thumb|240px|Grób Carla Gustava Jacobiego na Cmentarzu Trójcy Świętej w Kreuzbergu Carl Gustav Jakob Jacobi (ur. 10 grudnia 1804 w Poczdamie, zm. 18 lutego 1851 w Berlinie) – niemiecki matematyk, profesor Uniwersytetu Albrechta w Królewcu, współtwórca teorii funkcji eliptycznych, sformułował jedną z wariacyjnych zasad mechaniki – zasadę Jacobiego, wprowadził pojęcie jakobianu; brat fizyka Moritza Hermanna Jacobiego (1801–1874).

Życiorys Carl Gustav Jacobi urodził się 10 grudnia 1804 roku w Poczdamie w zamożnej rodzinie żydowskiej. Jego ojciec Simon Jacobi (1772–1832) był bankierem i członkiem rady poczdamskiej gminy żydowskiej. Bratem Carla był Moritz Hermann Jacobi (1801–1874), elektrotechnik i fizyk.

Początkowo nauczał go w domu wuj, a później uczęszczał do gimnazjum w Poczdamie, które ukończył w ciągu roku (1816–1817). W 1821 roku osiągnąwszy wiek 16 lat, uprawniający do podjęcia studiów uniwersyteckich, zaczął studiować filozofię, wiedzę o starożytności (niem. Altertumswissenschaften) i matematykę na uniwersytecie w Berlinie. W 1825 uzyskał stopień doktora i habilitację. Po konwersji na chrześcijaństwo, jako 20-latek był już wykładowcą matematyki na uczelni berlińskiej.

W roku akademickim 1826/27 przeniósł się na Uniwersytet Albrechta w Królewcu, gdzie mógł liczyć na szybszą ścieżkę kariery. W 1827 roku został profesorem nadzwyczajnym matematyki, a dwa lata później profesorem zwyczajnym. W 1843 roku musiał przerwać działalność dydaktyczną z powodu cukrzycy. Zimę 1843/44 spędził w towarzystwie innych matematyków w Rzymie, a następnie, uzyskawszy emeryturę państwową, osiadł w Berlinie. Z uwagi na zły stan zdrowia, wykłady dla studentów prowadził jedynie okazjonalnie. W 1848 roku popadł w problemy finansowe na które złożyły się utrata stypendium, odebranego mu po liberalnej mowie wygłoszonej w kontekście Wiosny Ludów oraz bankructwo firmy rodzinnej, które pozbawiło go majątku. W 1850 roku zaakceptował ofertę pracy na uniwersytecie wiedeńskim, co poprawiło jego sytuację materialną.

Zmarł na grypę i ospę prawdziwą jeszcze przed przeprowadzką do Wiednia – 18 lutego 1851 roku w Berlinie.

Działalność naukowa Jacobi, niezależnie od norweskiego matematyka Nielsa Henrika Abela (1802–1829), sformułował teorię funkcji eliptycznych. Zajmował się teorią równań różniczkowych cząstkowych, zwłaszcza równań różniczkowych dynamiki (równanie Hamiltona-Jacobiego). Sformułował jedną z wariacyjnych zasad mechaniki (zasada Jacobiego). Wprowadził pojęcie jakobianu.

Obok pracy naukowej zajmował się dydaktyką – założył pierwsze seminarium matematyczne. Jego uczniami byli m.in. Carl Wilhelm Borchardt (1817–1880), Eduard Heine (1821–1881), Otto Hesse (1811–1874), Friedrich Julius Richelot (1808–1875), Johann Georg Rosenhain (1816–1887) i Philipp Ludwig von Seidel (1821–1896). Razem z astronomem Friedrichem Wilhelmem Besselem (1784–1846) i fizykiem Franzem Ernstem Neumannem (1798–1895) przyczynił się do wypracowania wysokiej pozycji uniwersytetu w Królewcu na polu nauk matematyczno-przyrodniczych.

Publikacje Dzieła podane za Neue Deutsche Biographie i Encyclopædia Britannica: 1829 – Fundamenta nova theoriae functionum ellipticarum 1839 – Canon arithmeticus sive tabulae quibus exhibentur pro singulis numeris primis vel primorum potestatibus infra 1000 numeri ad datos indices et indices ad datos numeros pertinentes 1841 – De Formatione et Proprietatibus Determinantium 1881–1891 – Gesammelte Werke (8 tomów)

Członkostwa, odznaczenia i nagrody 1829–1836 – członek korespondencyjny Królewskiej Pruskiej Akademii Nauk (Königlich Preußische Akademie der Wissenschaften) 1830–1846 – członek korespondencyjny Francuskiej Akademii Nauk 1836–1844 – członek zagraniczny Królewskiej Pruskiej Akademii Nauk (Königlich Preußische Akademie der Wissenschaften) 1842 – Pour le Mérite 1844 – członek zwyczajny Królewskiej Pruskiej Akademii Nauk (Königlich Preußische Akademie der Wissenschaften) 1846 – członek zagraniczny Francuskiej Akademii Nauk

Upamiętnienie Jego imieniem nazwano szereg terminów matematycznych: Funkcje eliptyczne Jacobiego Macierz Jacobiego Równanie Hamiltona-Jacobiego (równanie różniczkowe cząstkowe pierwszego rzędu opisujące ruch układu mechanicznego) Symbol Jacobiego Twierdzenie Sylvestera-Jacobiego Wyznacznik Jacobiego (Jakobian) (wyznacznik macierzy Jacobiego) Zasada Jacobiego (wariacyjna zasada mechaniki)

Na cześć Jacobiego nazwano jedną z planetoid z pasa głównego asteroid – (12040) Jacobi oraz krater księżycowy Jacobi.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Albrechta w Królewcu Kategoria:Niemieccy matematycy XIX wieku Kategoria:Niemieccy teoretycy liczb Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Albrechta w Królewcu Kategoria:Niemieccy członkowie Pruskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk Kategoria:Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami funkcji matematycznych Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami macierzy Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami równań fizycznych Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami twierdzeń algebry Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami kraterów na Księżycu Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami planetoid Kategoria:Niemieccy Żydzi Kategoria:Konwertyci na chrześcijaństwo z judaizmu Kategoria:Mechanika klasyczna – badacze Kategoria:Ludzie urodzeni w Poczdamie Kategoria:Urodzeni w 1804 Kategoria:Zmarli w 1851 Kategoria:Zmarli na ospę prawdziwą