Nocnicowate, dziwaczkowate (Nyctaginaceae Juss.) – rodzina szeroko rozpowszechnionych głównie na terenach tropikalnych roślin zielnych i drzewiastych. Należy do rzędu goździkowców i składa się z 30–32 rodzajów i około 400 gatunków. Rodzina jest najbardziej zróżnicowana na obu kontynentach amerykańskich i tu jej przedstawiciele sięgają do chłodniejszych obszarów w Ameryce Północnej oraz do południowej Argentyny. Rośliny z tej rodziny wyróżniają się efektownym okwiatem i często barwnymi liśćmi kwiatostanowymi.
Jako popularne rośliny ozdobne uprawiane są bugenwilla i dziwaczek. Bulwy niektórych gatunków dziwaczka są jadalne, spożywane jako warzywo są też liście jednej z odmian pisonii. Z roślin rodzaju Neea sporządza się czarny barwnik, a liści używa jako substytut herbaty. Niektóre gatunki są chwastami w strefie międzyzwrotnikowej
Morfologia thumb|Bugenwilla gładka thumb|Pisonia grandis thumb|Abronia latifolia Pokrój Drzewa i krzewy, pnącza, półkrzewy oraz rośliny zielne (jednoroczne i byliny). Często ich pędy są zgrubiałe w węzłach, część przedstawicieli ma też mięsiste korzenie. Liście Naprzeciwległe, rzadziej skrętoległe lub w okółkach, ogonkowe, pojedyncze, całobrzegie (czasem zatokowo wcinane) i bez przylistków. Często są zróżnicowane wielkością. Kwiaty Zebrane w szczytowe, rzadziej wyrastające w kątach liści kwiatostany typu wierzchotka lub baldach, czasem skupione w okółkach, często tworzące wiechowate kwiatostany złożone. Czasem kwiaty wyrastają też pojedynczo lub skupione w pęczki. Zwykle kwiaty są obupłciowe i promieniste o niezróżnicowanym okwiecie składającym się z 5 listków, tworzących rurkę. Są one trwałe w dolnej części i podczas owocowania rozrastają się i drewnieją wokół owocu tworząc antokarp. Liczba pręcików jest zróżnicowana od jednego do wielu, najczęściej jest ich 5. Ich nitki są wolne, zrośnięte u dołu, czasem też rozgałęziają się w górnej części. Zwykle mają nierówną długość. NItka wnika w główkę pręcikową od dołu, pylniki otwierają się podłużnym pęknięciem. Słupek jest jeden, górny, powstaje z pojedynczego owocolistka i zawiera pojedynczy zalążek. Zalążnia zwieńczona jest krótką lub długą szyjką i kulistawym lub innego kształtu znamieniem. Kwiaty często bywają wsparte okazałymi i barwnymi liśćmi kwiatostanowymi tworzącymi powabnię. Owoce Niełupki i torebki, zwykle cienkościenne i otoczone przez rozrośnięte i zdrewniałe nasady listków okwiatu, służące także jako narząd lotny (na dojrzałych owocach są one żebrowane, oskrzydlone lub ogruczolone).
Biologia i ekologia Rośliny zdrewniałe z tej rodziny wyróżniają się anomalnym przyrostem wtórnym pni i często także korzeni. U części przedstawicieli kwiaty zapylane są przez ptaki (ornitogamia). Nocnicowate spotykane są na różnych siedliskach od plaż, poprzez lasy do stoków wzgórz, przy czym jednak zwykle nie występują na wyżej położonych terenach górskich.
Systematyka thumb|Allionia incarnata Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzina siostrzana dla Petiveriaceae, blisko spokrewniona też z szkarłatkowatymi i Sarcobataceae. Tworzy wraz z nimi i z szeregiem innych rodzin rząd goździkowców w obrębie dwuliściennych właściwych:
Pozycja w systemie Reveala (1994–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), rodzina nocnicowate (Nyctaginaceae Juss.). Wykaz rodzajów
Przypisy