RAM

thumb|Moduły pamięci Corsair Dominator Platinum 2×4 GB, 1866 MHz thumb|Moduły pamięci Corsair Vengeance 2×4 GB, 1866 MHz

Pamięć o dostępie swobodnym, pamięć główna, RAM (ang. random-access memory, main memory) – podstawowy rodzaj pamięci komputerowej. Termin ten odnosi się zazwyczaj do pamięci głównej w większości komputerów, a w szczególności do pamięci półprzewodnikowych SRAM i DRAM.

Choć nazwa sugeruje każdą pamięć o bezpośrednim dostępie (w przeciwieństwie do pamięci o dostępie sekwencyjnym, na przykład rejestrów przesuwnych), ze względów historycznych termin ten określa wyłącznie pamięci o bezpośrednim dostępie umożliwiające wielokrotny zapis. Wyklucza on pamięci ROM (tylko do odczytu) i EEPROM, w których zapis trwa znacznie dłużej niż odczyt, mimo że w ich przypadku również występuje swobodny dostęp do zawartości.

W pamięci RAM przechowywane są aktualnie wykonywane programy, przeznaczone dla nich dane oraz wyniki ich pracy. W temperaturze pokojowej zawartość większości układów RAM jest tracona w czasie krótszym niż sekunda po zaniku napięcia zasilania. Niektóre typy wymagają również odświeżania, dlatego wyniki pracy programów wymagające trwałego przechowania muszą być zapisywane na osobnym nośniku danych.

Pamięć RAM dzieli się na pamięci statyczne (ang. static random-access memory, w skrócie SRAM) oraz pamięci dynamiczne (ang. dynamic random-access memory, w skrócie DRAM). Pamięci statyczne są szybsze od pamięci dynamicznych, które wymagają częstego odświeżania w celu podtrzymania zawartości. Układy SRAM charakteryzują się wyższym kosztem produkcji, dlatego stosowane są w miejscach wymagających dużej szybkości (np. pamięć podręczna procesora) lub w urządzeniach o niewielkim zapotrzebowaniu na pamięć, w których implementacja układu odświeżania jest nieuzasadniona (np. proste mikrokontrolery). W komputerach wymagających dużej pojemności pamięci jako pamięć operacyjną stosuje się układy DRAM.

Pamięć RAM jest stosowana głównie jako pamięć operacyjna komputera, a nie tylko pamięć komponentów wyposażonych w procesory specjalizowane (np. kart graficznych, kart dźwiękowych) oraz jako pamięć danych w sterownikach mikroprocesorowych.

Zastosowanie technologii pamięci DDR w konfiguracji Dual Channel pozwala na zwiększenie liczby generowanych klatek na sekundę w grach komputerowych o 8–21%. W 2025 roku konfigurację dwóch modułów po 16 GB (2 × 16 GB) w standardzie DDR5, zapewniających łączną pojemność 32 GB, opisywano jako optymalną w komputerach przeznaczonych do gier.

Moduły o pojemności 16 GB charakteryzują się wyższą wydajnością w porównaniu z modułami 8 GB (opartymi na kościach w organizacji × 16) oraz modułami 24 GB (wymagającymi wyższych wartości opóźnienia tRFC z uwagi na gęstość kości wynoszącą 24 Gb). Najwyższą wydajność spośród wymienionych wariantów zapewnia konfiguracja 2 × 32 GB w trybie Dual Rank, która znajduje zastosowanie u użytkowników o wyższych wymaganiach sprzętowych, wynikających z wykorzystywania komputera do celów innych niż gry wideo.

Technologie pamięci RAM Współczesna pamięć RAM realizowana jest sprzętowo w postaci układów scalonych opartych na różnych technologiach. Występuje jako fragmenty złożonych scalonych układów cyfrowych (np. pamięć cache poziomu L1, L2 oraz L3 procesora) lub w postaci modułów wykorzystywanych głównie w komputerach. Wyróżnia się pamięci trwałe oraz ulotne.

Pamięci trwałe FRAM – nośnikiem danych jest kryształ MRAM – nośnikiem danych są magnetyczne złącza tunelowe (konstrukcja prototypowa) NRAM (ang. nanotube random-access memory) – pamięć zbudowana z nanorurek węglowych (konstrukcja eksperymentalna) PRAM – elementem pamięciowym jest kryształ (konstrukcja prototypowa) RRAM (ang. resistive RAM) – pamięć rezystywna, wykorzystująca zmianę rezystancji materiału w celu zapisywania danych. Jest badana jako potencjalny zamiennik pamięci Flash ze względu na szybsze działanie i niższe zużycie energii.

Rozwój modułów pamięci używanych w komputerach osobistych, laptopach i innych urządzeniach Wygląd ObudowaPamięć Użycie Rok mały|centruj DIP - PC, XT, AT 1981450px SIPP - 286, AT, 386 1983450px SIMM (30-pinowe) - Niektóre 286, 386, 486 1984FPM1987450px SIMM (72-pinowe) FPM PS/2, 486, Pentium, AMD K6, AMD K5 1990EDO1995450px DIMMSDR SDRAM Niektóre Pentium, Pentium II, Pentium III, Pentium IV, Celeron, AMD K6 1997450pxSO-DIMM 450px RIMMRDRAM Pentium IV – po niecałym roku produkcji wycofane z powodu opłat licencyjnych oraz mniejszej niż zamierzono wydajności 1999SO-RIMMPrzęłączniki sieciowe Cisco z serii 11000 i 115002002 450px DIMMDDR SDRAM Pentium IV, AMD Athlon, Duron, Sempron 1999450pxSO-DIMM 470px DIMMDDR2 Pentium IV, Pentium D, Intel Core 2, Athlon 64 AM2, Sempron AM2, Intel Atom 2003450pxSO-DIMM 450px DIMMDDR3 Intel Core i3, Intel Core i5, Intel Core i7, Intel Core 2 Quad, Intel Core 2 Duo, AMD Phenom II, AMD Athlon II 2007450pxSO-DIMM450px DIMMDDR4 Intel Core i3 (6. gen. i nowsze), Intel Core i5 (6. gen. i nowsze), Intel Core i7 (6. gen. i nowsze), Intel Core i9, Ryzen, Ryzen Threadripper, Athlon, Epyc 2014450pxSO-DIMM327x327pxDIMMDDR5Intel Alder Lake, AMD Zen 42020450pxSO-DIMM

Jeśli chodzi o komputery zgodne z IBM PC, to w 2018 r. oferują ponad cztery miliony razy większą pojemność pamięci niż pierwszy IBM PC 5150, który był oferowany z 16 KB RAMu, a zgodne z IBM PC mają instalowane nawet 64GB RAMu.

Poprzedniki współczesnych pamięci RAM liczniki maszyn do księgowania i fakturowania, np. komputer PARK pamięć mechaniczna, np. komputer Z1 pamięć na przekaźnikach, np. komputer Z3 pamięci na akustycznych liniach opóźniających pamięć na rurach rtęciowych, np. komputer XYZ pamięć magnetostrykcyjna, np. komputer ZAM-2 pamięć bębnowa, np. komputer UMC-1 pamięć ferrytowa, np. komputer Odra 1305 pamięć drutowa, np. niektóre minikomputery Mera pamięć półprzewodnikowa, np. komputer osobisty

Zobacz też

pamięć ECC pamięć analogowa

Przypisy