thumb|350px|Drzewo genealogiczne Piastów kujawskich Książęta kujawscy
Księstwo kujawskie Po śmierci Bolesława Krzywoustego Kujawy tworzyły formalnie jedną dzielnicę z Mazowszem. W literaturze przedmiotu niekiedy kwestionowana jest jednak przynależność Kujaw do dzielnicy Bolesława. Sugeruje się, że należały one do dzielnicy senioralnej. Hipoteza ta nie ma jednak żadnej podstawy źródłowej.
W 1186 zmarł, nie pozostawiając następcy, książę mazowiecki Leszek. Większość jego dziedzictwa przejął wówczas najmłodszy brat Mieszka Starego Kazimierz Sprawiedliwy. Część historyków przypuszcza, że już w tym momencie część jego władztwa - Kujawy opanował Mieszko III Stary przekazując nowy nabytek w ręce syna Bolesława (drugim alternatywnym wyjściem jest opanowanie Kujaw dopiero w 1194 po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego).
Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa z innych dzielnic) 1138/1146Kwestia sporna wśród historyków- 1173Bolesław IV Kędzierzawy syn Bolesława III Krzywoustego książę mazowiecki i kujawski 1146-1173 - książę senioralny (krakowski) 1173-1186 Leszek syn Bolesława IV książę mazowiecki i kujawski 1186-1194Panowanie niepewne: Kazimierz II Sprawiedliwy (?) syn Bolesława III Krzywoustego od 1173 książę sandomierski od 1177 książę krakowski 1177-1182 książę kaliski i książę gnieźnieński, od 1186 na książę mazowiecki 1186/94-1195Bolesław syn Mieszka III Starego 1195-1198 Mieszko III Stary syn Bolesława III Krzywoustego 1198-1200 Leszek Biały syn Kazimierza II Sprawiedliwego współrządził z bratem Konradem I 1198-1233 Konrad I mazowiecki syn Kazimierza II Sprawiedliwego współrządził z bratem Leszkiem Białym 1198-1200
1233 - Księstwo kujawskie zostaje wyodrębnione ostatecznie z księstwa mazowieckiego.
Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa z innych dzielnic) 1233-1267 Kazimierz I kujawski syn Konrada I Mazowieckiego 1239-1261 - w Lądzie 1242-1261 - w Wyszogrodzie 1247-1261 – książę sieradzki 1247-1267 - książę łęczycki 1248-1267 - książę dobrzyński Podział ziem: Leszek Czarny: 1261 Sieradz, 1267 Łęczyca (zobacz Książęta łęczyccy i sieradzcy) Władysław I Łokietek, Kazimierz II, Siemowit: 1267 Brześć Kujawski i Dobrzyń Siemomysł: 1267 Inowrocław Księstwo łęczyckie (od 1267) i sieradzkie (od 1261)
Księstwo brzesko-kujawskie (1267–1343) Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa z innych dzielnic) 1267-1300 Władysław Łokietek syn Kazimierza Irazem z braćmi Kazimierzem II i Siemowitem w księstwie Brzesko-kujawskim i księstwie dobrzyńskim od 1288 samodzielne rządy w księstwie brzesko-kujawskim i w księstwie sieradzkim (PATRZ NIŻEJ) 1289-1292 - książę sandomierski od 1292 - lennik czeski, 1293-1295 - regent w księstwie dobrzyńskim od 1294 - książę łęczycki od 1296 - książę wielkopolski i książę Pomorza gdańskiego 1300 wygnany z księstwa 1267-1288 Kazimierz II syn Kazimierza I współrządy z braćmi 1267-1288 Siemowit dobrzyński syn Kazimierza I współrządy z braćmi 1267-1275 Eufrozyna opolska żona Kazimierza I Regentka w księstwie brzesko-kujawskim i księstwie dobrzyńskim 1300-1305 Wacław IIz dynastii Przemyślidów 1300-1305 – król Polski 1305-1306 Wacław IIIz dynastii Przemyślidów syn Wacława II 1305-1306 – król Polski 1306-1332ponownie Władysław I Łokietek syn Kazimierza I od 1320 – król Polski 1332-1343 ziemie księstwa brzesko-kujawskiego zajęte przez Zakon krzyżacki 1343 włączenie księstwa brzesko-kujawskiego do Królestwa Polskiego
Księstwo inowrocławskie (1267–1364/1392) Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa z innych dzielnic) 1267-1271 Siemomysł syn Kazimierza I na Kujawach Inowrocławskich, 1268-1278 strata Bydgoszczy 1271-1278 na wygnaniu 1271-1273 Bolesław Pobożny prawnuk Mieszka III Starego 1239-1247, 1257-1273 - książę poznański 1239-1247, 1253-1279 - książę gnieźnieński 1244-1249, 1253-1279 - książę kaliski 1273-1278 Leszek Czarny syn Kazimierza I 1278-1287ponownie Siemomysł syn Kazimierza I 1287-1294 Salomea pomorska żona Siemomysła Regentka 1287-1314 Leszek syn Siemomysła współrządy z braćmi w 1296 - książę Pomorza Gdańskiego od 1296 w Wyszogrodzie od 1300 lennik Wacława II 1303 sprzedaż ziemi michałowskiej 1303-1312 w niewoli czeskiej, od 1312 lennik Polski, abdykował w wyniku podziału księstwa w 1314 roku - części księstwa z Inowrocławiem (patrz niżej) Przemysł syn Siemomysła współrządy z braćmi od 1300 lennik Wacława II, 1303-1305 w Dobrzyniu, od 1306 lennik Polski, 1306-1309 namiestniczy książę Pomorza Gdańskiego (z ramienia Łokietka), w wyniku podziału 1314, zrzeka się księstwa inowrocławskiego, w zamian za księstwo bydgosko-wyszogrodzkie (PATRZ NIŻEJ - Księstwo bydgosko-wyszogrodzkie Kazimierz III gniewkowski syn Siemomysła współrządy z braćmi1314 - w wyniku podziału zrzekł się Inowrocławia (PATRZ NIŻEJ - Księstwo gniewkowskie) 1314-1320/24abdykował Leszek syn Siemomysła Po podziale w 1314 tylko samodzielny książę innowrocławski. (Wcześniej rządy z braćmi - patrz wyżej) 1320/24-1327ponownie Przemysł syn Siemomysła od 1320/24 w ponownie w Inowrocławiu, od 1327 w wyniku zamiany i rezygnacji z Inowrocławia książę sieradzki (PATRZ WYŻEJ - Księstwo sieradzko-łęczyckie) 1327-1370 księstwo inowrocławskie w rękach królów Polski, 1364 inkorporowane do Królestwa Polskiego 1370-1377 Kazimierz IV słupskiz dynastii Gryfitów wnuk Kazimierza III Wielkiego 1370-1377 książę dobrzyński 1374-1377 książę słupski 1378–1392 Władysław Opolczyk syn Bolesława II opolskiego 1392 księstwo inowrocławskie włączone ostatecznie do Królestwa Polskiego
Księstwo bydgosko-wyszogrodzkie (1314–1327) Wyodrębnione w 1314 w wyniku podziału pomiędzy synów Siemomysła, księstwa Inowrocławskiego. Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa z innych dzielnic) 1314-1327 Przemysł syn Siemomysła 1327 księstwo bydgosko-wyszogrodzkie włączone z powrotem do księstwa inowrocławskiego
Księstwo gniewkowskie (1314–1363/64) Wyodrębnione w 1314 w wyniku podziału pomiędzy synów Siemomysła, księstwa Inowrocławskiego. {| class="wikitable" width=95% ! style="width:10%" | Daty panowania ! style="width:20%" | Władca ! style="width:20%" | Pokrewieństwo ! style="width:50%" | Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa z innych dzielnic) |- | 1314-1347/50 | Kazimierz III | syn Siemomysła | 1314 - w wyniku podziału ziemi z braćmi Leszkiem i Przemysławem książę gniewkowski 1300-1305 lennik Wacława II, od 1306 lennik Polski, 1306-1309 - namiestniczy książę Pomorza Gdańskiego (z ramienia Łokietka), 1332-1343 na wygnaniu (zajęcie księstwa przez Krzyżaków) |- | 1347/50-1363/64 | Władysław Biały | syn Kazimierza III abdykował 1363/64 (ostateczna rezygnacja 1377) |- | 1363/64-1370 | colspan=3| księstwo gniewkowskie inkorporowane do Królestwa Polskiego|- | 1370-1377 | Kazimierz IV słupskiz dynastii Gryfitów | wnuk Kazimierza III Wielkiego | 1370-1377 książę dobrzyński 1374-1377 książę słupski|- | 1378–1392 | Władysław Opolczyk | syn Bolesława II opolskiego | abdykował 1363/64 (ostateczna rezygnacja 1377) |- | 1392 | colspan=3| księstwo gniewkowskie włączone ostatecznie do Królestwa Polskiego'''
Uwagi Uwaga: Daty w wielu przypadkach są tylko orientacyjne. Uwzględniono te księstwa, nad którymi panowali odrębni książęta. Zostawiono Wacława II i Wacława III z rodu Przemyślidów, aby nie powodować przerw chronologicznych. Również przynależność niektórych ziem do poszczególnych Piastowiczów może być dyskusyjna.
Zobacz też władcy Polski
Przypisy
Bibliografia Balzer O., Genealogia Piastów'', Kraków 1895.