thumb|200px|Pieter de Hooch, Pijąca kobieta z dwoma mężczyznami i służącą, ok. 1658, National Gallery w Londynie Żołnierz i śmiejąca się dziewczyna albo Oficer i roześmiana dziewczyna () – obraz Jana Vermeera datowany na lata około 1658. Obraz jest obecnie eksponowany we Frick Collection w Nowym Jorku.
Obraz ten należy do grupy dzieł Vermeera, które powstały pod koniec lat 50. XVII wieku, a więc na początku dojrzałego okresu jego twórczości. Obrazy te (Dziewczyna czytająca list, Mleczarka i Żołnierz i śmiejąca się dziewczyna) przedstawiają sceny rozgrywające się w tym samym wnętrzu. Malarz za każdym razem umieszcza postaci w kącie pomieszczenia, z którego lewej strony znajduje się okno, będące źródłem światła. Taką kompozycję Vermeer zaczerpnął od Pietera de Hoocha (np. Pijąca kobieta z dwoma mężczyznami i służącą)Alejandro Vergara, Vermeer and the Dutch Interior, Madrid, 2003, s. 251–252 [na:] https://web.archive.org/web/20040817115107/http://essentialvermeer.20m.com/cat_about/open.htm#Alej.
Obraz przedstawia wspomniany już kąt pomieszczenia i siedzącą przy stole parę: żołnierza i dziewczynę. Z lewej strony obrazu znajduje się uchylone okno, a na ścianie w tle – mapa. Przez okno wpada do pomieszczenia światło, które oświetla dziewczynę; mężczyzna natomiast pozostaje w cieniu. Jego twarz jest widoczna tylko częściowo, gdy siedzi on odwrócony plecami do widza. Zwrócony jest w stronę dziewczyny, znajdującej się naprzeciw niego. Roześmiana dziewczyna patrzy na oficera, trzymając w rękach kieliszek.
Mapę, którą Vermeer umieścił także w tle obrazu Kobieta w błękitnej sukni, wykonał w 1620 roku Balthasar Florisz van Berckenrode. Przedstawia ona Holandię i Fryzję Zachodnią, ale ukazane inaczej, niż obecnie: nie zgodnie z kierunkiem północ-południe, ale wzdłuż osi wschód zachódNorbert Schneider, Tout l’oeuvre peint de Vermeer, „Taschen”, 2004, , s. 31.. U góry mapy biegnie napis: NOVA ET ACCURATA TOTIUS HOLLANDIAE WESTFRISIAEQ(VE) TOPOGRAPHIA.
Płótno ukazuje scenę, w której żołnierz chce uwieść dziewczynę przy pomocy wina. Podobną tematykę Vermeer podjął już wcześniej, w obrazie Pijana dziewczyna śpiąca przy stole. Norbert Schneider przypuszcza, że także mocne kontrasty światłocieniowe mają związek z przesłaniem obrazu: oto pozostający w cieniu oficer jest symbolem nieczystych zamiarów, a oświetlona dziewczyna symbolizuje niewinność.
Uwagę badaczy zwróciła duża różnica w wielkości przedstawionych postaci – głowa mężczyzny jest niemal dwa razy większa od dziewczyny, choć oboje siedzą blisko siebie. Perspektywa taka jest poprawna z geometrycznego punktu widzenia, ale dość niezwykła, jak na XVII-wieczne malarstwo. Amerykanin Joseph Pennell w 1891 roku, opierając się na tym właśnie obrazie, zasugerował jako pierwszy, że Vermeer mógł posługiwać się podczas malowania urządzeniem, zwanym camera obscuraPhilip Steadman Vermeer and the Camera Obscura..
Przypisy
Bibliografia
Schneider Norbert, Tout l’oeuvre peint de Vermeer, „Taschen”, 2004, .
Linki zewnętrzne
Kategoria:Obrazy Jana Vermeera Kategoria:Malarstwo rodzajowe Kategoria:Obrazy we Frick Collection