował jako urzędnik w fabryce wuja. Debiutował w 1917 w najbardziej znaczącym wówczas czasopiśmie literackim Nyugat. Po opublikowaniu swojej pierwszej powieści Lia, autorowi wytoczono proces o obrazę moralności. W następnych latach zorganizował strajk robotników i wstąpił do partii komunistycznej. Był członkiem Dyrektoriatu Pisarzy. Po stłumieniu rewolucji przebywał na emigracji w Czechosłowacji, Austrii, Francji i Niemczech, gdzie zamieszkał na stałe aż do czasu przejęcia władzy przez Hitlera. Na emigracji szukał nie tylko ucieczki przed więzieniem, ale przede wszystkim swobody twórczej, która spotykała się w ojczyźnie pisarza ze sprzeciwem zacofanych kół. Po powrocie do kraju Déry miał trudności z wydawaniem własnych dzieł; pisał więc do szuflady i utrzymywał się z przekładów.
Twórczość W początkowej fazie swojej twórczości wierny realizmowi oraz powieści psychologicznej z elementami autobiografii, później autor powieści fantastycznych o moralno-społecznym wydźwięku. Był głównym twórcą węgierskiego surrealizmu i dadaizmu. W Polsce znany zwłaszcza dzięki powieści Pan A.G. w X. podejmującej temat wolności nieskrępowanej ramami porządku społecznego i jej egzystencjalnych konsekwencji.
Pisarstwo Déryego cechuje przy tym skłonność do wyrafinowanej ironii, groteski, absurdu w stylu kafkowskim w obrazowaniu socjalistycznej rzeczywistości, a także gry słownej i makabreski. Pisarz chętnie obnaża również kicz i masowość współczesnego świata, jak w prześmiewczym fabularyzowanym eseju Wyimaginowany reportaż z amerykańskiego pop-festiwalu.
Utwory Lia, 1917 Az óriáscsecsemő, 1926 A befejezetlen mondat, 1937 (wydana w 1947) Szemtől-szembe, 1945 Alvilági játékok, 1946 Tükör, 1947 Jókedv és buzgalom, 1948 Itthon, 1948 A tanúk, 1948 Odpowiedź (Felelet), 1950-1952 Simon Menyhért születése, 1953 Talpsimogató, 1954 Ló meg az öregasszony, 1955 Niki. Historia pewnego psa (Niki. Egy kutya története), 1956 Pan A.G. w X. (G. A. úr X-ben), 1964 A kiközösítő, 1966 Olbrzym (Az óriás), 1967 Ítélet nincs, 1969 Wyimaginowany reportaż z amerykańskiego pop-festiwalu (Képzelt riport egy amerikai pop-fesztiválról) 1971 A napok hordaléka, 1972 Kochany teściu... (Kedves bóper...), 1973 Újabb napok hordaléka, 1975 Kyvagiokén?, 1976 Jednouchy (A félfülü), 1978
Linki zewnętrzne
Kategoria:Węgierscy pisarze XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Budapeszcie Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1977