Symeon Metafrastes, również Symeon Logoteta, Szymon Metafrasta (ur. 886-912 w Konstantynopolu, zm. 28 listopada ok. 987 tamże) – jeden z najbardziej znanych hagiografów bizantyjskich, święty prawosławny. Utożsamia się go z logotetą (sekretarzem cesarskim) o tym samym imieniu.
Życie Urodził się w arystokratycznej rodzinie na przełomie IX i X wieku za panowania Leona VI (886-912). W okresie rządów cesarzy: Nicefora Fokasa, Jana Tzimiskesa i Bazylego II sprawował urząd logotety. Pod koniec życia wstąpił do klasztoru. Od drugiej połowy X wieku czczono go jako świętego.
Hagiograf Zasłynął jako autor parafraz dawnych żywotów świętych i akt męczenników (martyriów). Według Michała Psellosa wczesnochrześcijańskie akta ze względu na język i styl przestały odpowiadać wymaganiom kół intelektualnych skupionych wokół cesarza Konstantyna Porfirogenety. Z inicjatywy cesarza Symeon Metafrastes podjął się zebrania i przeredagowania dawnych tekstów. Za sprawą środków jakich użył (pomijał niezrozumiałe treści zastępując je twórczością własną) zyskał przydomek metafrasty. Tak powstał Menologion – „Zbiór żywotów świętych” sporządzony na 4 pory roku liturgicznego obejmujący 148 tekstów. W układzie opracowanym przez Symeona w zasadzie jeden żywot przypadał na każdy dzień z wyjątkiem soboty i dnia przeniesienia ikony Chrystusa z Edessy do Konstantynopola. Teksty złożyły się na 10 tomów, z których dwa najobszerniejsze przypadały na miesiące zimowe.
Symeon Metafrastes część żywotów włączył do swego dzieła niemal bez zmian, w wielu dając się ponieść swobodzie interpretacji i zakusom retora przez co rozmijał się z pierwotnym przekazem wprowadzał czytelników w błąd (m.in. Piotra Skargę). Sporą część przestylizował zachowując atmosferę i ramy chronologiczne, a dokonując zmian głównie liturgicznych i prawno-religijnych. Część natomiast całkowicie przeredagował nie licząc się ze wzorem. Struktura biografii jest stała i zawiera: Wstęp o charakterze etycznym Główne opowiadanie o życiu bohatera i jego, na ogół, męczeńskiej śmierci Cuda dokonane za życia i po śmierci Hagiograf nie ingerował też zasadniczo w treść przekazanych żywotów, uzupełniając ją co najwyżej o dodatki i późniejsze cuda. Zbiór Metafarstesa zachował się w licznych wersjach, poszerzonych lub skróconych względnie łączących różne zbiory. Obecnie istnieje około 700 rękopisów dzieła.
Pod imieniem Symeona Metafrastesa przetrwały również 2 zbiory (Eklogaj): sentencji etycznych (Ethikoj logoj) wyjętych z pism Bazylego Wielkiego, Jana Chryzostoma i Makariosa egipskiego oraz aforyzmów (Sto trzydzieści rozdziałów gnomicznych, kephalaja gnomika). Symeon był też autorem dwóch mów na cześć Matki Boskiej, 25 listów do przyjaciół oraz licznych tekstów modlitw i pieśni religijnych.
Kronikarz Z Symeonem Metafrastesem część historyków identyfikuje również jednego z autorów Kroniki powszechnej (Ejs ten kosmopojían tes genéseos kaj chronikón epheksés syllogén [...} ek diaphòron chronikòn kaj historiòn), zwanego Symeonem Magistrem i Logotetą. Symeon uzupełnił Epitomę, przypisywaną bliżej nieznanemu Trajanowi, która kończyła się na 695 roku, o wydarzenia z lat następnych, doprowadzając ją do 842 roku. Starosłowiański przekład Kroniki powszechnej pod imieniem Symeona Magistra i Logotety został sporządzony w XIV/XV wieku. Historycy przypisują również Symeonowi wprowadzenie licznych i obszernych przeróbek do Zwięzłej kroniki Jerzego Mnicha, składających się na trzecią najobszerniejszą wersję tego utworu. Wreszcie z uwagi na to, że część rękopisów Kontynuacji Jerzego, nazywa jej autora Logotetą, również to dzieło część historyków łączy z osobą Symeona Metafrestesa.
Jego opisy potwierdzają m.in. fakt Wyprawy Rusów na Konstantynopol za czasów patriarchy Focjusza.
Kult Wspomnienie liturgiczne św. Symeona obchodzone jest w Kościele prawosławnym 9/22 listopadapodwójne datowanie. Można również spotkać dzień 27 lub 28 listopada według kalendarza gregoriańskiego.
Zobacz też kult świętych Menologium święty Symeon
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Leo Allatius, De Symeonum scriptis diatriba (Paryż, 1664) F. Hirsch, Byzantinische Studien, str. 303-355 (Lipsk, 1876) Albert Ehrhard, Die Legendensammlung des Symeon Metaphrastes (Rzym, 1897) Römische Quartalschrift (1897), str. 67205 oraz 531-553 Hippolyte Delehaye, La vie de saint Paul le Jeune et la chronologie de Metaphraste (1893) Analecta Bollandiana, xvi. 312-327 oraz xvii. 448-452.
Kategoria:Święci prawosławni Kategoria:Bizantyńscy teolodzy 867–1081 Kategoria:Nieznana data urodzenia Kategoria:Zmarli w X wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Konstantynopolu