Muzyka brazylijska – w porównaniu z tradycyjną muzyką innych państw, jest wyjątkowo zróżnicowana, co jest spowodowane otwarciem od samego początku na wpływy z zewnątrz. Odznacza się także powszechnym łączeniem elementów folklorystycznych i współczesnych.

Rozwój muzyki brazylijskiej jest ściśle związany z historią kolonizacji kraju od jego odkrycia przez Europejczyków w roku 1500. Swoje korzenie ma w muzyce dawnej potęgi kolonialnej, Portugalii, w tradycyjnej muzyce sprowadzonych do Brazylii afrykańskich niewolników oraz, choć w mniejszym stopniu, w muzyce rdzennych Indian zamieszkujących dzisiejszy obszar kraju. Rozległość terytorium Brazylii spowodowała duże zróżnicowanie muzyki regionalnej. Na muzykę współczesną silny wpływ mają tradycje muzyczne, zwłaszcza z obrzędów religii afrobrazylijskich oraz bazujące na muzyce afrykańskiej podkreślenie roli perkusji i rytmów synkopowanych.

Brazylijczycy dzielą muzykę na música erudita („muzyka uczona”), obejmującą wszystkie formy muzyki profesjonalnej, w szczególności poważnej oraz música popular, odpowiadającą raczej definicji muzyki popularnej niż muzyki ludowej. W węższym znaczeniu stosuje się termin „música popular Brasileira”, MPB na współczesną muzykę większych miast. Osobliwością MPB jest to, że nie jest związana wyłącznie z kulturą młodzieżową, ale jest słuchana przez wszystkie grupy wiekowe.

Najbardziej znanym stylem muzycznym Brazylii jest samba, grana przede wszystkim w Rio de Janeiro i São Paulo. Dzięki bossa novie, która łączy elementy samby i jazzu, muzyka brazylijska zyskała w latach 50. i 60. międzynarodowy rozgłos. Od lat osiemdziesiątych coraz popularniejsze stawało się samba-reggae z Bahii. Obecnie uznanie słuchaczy zdobywają style pochodzącej z północno-wschodniej części kraju, w szczególności z Pernambuco, łączące regionalne tradycje muzyczne z funkiem, hip-hopem i muzyką elektroniczną.

Z Brazylii pochodzą liczni uznani w świecie jazzu instrumentaliści. Mniejszą rolę odgrywa za to muzyka poważna.

Korzenie muzyki brazylijskiej Dziedzictwo afrykańskie thumb|Niewolnik gra na Berimbau. Litografia Jeana Baptiste’a Debreta (1826) Większość ludności brazylijskiej to potomkowie afrykańskich niewolników, sprowadzanych od XVI do XIX wieku jako siła robocza na plantacje. Najczęściej pochodzili z kolonii portugalskich – Angoli i Mozambiku oraz z tzw. zatoki niewolników w zachodniej Afryce. Właśnie w Brazylii żyje dziś najwięcej ludzi afrykańskiego pochodzenia poza ojczystym kontynentem.

Zachodnioafrykańscy niewolnicy należeli przeważnie do ludów: Joruba, Fon, Ewe i Aszanti, sprowadzani z Angoli i Mozambiku byli przeważnie Bantu. Afrykańskie tradycje muzyczne nie zachowały się w czystej postaci, choćby z racji zróżnicowanego pochodzenia niewolników, a raczej wymieszały, podobnie jak na Kubie, Haiti itd. Europejczycy ograniczali kultywowanie tradycyjnej kultury przez niewolników, chociaż nie tak zdecydowanie, jak w Ameryce Płn.

Charakterystyka muzyki afrobrazylijskiej thumb|Agogô (albo Cowbell) nadaje strukturę muzyce afrobrazylijskiej poprzez clave Uwypuklenie roli instrumentów perkusyjnych wywodzi się z muzyki afrykańskiej. Charakterystyczne są polirytmiczne struktury, synkopowane akcentowanie, schemat zawołanie-odpowiedź (call and response) i krótkie improwizacje.

Jak wszędzie, gdzie muzyka latynoamerykańska opiera się na tradycji afrykańskiej, struktura utworów bazuje na clave. W przeciwieństwie do Kuby, motyw ten nie jest grany na drewienkach claves, ale na podwójnych dzwonkach agogo albo na cowbell (gã).

Najważniejszym motywem rytmicznym w muzyce afrobrazylijskiej jest afro-clave, odpowiadający kubańskiemu son-clave. Afro-clave jest typowy m.in. dla samba-reggae i innych stylów muzycznych z regionu Bahia oraz dla rytmu havamunha w muzyce candomblé:

thumb|center|300px| W candomblé clave w metrum 6/8 jest najczęściej używanym rytmem dzwonków:

thumb|center|300px| Istotnym elementem rytmicznym samby jest partido alto. Na nim może się opierać cały akompaniament rytmiczny utworu, ale w przeciwieństwie do clave w węższym znaczeniu nie musi być grane dosłownie, może stanowić tylko bazę.

thumb|center|300px|

Muzyka religii afrobrazylijskich thumb|Zespół gra na Ilú podczas nabożeństwa religii xangô w Pernambuco Afrykańskie tradycje muzyczne wywarły duży wpływ na religie Afroamerykanów Ameryki Południowej. Gra na bębnach, śpiew, klaskanie i taniec są nierozłączną częścią obrzędów.

Duże znaczenie ma szczególnie muzyka religii candomblé. Candomblé łączy różne religie Afryki wraz z katolicką wiarą w świętych oraz elementami wierzeń Indian.

Prócz candomblé istnieją w Brazylii liczne pokrewne religie afrykańskiego pochodzenia. Należą do nich m.in. batuque na południu, xangô na północnym wschodzie i umbanda. Chociaż 90% populacji Brazylii należy do Kościoła katolickiego, połowa równolegle praktykuje także inną religię.

Podobną genezę do candomblé ma kubańska santeria i haitańskie voodoo. Choć te religie przez setki lat były izolowane od siebie i nie wywierały wzajemnych wpływów, to ze względu na zbliżone pochodzenie wykazują liczne podobieństwa muzyczne. Szczególnie wyraźnie słychać to w pieśniach, często wręcz identycznych, różniących się co najwyżej akompaniamentem i instrumentarium.

Muzyka candomblé wykroczyła z czasem poza obrzędy religijne. Instrument afoxé trafił do muzyki popularnej w regionie Bahia, z niej wywodzi się także styl maracatú z Pernambuco. Liczne rytmy przedostały się do música popular brasileira

Capoeira thumb|Trzech capoeristas gra na berimbau. Na pierwszym planie pandeiro, za nim xequerê (shekere). Taniec walki capoeira odgrywa szczególną rolę w kulturze brazylijskiej. Jego pierwsi wykonawcy trafili z Angoli do Brazylii prawdopodobnie już w XVI wieku. Potwierdzenia w źródłach pisanych sięgają przynajmniej do XVIII wieku.

Niewolnikom zabraniano uprawiania sztuk walki, dlatego wykorzystywali akompaniament muzyczny, by pod pozorem tańca ukrywać ich praktykowanie. Berimbau służył nie tylko do akompaniamentu, ale również do ostrzegania za pomocą ściśle określonych rytmów (toques) o zbliżaniu się policji. Capoeira była szczególnie popularna w tzw. quilombos, osadach zakładanych przez zbiegłych niewolników, którzy często zmuszeni byli stawiać opór kolonizatorom i bandom. Po założeniu przez Mestre Bimba w 1932 roku pierwszej akademii capoeiry sport został uznany oficjalnie i ma obecnie status sportu narodowego.

Związki tańca-walki z akompaniamentem są tak silne, iż zawody nigdy nie odbywają się bez muzyki towarzyszącej, granej na berimbau, bębenkach atabaque i pandeiro, shekere (xequerê) oraz reco-reco. Rytmy uzupełniają śpiewy i klaskanie widzów, w kole przyglądających się walce.

Innym tańcem walki jest maculelê, w którym bronią są kijki, służące jednocześnie do odgrywania rytmu.

Dziedzictwo portugalskie Muzyczna tradycja Portugalczyków sięga aż po średniowiecze, zaś korzeniami muzyki Półwyspu Iberyjskiego jest głównie muzyka arabska, w mniejszym stopniu także żydowska.

Portugalczycy wzbogacili muzykę brazylijską o muzyką procesyjną, towarzyszącą procesjom w święta katolickie. Śpiewy uzupełniają tamburyny, gitary i solowy instrument dęty.

Prosta forma baletu chegança wywodzi się z galicyjsko-portugalskich villancicos – pieśni towarzyszących tańcom w XVIII w., ale badacze wskazują również jej podobieństwa z menuetem. Przedstawienia opowiadają o walce chrześcijan z Maurami i zawierają także opowieści marynarskie i rycerskie. Poza nimi na święto Trzech Króli wystawia się Reisado i Bumba-meu-boi – opowieść o śmierci i zmartwychwstaniu mitycznego byka, wzbogacona pierwiastkami indiańskimi.

Liryczna modinha ma swoje źródła w pieśniach dworskich i z czasem stała się typową formą piosenek dziecięcych i kołysanek.

Tradycję pieśni trubadurów kontynuują repente na północnym wschodzie kraju i cururu na południu i zachodzie. Mają one formę pojedynków muzycznych, w których dwóch tzw. repentintas, trovadores albo cantadores de viola usiłuje wygrać w improwizowanym pojedynku na muzykę i słowa na zadany temat. Występują naprzemiennie z akompaniamentem własnych viola sertaneja – gitar. Podobnie wykonuje się emboladę, w której dwóch muzyków towarzyszy w rytmie baião śpiewakom (pandeiros) usiłując pokonać stylem i umiejętnościami przeciwnika.

Dziedzictwo indiańskie Współcześnie wpływ muzyki Indian na muzykę, szczególnie muzykę popularną jest równie niewielki, jak na społeczeństwo brazylijskie. Niemniej wiele określeń stylów zawiera wyrażenie de caboclo pochodzące od nazwy grupy etnicznej i taką też muzykę.

Wyróżnia się m.in. candomblé de caboclo, maracatú de caboclo i sambę de caboclo. W candomblé de caboclo wpływy indiańskie zaznaczają się raczej w wyobrażeniach religijnych, niż w muzyce, która niewiele się różni od candomblé de Angola. W podobnie niskim stopniu muzyka Indian zaznacza się w maracatú i sambie

Na Północnym Wschodzie wykonuje się caboclinhos, czerpiące z tradycji indiańskiej fabularyzowane tańce, za pomocą których jezuici szerzyli wiarę chrześcijańską wśród tubylców. Muzykę prowadzi trio składające się z grających na caixa de guerra (rodzaj małego bębna), potrząsanej rurze i fujarce z akompaniamentem Indian wybijających rytm strzałami i łukami.

Na sertãos w czasie dożynek (festa do umbu albo ritual do ouricuri) wykonuje się prawie niezmienioną tradycyjną muzykę indiańską

Pierwotną muzykę Indian można nadal usłyszeć w Amazonii i w Mato Grosso, głównych rejonach zamieszkanych przez Indian i ich potomków. Najważniejszymi gatunkami muzyki Indian Xingu są pieśni szamańskie i wojenne, śpiewane na przemian przez kilku śpiewaków. Rytm wyznaczają pomruki i przytupy tancerzy.

Brazylijskie instrumenty muzyczne Instrumenty pochodzenia afrykańskiego thumb|Bębny batuque: ilú – uderzane ręką (z tyłu) i xequerê thumb|100px|Trzy berimbau nastrojone na różne dźwięki Spośród instrumentów pochodzenia afrykańskiego najważniejszą rolę odgrywają instrumenty perkusyjne. Część z nich jest wykorzystywana do dziś w oryginalnej formie, inne uległy modyfikacjom. Na najpopularniejszym z nich, atabaque, blisko spokrewnionym z kubańskimi kongami akompaniuje się capoeirze oraz gra do dwóch rodzajów samby: samba de roda i samba de caboclo. W muzyce candomblé pojawia się kocioł solowy rum, na którym gra się jednocześnie lewą ręką i pałką trzymaną w prawej ręce. Tą samą techniką gra się na repinique. Sposób gry na werblach rumpi i lê różni się w zależności od narodowości użytkowników świątyni candomblê – dłońmi bądź pałkami.

Niezwykłym instrumentem jest łuk muzyczny berimbau, najważniejszy instrument w capoeirze. Berimbau wywodzi się z centralnej Afryki i Angoli.

Do grupy idiofonów należą grzechotki xequerê, caxixi i lejkowate dzwony agogô, niezmieniane od lat. Specyficznym, ze względu na budowę i technikę gry rodzajem werbla jest cuíca, często spotykany w sambie.

Instrumenty pochodzenia portugalskiego Do instrumentów pochodzenia portugalskiego zalicza się wszystkie instrumenty tradycyjnej portugalskiej muzyki ludowej, europejskich orkiestr tanecznych i dętych.

thumb|Typowo instrumenty w choro – siedmiostrunowa gitara, gitara klasyczna, mandolina, flet, cavaquinho i pandeiro Szczególnie popularne w muzyce brazylijskiej są instrumenty szarpane. W choro oprócz gitary i gitary basowej pojawiają się także mandoliny, gitary siedmiostrunowe violão de sete cordas i cavaquinho oraz inne instrumenty rzadko spotykane w Europie. Cavaquinho jest instrumentem charakterystycznym dla muzyki Brazylii, szeroko wykorzystywanym do oprawienia samb w linię melodyczną.

Akordeon i jego wariacja sanfona pojawia się w forró i lambadzie.

Liczne instrumenty perkusyjne wywodzą się z instrumentów wykorzystywanych w europejskich orkiestrach dętych, np. surdo, caixa, repinique (samba, samba reggae, afoxé) i alfaia (maracatú).