Helmut Berger (), właściwie Helmut Steinberger; ur. 29 maja 1944 w Bad Ischl, zm. 18 maja 2023 w Salzburgu) – austriacki aktor i model. Grywał narcystyczne i seksualnie niejednoznaczne postacie. Był jedną z gwiazd europejskiego kina późnych lat 60. i 70., uważany jest za symbol seksu i ikonę popu tamtego okresu.

Stał się rozpoznawalny dzięki współpracy z Luchino Viscontim, zwłaszcza z roli króla Ludwika II Bawarskiego w Ludwiku (1973), za którą otrzymał specjalną nagrodę Davida di Donatello, oraz z roli Martina von Essenbecka w Zmierzchu bogów (1969), za którą był nominowany do Złotego Globu dla najbardziej obiecującego aktora.

thumb|Helmut Berger (1973)

Wczesne lata Urodził się w Bad Ischl w Austrii w rodzinie hotelarskiej jako syn Hedwig i Franza Steinbergerów. Pierwsze lata życia spędził głównie z matką, podczas gdy ojciec był w niewoli rosyjskiej. Ojciec powrócił do domu, gdy Helmut miał trzy lata. W 1952 mając osiem lat przystąpił do pierwszej komunii świętej. Swoje dzieciństwo i młodość spędził w Salzburgu, gdzie uczęszczał do szkoły franciszkańskiej Feldkirk College w Feldkirch. Chciał kontynuować naukę w Max Reinhardt Seminar, jednak rodzice się temu sprzeciwili. Dorabiał jako kelner w restauracji „In-Restaurant” przy King’s Road w Chelsea i jednocześnie pobierał lekcje w klasie aktorskiej, a wkrótce pojawił się w mniejszych teatrach.

W wieku osiemnastu lat przeprowadził się do Londynu, gdzie został odkryty przez fotografa dla reklamy i fotografii mody. Po ukończeniu studiów na wydziale dramatycznym na University of Perugia w Perugii, przeniósł się do Rzymu.

Kariera Współpraca z Luchino Viscontim Karierę aktorską rozpoczął od statystowania we włoskich filmach, w tym Błędne gwiazdy Wielkiej Niedźwiedzicy (Vaghe stelle dell’Orsa), gdzie zauważył go Luchino Visconti. U Viscontiego wystąpił po raz pierwszy w roli młodzieńca przy hotelu w noweli Czarownica spalona żywcem (La Strega bruciata viva) pochodzącej z filmu fabularnego Czarownice (Le streghe, 1967). Wielkie uznanie krytyki i widzów zdobył w przerażająco sugestywnie zagranej tragicznej i odrażającej zarazem kreacji Martina Von Essenbecka, infantylnego i sadystycznego młodzieńca-pedofila o niestabilnej osobowości i perwersyjnych upodobaniach seksualnych, który słaby charakter łączy ze skłonnością do okrucieństwa w dramacie Viscontiego Zmierzch bogów (La caduta degli dei, 1969), za którą zdobył nominację do nagrody Złotego Globu. Do historii kina weszła scena gdy pod pseudonimem „Lola” naśladuje Marlenę Dietrich z filmu Błękitny anioł.

Kolejna jego rola biseksualnego Ludwika II, króla Bawarii w dramacie biograficznym Viscontiego Ludwik (Ludwig, 1973) została uhonorowana włoską nagrodą David di Donatello. Ostatnią rolą zagraną u Viscontiego była postać perwersyjnego i zepsutego, a jednocześnie subtelnego i wyrafinowanego Konrada w dramacie Portret rodzinny we wnętrzu (Gruppo di famiglia in un interno, 1974).

Rozwój kariery Pierwszą swoją rolę ekranową zagrał w dramacie Rogera Vadima Rondo (La Ronde, 1964) z Jane Fondą. Pozował jako fotomodel dla różnych magazynów, w tym „Vogue” (w lipcu 1970) z Marisą Berenson), „Ciné-Revue” (Belgia; 1973).

Po tytułowej roli w dramacie biograficznym Viscontiego Ludwik (1973), stał się jednym z najbardziej wziętych aktorów europejskich. Z licznych propozycji przyjął rolę playboya Ericha w dramacie Larry’ego Peerce’a Środa popielcowa (Ash Wednesday, 1973) z Elizabeth Taylor i Henry’ego Fondą, co ugruntowało pozycję Bergera w międzynarodowych produkcjach. Wziął udział w sesji zdjęciowej Andy’ego Warhola (1973) i Helmuta Newtona (1984). W erotycznym dramacie wojennym Tinto Brassa Salon Kitty (1976) z Ingrid Thulin o ekskluzywnym domu publicznym w Berlinie Salon Kitty został obsadzony w roli ambitnego nazistowskiego komendanta SS Helmuta Wallenberga. Miał zagrać w dramacie Jerzego Skolimowskiego Stacja końcowa (1976) u boku Piotra Fronczewskiego, ale film został nieukończony.

Grał potem zazwyczaj w filmach klasy B, w tym w ekranizacji powieści Oscara Wilde’a Portret Doriana Graya (Il dio chiamato Dorian, 1970) jako tytułowy bohater.

W sensacyjnym dramacie wojennym Veljko Bulajicia Wielki transport (Veliki transport, 1983) wystąpił w roli pułkownika Glassendorfa. Przez jedenaście odcinków opery mydlanej ABC Dynastia (1983–1984) grał rolę playboya pół krwi Austriaka i pół krwi Brazylijczyka Petera De Vilbisa, który wdaje się w romans z córką potężnego magnata naftowego Fallon Carrington (Pamela Sue Martin). W ostatniej odsłonie losów słynnej mafijnej rodziny Corleone – Ojciec chrzestny III (The Godfather: Part III, 1990) w reż. Francisa Forda Coppoli zagrał postać Fredericka Keinsziga, nazywanego „bankierem Boga”, głównego księgowego banku watykańskiego w Szwajcarii, który wraz z Don Licio Lucchesi i arcybiskupem Gildayem próbuje oszukać rodzinę Corleone. Później wystąpił w teledysku do piosenki Madonny „Erotica” (1992), a także pojawił się w książce Madonny Sex (1992).

W dramacie Ludwig 1881 (1993) po raz drugi zagrał Ludwika II, króla Bawarii. Wziął udział w komedii Die 120 Tage von Bottrop (1997), będącej ekscentrycznym hołdem dla dni niemieckiej twórczości filmowej Rainera Wernera Fassbindera. Przez drugą połowę lat 90. koncentrował się głównie na produkcjach europejskich, grając w filmach reżyserowanych przez Christopha Schlingensiefa i Yvesa Boisseta. W 1997 Quentin Tarantino umieścił w swoim filmie Jackie Brown archiwalne materiały filmowe z dreszczowca policyjnego Wściekły pies (La belva col mitra, 1977), gdzie Berger wcielił się w postać pozbawionego skrupułów bandyty nazwiskiem Nanni Vitali, który po ucieczce z więzienia planuje wielki skok, i podziękował Bergerowi w napisach końcowych za jego występ.

W 2000 ukazała się jego autobiografia zatytułowana po prostu „Ja, autobiografia” (Ich, die Autobiografie). W 2012 Schwarzkopf & Schwarzkopf Verlag opublikował książkę o jego życiu pt. Helmut Berger - A Life in Pictures, zawierającą wiele niepublikowanych wcześniej zdjęć z jego życia i filmów oraz eseje w języku niemieckim, angielskim, włoskim i francuskim. Książka została dobrze przyjęta przez prasę.

W 2007 otrzymał honorową nagrodę specjalną Teddy na festiwalu filmowym w Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie. W dreszczowcu Iron Cross (2009) zagrał Shragera / Voglera, starzejącą się postać uważaną za starego dowódcę SS odpowiedzialnego za mordowanie Żydów podczas II wojny światowej. Wziął udział w teledysku Neny, zatytułowanym „Besser gehts nicht” (2013), promującym jej album Du bist gut. We francusko-belgijskim dramacie biograficznym Saint Laurent (2014) pojawił się jako Yves Saint Laurent w 1989.

Po kilku atakach zapalenia płuc Berger ogłosił rezygnację z aktorstwa w listopadzie 2019 i stwierdził, że pozostałe lata chce spędzić z dala od publiczności.

Życie prywatne Berger jawnie mówił o swoich skłonnościach biseksualnych. W marcu 1976 po śmierci Viscontiego Berger przeżył głęboki kryzys osobisty i finansowy. W pierwszą rocznicę śmierci Viscontiego, 17 marca 1977 uciekł się nawet do próby samobójczej, uzależnił się od narkotyków, a także miał problemy z nadużywaniem alkoholu.

Był częstym gościem wielu talk shows, gdzie udzielał wywiadów na tematy takie jak jego związek z Marisą Berenson (1973), z którą rzekomo chciał się żenić, w lipcu 1970 byli razem na okładce magazynu „Vogue”. Opowiadał o erotycznych przygodach z Biancą i Mickiem Jaggerem, aktorem Tabem Hunterem, Nathalie Delon, Elizabeth Taylor, Ursulą Andress (1975), Jerry Hall, aktorką Marisa Mell (1976-78), brazylijskim piosenkarzem i aktorem Edy Starem i innymi gwiazdami rocka lat 70. i 80. Do jego kochanków należał także Rudolf Nuriejew, o czym pisze w swojej autobiografii, i Miguel Bosé.

19 listopada 1994 poślubił włoską scenarzystkę Francescę Guidato, jednak doszło do separacji. W 2004 Berger przeniósł się z Rzymu do Salzburga, gdzie zamieszkał z matką aż do jej śmierci w 2009. Zaprzeczył jednak o pogłoskach o trudnej sytuacji finansowej. Ogłosił także, że przestał zażywać narkotyki.

Od lipca do września 2015, przez zaledwie dziewięć tygodni, był w związku małżeńskim z o 37 lat młodszym projektantem Florianem Wessem, dopuszczając się bigamii i będąc wciąż w związku ze swoją żoną. Ich małżeństwo zakończyło się publicznym skandalem, gdy ujawniono, iż Berger w filmie dokumentalnym Helmut Berger, Actor (2015) zarejestrował scenę masturbacji.

Śmierć Zmarł 18 maja 2023 w Salzburgu w wieku 78 lat.

Filmografia Filmy 1967: Czarownice (Le streghe) jako młodzieniec w hoteluthumb|Helmut Berger w Rzymie w 1974. 1969: Zmierzch bogów (La caduta degli dei) jako Martin von Essenbeck 1983: Eroina jako Marco 1970: Ogród rodziny Finzi-Continich (Il giardino dei Finzi-Contini) jako Alberto 1970: Portret Doriana Graya (Dorian Gray) jako Dorian Gray 1971: Piękny potwór (Un beau monstre) jako Alain 1972: Ludwig jako Ludwik 1974: Portret rodzinny we wnętrzu (Gruppo di famiglia in un interno) jako Konrad Huebel 1975: Romantyczna Angielka (The Romantic Englishwoman) jako Thomas 1976: Salon Kitty jako Helmut Wallenberg 1977: Wściekły pies (La Belva col mitra) jako Nanni Vitali 1990: Ojciec chrzestny III (The Godfather: Part III) jako Frederick Keinszig 1993: Ludwik 1881 (Ludwig 1881) jako Ludwik II 1997: Die 120 Tage von Bottrop (Ultimo taglio) 1997: Jackie Brown jako Nanni Vitali 2003: Honey Baby jako Karl 2013: Paganini: Uczeń diabła (The Devil's Violinist) jako lord Burghersh 2014: Saint Laurent jako Yves Saint Laurent w 1989

Filmy TV 1993: Boomtown jako Richard Schwarzer 1997: Teo jako Signor Mastrovito 2005: Damals warst Du still jako Fabian Plessen

Seriale TV 1980: Fantomas jako Fantômas 1983-1984: Dynastia jako Peter De Vilbis

Nagrody i nominacje Rok Nagroda Kategoria Film Rezultat 1969 Stowarzyszenie Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor drugoplanowyZmierzch bogów (1969) Nominacja 1970 Złoty Glob Najbardziej obiecujący nowy aktor Nominacja 1973 David di Donatello Nagroda specjalna Ludwig (1972) Wygrana Niemiecka Nagroda Filmowa Najlepszy występ aktora pierwszoplanowego Nominacja 2007 57. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie Nagroda za całokształt twórczości – Wygrana 2016 Nagroda International Cinephile Society Najlepszy aktor drugoplanowy Saint Laurent (2014) Nominacja 2017 Festiwal Najlepszych Aktorów Filmowych Najlepsza obsada Timeless (2016) Wygrana

Publikacje

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Austriaccy aktorzy filmowi Kategoria:Austriaccy aktorzy teatralni Kategoria:Austriaccy aktorzy telewizyjni Kategoria:Austriaccy modele Kategoria:Urodzeni w 1944 Kategoria:Zmarli w 2023