Jerzy Andrzej Przystawa ps. „Andrzej Łaszcz, Józef Put, Czesław Odrowąż, A.Ł.” (ur. 29 kwietnia 1939 w Czortkowie, zm. 3 listopada 2012 we Wrocławiu) – polski naukowiec, fizyk, profesor dr hab., specjalista w zakresie kwantowej teorii ciała stałego, nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Wrocławskim (były kierownik Zakładu Fizyki Fazy Skondensowanej i Teorii Wielu Ciał w Instytucie Fizyki Teoretycznej), autor publikacji z dziedziny fizyki, a także artykułów i książek o tematyce społeczno-politycznej, inicjator i organizator Ruchu Obywatelskiego na rzecz Jednomandatowych Okręgów Wyborczych.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się w kwietniu 1939 roku w polskim Czortkowie, niedługo przed zawarciem paktu Ribbentrop-Mołotow i agresją ZSRR na Polskę (zob. historia Czortkowa). Po wojnie uczył się na Ziemiach Odzyskanych. Maturę uzyskał w I LO im. Stefana Żeromskiego w Jeleniej Górze w roku 1954, a następnie studiował na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Wrocławskiego (UWr). Uczestniczył w studenckich manifestacjach, wiecach i strajkach przeciw polityce władz. Studia ukończył w roku 1962.

Praca zawodowa Przed ukończeniem studiów pracował jako nauczyciel fizyki w liceum w Jeleniej Górze (1960–1962) oraz jako kierownik laboratorium w Jeleniogórskiej Wytwórni Optycznej. Od roku 1962 był nauczycielem akademickim w Instytucie Fizyki Teoretycznej UWr. Stopień doktora otrzymał w roku 1968 na podstawie pracy nt. Kierunki magnetyzacji antyferromagnetyka Heisenberga (promotor Jan Rzewuski). Po doktoracie odbył staż naukowy w Międzynarodowym Centrum Fizyki Teoretycznej w Trieście. Habilitację uzyskał w roku 1976 na podstawie pracy pt. Termodynamiczna teoria przejść fazowych oraz jej zastosowanie do magnetycznych przemian fazowych w związkach uranu. Tytuł profesora nauk fizycznych został mu nadany w roku 1998. Od roku 2010 pracował w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Świerku. Prowadził również wykłady i badania naukowe w Cornell University (Ithaca, Nowy Jork), Stony Brook University (USA), Uniwersytecie Paryskim (Orsay), Uniwersytecie Dundee (UK), Uniwersytecie w Zagrzebiu, Chalmers University of Technology (Göteborg), Centrum Fizyki Teoretycznej (Triest), Uniwersytecie w Palermo, Zjednoczonym Instytucie Badań Jądrowych w Dubnej. Był kierownikiem i redaktorem czterech Zimowych Szkół Fizyki Teoretycznej w Karpaczu.

Działalność polityczna W roku 1956 – okresie silnych napięć społecznych (zob. m.in. Poznański Czerwiec) – Jerzy Przystawa uczestniczył w wiecach i manifestacjach wrocławskich studentów. W roku 1968, jako młody nauczyciel akademicki, brał udział w wydarzeniach marcowych. Do NSZZ „Solidarność” należał od września 1980 roku. Wkrótce został członkiem uczelnianej Komisji Zakładowej (KZ), a następnie – w roku 1981 – łącznikiem między KZ a Zarządem Regionu Dolny Śląsk.

Po wprowadzeniu stanu wojennego (13 grudnia 1981) uczestniczył w organizacji uczelnianego Komitetu Strajkowego. Został członkiem KS, a następnie również RKS „S” Dolny Śląsk (14–24 grudnia 1981) i Komitetu Obrony Solidarności (KOS) na Dolnym Śląsku. Po aresztowaniu 12 marca 1982 roku był przetrzymywany we wrocławskim areszcie śledczym, a następnie internowany w obozie odosobnienia w Nysie.

Po zwolnieniu z obozu 4 lipca 1982 roku kontynuował działalność opozycyjną. Pisał artykuły, publikowane pod pseudonimami Andrzej Łaszcz, Józef Put, Czesław Odrowąż, A.Ł. we wrocławskich wydawnictwach podziemnych, m.in. w założonej przez siebie – ze współpracownikami – Oficynie Niepokornych, wygłaszał odczyty w pomieszczeniach kościelnych i prywatnych mieszkaniach, uczestniczył w działaniach Duszpasterstwa Ludzi Pracy, Duszpasterstwa Akademickiego, Komitetu Pomocy Internowanym i ich Rodzinom. Był także współpracownikiem podziemnych pism „Obecność”, „Biuletyn Dolnośląski”, „Z dnia na dzień”, „Solidarność Walcząca” i „CDN”. W roku 1989 protestował przeciwko obradom Okrągłego Stołu (był członkiem Sekretariatu Krajowego tzw. Porozumienia Szczecińskiego). Uważał, że wynegocjowana w czasie rozmów struktura państwa oddala Polskę od demokracji bezpośredniej (m.in. nie gwarantuje obywatelom biernego prawa wyborczego, a rodzaj ordynacji wyborczej sprawia, że obywatel posiadający prawo czynne ma niewielki wpływ na wynik wyborów swoich przedstawicieli do parlamentu).

W roku 1990 wystąpił z Solidarności. W latach 1990–1998 był radnym Miasta Wrocław (rok 1990 – lista Wrocławskiego Klubu Politycznego „Wolni i Solidarni”, rok 1994 – lista Komitetu Wyborczego „Przeciw Układom”). Od roku 1991 był żarliwie zaangażowany w organizację Ruchu Obywatelskiego na rzecz Jednomandatowych Okręgów Wyborczych (JOW). W tymże roku współorganizował Stowarzyszenie Inicjatyw Polsko-Niemieckich. W wyborach parlamentarnych w 1991 bezskutecznie ubiegał się o mandat poselski z listy Partii Wolności.

W czerwcu 1991, razem z prof. Mirosławem Dakowskim z Warszawy, wystąpił do Prokuratora Generalnego z powiadomieniem o tzw. „aferze FOZZ” w oparciu o materiały uzyskane od inspektora NIK, Michała Falzmanna. Po śmierci Falzmanna, wraz z M. Dakowskim, opublikował książkę Via bank i FOZZ, w której przedstawiono mechanizmy rabunku finansów publicznych. Przez kilkanaście lat był nękany nieskutecznymi, lecz dotkliwymi procesami sądowymi wytoczonymi przez osoby zamieszane w aferę FOZZ, nawet jeśli chodziło o aferzystów finansowych, którzy uciekli za granicę.

W wyborach parlamentarnych w 1997 bez powodzenia ubiegał się o mandat senatora z ramienia Ruchu Odbudowy Polski w okręgu wrocławskim (uzyskał 48 935 głosów i zajął szóste miejsce spośród dziesięciu kandydatów)..

Ideę JOW nieustannie propagował, m.in. na swoim blogu Sposób w Salon24.pl. W marcu 2012 roku zamieścił tam np. tekst pt. „Plan dla Polski: Jednomandatowe Okręgi Wyborcze” (treść wystąpienia na Kongresie Protestu w Warszawie), którego fragment wyróżnił pogrubioną czcionką:

W dalszej części wystąpienia mówił m.in.:

W końcu lipca 2012 (3 miesiące przed śmiercią) nadal apelował o kontynuację starań o zmianę ordynacji wyborczej, która w obecnej formie wypacza funkcjonowanie polskiej demokracji. thumb|240px|Grób Jerzego Przystawy na Cmentarzu Świętej Rodziny we Wrocławiu, sektor 5, rząd 22, grób 1926 Został pochowany na Cmentarzu Świętej Rodziny przy ul. Smętnej we Wrocławiu (sektor 5, rząd 22, grób 1926).

Ważniejsze publikacje Autorstwo i współautorstwo Via bank i FOZZ: o rabunku finansów Polski (współautor Mirosław Dakowski), Komorów: „Antyk”, 1992 . Otwarta księga. O jednomandatowe okręgi wyborcze Wyd. 4. (red. wspólnie z Romualdem Lazarowiczem), Wrocław: „Spes”, 1999 Jednomandatowo!: ordynacja wyborcza dla Polski (współautorzy Mirosław Dakowski, Romuald Lazarowicz), 1997. Trans Atlantic: felietony nowojorskie, Wrocław: „Spes”, 1999 . Nauka jak niepodległość o sytuacji polskich nauczycieli, Wrocław: „Spes”, 1999 . Konieczność nieuświadomiona, Kąty Wrocławskie: Wydawnictwo „Wektory”, cop. 2006, . Odkryj smak fizyki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, ; wyd. 2 zm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013, . i inne, m.in. zebrane w Bibliotece Narodowej lub w serwisie Antysocjalistyczne Mazowsze.

Tłumaczenia A. P. Cracknell, Magnetyzm kryształów: zastosowanie teorii grup symetrii kolorowej (z ang. tł. Jerzy Andrzej Przystawa, Andrzej Pękalski), Warszawa: PWN, 1982, . Roger Penrose, Droga do rzeczywistości. Wyczerpujący przewodnik po prawach rządzących Wszechświatem (z ang. tł. Jerzy Przystawa), Warszawa: Prószyński i s-ka, 2006 . N. David Mermin, Czas na czas: klucz do teorii Einsteina (z ang. przeł. Jerzy Przystawa), Warszawa: Prószyński i S-ka, 2008, .

Odznaczenia i upamiętnienie Jerzy Przystawa nie przyjął żadnego z przyznawanych mu odznaczeń, trzykrotnie nie przyjął też tytułu profesora, starając się wywołać szerszą dyskusję na temat złego stanu polskiej nauki i sytuacji nauczycieli.

Pozostał w pamięci wielu Polaków, o czym świadczą m.in. słowa nekrologu:

Zobacz też Referendum w Polsce w 2015 roku#Jednomandatowe okręgi wyborcze

Uwagi

Przypisy

, zob. też O tym, kto się nie znalazł listach wyborczych Kukiza, www.facebook.com.

Linki zewnętrzne Sprawozdanie z Walnego Zgromadzenia Członków Stowarzyszenia na rzecz Zmiany Systemu Wyborczego – „Jednomandatowe Okręgi Wyborcze”, które odbyło się 6 kwietnia 2013 roku we Wrocławiu

Kategoria:Działacze opozycji w PRL Kategoria:Ludzie urodzeni w Czortkowie Kategoria:Politycy Partii Wolności (Polska) Kategoria:Politycy Ruchu Odbudowy Polski Kategoria:Polscy fizycy teoretyczni Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy XXI wieku Kategoria:Radni Rady Miejskiej Wrocławia Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Uczestnicy wydarzeń Marca 1968 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Zmarli w 2012 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Świętej Rodziny we Wrocławiu Kategoria:Tłumacze z języka angielskiego na polski