Konklawe 14-17 maja 1410 – konklawe okresu wielkiej schizmy zachodniej, które wybrało Jana XXIII na drugiego po Aleksandrze V antypapieża obediencji pizańskiej.
Śmierć Aleksandra V Aleksander V zmarł późnym wieczorem 3 maja 1410 w Bolonii w pałacu kardynała Baldassare CossaSouchon, s. 89; Eubel, s. 32; Sede Vacante 1410.. W chwili śmierci Aleksander V cieszył się poparciem większości europejskiej opinii publicznej, był uznawany w Anglii, Francji, Niemczech, Węgrzech, północnych Włoszech, Portugalii, Polsce, Litwie, Państwie Krzyżackim, Skandynawii i łacińskich posiadłościach w Grecji i na Cyprze. Mimo to pozostali dwaj papieże, „rzymski” Grzegorz XII i „awinioński” Benedykt XIII, nie składali broni. Tego pierwszego popierało królestwo Neapolu oraz kilka miast, księstw i diecezji w Niemczech i we Włoszech. Drugi cieszył się uznaniem w Hiszpanii, Szkocji i kilku pomniejszych terytoriach w południowej FrancjiZob. Catholic Encyclopedia: Council of Pisa; R. W. Lightbown, R.W. Donatello & Michelozzo. Londyn 1980, s. 4-5; Barbara von Langen-Monheim: Die Informatio seriosa Papst Benedikts XIII. von 1399. Stufen einer kirchenpolitischen Denkschrift von 1399 bis zum Konzil von Perpignan 1408, Dysertacja doktorska, Akwizgran 2004, s. 31; Kazimierz Dopierała, Księga Papieży, Poznań 1996, s. 261, 264, 265..
Lista uczestników Pizańska obediencja w maju 1410 liczyła 23 kardynałów. Siedemnastu z nich (w tym trzynastu Włochów, trzech Francuzów i Hiszpan) uczestniczyło w konklaweEubel, s. 32 przyp. 3 i 5; por. Souchon, s. 91 i nast.: Elektor Tytuł kardynalski Nominowany Nominator Inne funkcje i tytułyEnrico MinutoliKardynał z NeapoluOd XIV do XVI wieku (a sporadycznie nawet i jeszcze później) rozpowszechniony był zwyczaj nazywania kardynałów (nawet w oficjalnych dokumentach) nie według ich imion i nazwisk, lecz według pseudonimów nawiązujących najczęściej do miejsca pochodzenia, diecezji lub kościoła tytularnego danego kardynała.kardynał biskup Sabiny18 grudnia 1389Bonifacy IXarchiprezbiter bazyliki liberiańskiejkamerling Świętego Kolegium Kardynałówprotektor Zakonu KrzyżackiegoNiccolò BrancaccioKardynał z Cosenzykardynał biskup Albano18 grudnia 1378Klemens VIIJean de BrognyKardynał z Vivierskardynał biskup Ostia e Velletri12 lipca 1385Klemens VIIwicekanclerz Świętego Kościoła RzymskiegoPierre GirardKardynał z Le Puykardynał biskup Tusculum17 października 1390Klemens VIIpenitencjariusz większyAngelo d’Anna de Sommariva OSBCamKardynał z Lodikardynał prezbiter S. Pudenziana17 grudnia 1384Urban VIPedro Fernández de FríasKardynał z Hiszpanii kardynał prezbiter S. Prassede23 stycznia 1394Klemens VIIwikariusz Rzymu; administrator diecezji OsmaCorrado CaraccioliKardynał z Miletokardynał prezbiter S. Crisogono12 czerwca 1405Innocenty VIIadministrator diecezji OrvietoFrancesco UguccioneKardynał z Bordeauxkardynał prezbiter Ss. IV Coronati12 czerwca 1405Innocenty VIIadministrator archidiecezji BordeauxGiordano Orsinikardynał prezbiter S. Lorenzo in Damaso12 czerwca 1405Innocenty VIIadministrator diecezji PeczGiovanni MiglioratiKardynał z Rawennykardynał prezbiter S. Croce in Gerusalemme12 czerwca 1405Innocenty VIIadministrator archidiecezji Rawennykomendatariusz opactwa terytorialnego S. Genesio w BrescelloAntonio CalviKardynał z Todikardynał prezbiter S. Marco12 czerwca 1405Innocenty VIIarchiprezbiter bazyliki watykańskiejRinaldo Brancacciokardynał diakon Ss. Vito e Modestokomendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Maria in Trastevere17 grudnia 1384Urban VILandolfo MaramaldoKardynał z Barikardynał diakon S. Nicola in Carcere Tulliano21 grudnia 1381/18 grudnia 1389Maramaldo został wpierw mianowany 21 grudnia 1381 przez Urbana VI, który później pozbawił go godności kardynalskiej. Zrehabilitował go Bonifacy IX w 1389. Jak wszystko wskazuje, jego miejsce w porządku starszeństwa było liczone od rehabilitacji w 1389, a nie od pierwotnej nominacji (Souchon, s. 51 przyp. 1).Urban VI(Bonifacy IX)Baldassare CossaKardynał S. Eustachiokardynał diakon S. Eustachio27 lutego 1402Bonifacy IXOddone Colonnakardynał diakon S. Giorgio in Velabro12 czerwca 1405Innocenty VIIPietro StefaneschiKardynał S. Angelokardynał diakon S. Angelo in Pescheria12 czerwca 1405Innocenty VIIAntonio de Challantkardynał diakon S. Maria in Via Lata9 maja 1404Benedykt XIIIadministrator archidiecezji Tarentaise
Sobór w Pizie uznał ważność nominacji kardynalskich obydwu rywalizujących obediencji dokonanych przed majem 1408 roku. Z obediencji rzymskiej wywodziło się dwunastu elektorów (w tym czterech mianował Urban VI, dwóch Bonifacy IX, a siedmiu Innocenty VII), a z awiniońskiej pięciu (w tym czterech mianował Klemens VII, a jednego Benedykt XIII).
Kardynał Fernández de Frías w chwili śmierci Aleksandra V przebywał w Rzymie, ale dotarł do Bolonii 12 maja 1410, na dwa dni przed rozpoczęciem konklaweSouchon, s. 91-92..
Nieobecni Sześciu kardynałów z pizańskiej obediencji, w tym czterech Francuzów i dwóch Włochów, nie uczestniczyło w wyborze następcy Aleksandra VSouchon, s. 92, 97 przyp. 1; Sede Vacante 1410; por. Eubel, s. 32 przyp. 5, gdzie jednak pominięto kardynała Fieschi.: Elektor Tytuł kardynalski Nominowany Nominator Inne funkcje i tytułyGui de MalsecKardynał z Poitierskardynał biskup Palestriny20 grudnia 1375Grzegorz XIprymas Świętego Kolegium Kardynałówadministrator diecezji AgdeAntonio CaetaniKardynał z Akwileikardynał biskup Porto e Santa Rufina27 lutego 1402Bonifacy IXarchiprezbiter bazyliki laterańskiejpenitencjariusz większyadministrator diecezji FiesolePierre de ThuryKardynał z Maillezaiskardynał prezbiter S. Susanna12 lipca 1385Klemens VIIprotoprezbiter Świętego Kolegium Kardynałówwikariusz Awinionu; legat papieski we FrancjiLouis de Barkardynał prezbiter Ss. XII Apostoli21 grudnia 1397Benedykt XIIIlegat papieski we Francji i w Niemczechadministrator diecezji LangresAmadeo di SaluzzoKardynał z Saluzzokardynał diakon S. Maria Nuova23 grudnia 1383Klemens VIIprotodiakon Świętego Kolegium Kardynałówlegat papieski w Genewiekamerling Świętego Kolegium KardynałówLudovico Fieschikardynał diakon S. Adriano17 grudnia 1384Urban VIwikariusz Forliadministrator diecezji Vercelli i Carpentras
Kardynał Malsec jako jedyny został mianowany jeszcze przez Grzegorza XI, ostatniego papieża z czasów przed schizmą. Z pozostałej czwórki dwóch mianował Klemens VII, a po jednym Urban VI, Bonifacy IX i Benedykt XIII.
Kardynałowie Malsec, de Thury, de Bar i Saluzzo przebywali we Francji, Fieschi w Genui, a Caetani wprawdzie był w Bolonii, ale nie mógł uczestniczyć ze względu na chorobęSouchon, s. 91-92, 97 przyp. 1; Sede Vacante 1410..
Urzędy kurialne w okresie sediswakacji Obowiązki penitencjariusza większego oraz kamerlinga Świętego Kolegium Kardynałów były wykonywane jednocześnie przez duchownych wywodzących się z obydwu obediencji, którzy dzielili między siebie obowiązkiSouchon, s. 278-279, 292-293; Paul Maria Baumgarten, Untersuchungen und Urkunden über die Camera Collegii Cardinalium für die Zeit von 1295 bis 1437, Lipsk 1898, s. L i LIIII.. Kamerlingiem Świętego Kościoła Rzymskiego był wywodzący się z obediencji awiniońskiej François de Conzie, arcybiskup NarbonneSur quelques opuscules du camerlingue François de Conziè..
Frakcje i kandydaci W Świętym Kolegium można wyróżnić trzy grupySouchon, s. 97-98.: ultramontańska, tj. kardynałowie z Francji i Hiszpanii (Brogny, Girard, Challant i Fernández de Frías), a także kardynał Uguccione, będący wprawdzie Włochem z Urbino, ale sprawujący urząd arcybiskupa Bordeaux neapolitańska, tj. kardynałowie Minutoli, Niccolò i Rinaldo Brancaccio, d’Anna de Sommariva, Caraccioli, Migliorati, Maramaldo i Cossa kardynałowie z Rzymu (Orsini, Colonna, Calvi, Stefaneschi)
Grupy te raczej nie stanowiły jednak zwartych frakcji, być może poza grupą neapolitańskąSouchon, s. 98.. Jej oficjalnym kandydatem, wysuniętym przez Baldassare Cossę, był kardynał Caraccioli, jednak faktycznym faworytem był sam Cossa. Jako gospodarz konklawe dysponował on własnymi oddziałami zbrojnymi, nadto miał polityczne poparcie Florencji oraz króla Ludwika II d’AnjouSede Vacante 1410..
Konklawe 14 maja 1410 w pałacu kardynała Cossy w Bolonii rozpoczęły się obrady konklawe. Szybko okazało się, że kandydatury Caraccioliego nikt nie traktuje poważnie, gdyż ten, choć był dobrym i pobożnym duchownym, nie miał żadnych talentów politycznych ani przywódczych. Jedynym poważnym kandydatem od początku był Cossa, który bez trudu uzyskał poparcie kardynałów francuskich i neapolitańskich. Przeciwni mu byli początkowo rzymianie oraz kardynał Uguccione. Argumentowali oni, że Cossa, mający reputację pirata i rozpustnika, nadaje się wprawdzie na świeckiego władcę, ale w żadnym razie na papieża. Opozycja wobec Cossy trwała jednak krótko, a niewykluczone, że niemałą rolę odegrało w tym bogactwo tego kardynała, którym mógł przekupić elektorów.
Wybór Jana XXIII 17 maja, po zaledwie trzech dniach obrad, jednogłośnie wybrano na papieża kardynała diakona Baldassare Cossa. Elekt przyjął imię Jan XXIII. 24 maja przyjął święcenia kapłańskie w bolońskiej katedrze, a następnego dnia został konsekrowany na biskupa przez kardynała biskupa Ostii Jeana de Brogny oraz uroczyście koronowany przez kardynała diakona Rinaldo Brancaccio, zastępującego przy celebracji tego rytu nieobecnego protodiakona Amadeo SaluzzoSede Vacante 1410; Eubel, s. 32; por. Souchon, s. 104-105, gdzie jednak data święceń podana jest błędnie na 18 maja 1410..
Wybór Jana XXIII utrwalił podział na trzy rywalizujące obediencje i nie doprowadził do zakończenia schizmy w Kościele. Zakończył ją dopiero kilka lat później Sobór w Konstancji.
Przypisy
Bibliografia Konrad Eubel, Hierarchia Catholica, vol. I, Padwa 1913-1960 Martin Souchon: Die Papstwahlen in der Zeit des grossen Schismas, Vol. 2, Verlag von Benno Goeritz 1899
Linki zewnętrzne Sede Vacante 1410
1410 Kategoria:Wydarzenia 1410