Dzienniki gwiazdowe – cykl opowiadań fantastycznonaukowych autorstwa Stanisława Lema. Pierwsze odcinki Dzienników gwiazdowych pochodzą z początku lat pięćdziesiątych XX w., ostatnie opowiadanie – Ostatnia podróż Ijona Tichego – powstało w roku 1999. Kontynuacją cyklu są powieści Wizja lokalna (1982) i Pokój na Ziemi (1987).
Podróż dwudziesta szósta i ostatnia, zawierająca satyryczną aluzję do zimnej wojny, ukazała się jedynie w zbiorach Sezam i inne opowiadania (1954) i zbiorze Dzienniki gwiazdowe z 1957 r. Brak jej we wszystkich późniejszych wydaniach (we wstępach bywa określana jako apokryf). Ostatnia podróż Ijona Tichego z kolei nie doczekała się natomiast wydania książkowego: ukazała się jedynie w polskiej edycji „Playboya”.
W pierwszym wydaniu Dzienników gwiazdowych (1957) pojawiły się również po raz pierwszy trzy opowiadania nie związane bezpośrednio z Ijonem Tichym: Czy pan istnieje, Mr Johns?, Szczur w labiryncie oraz Koniec świata o ósmej (Bajka amerykańska).
Bohater cyklu to kosmiczny podróżnik Ijon Tichy. Niewiele wiadomo o jego przeszłości (poza anegdotycznymi szczegółami dotyczącymi przeszłości jego rodziny, jego narodzin i nazwiska). W domu (na Ziemi) bywa rzadko, większość czasu spędzając w podróżach.
Określenie Dzienniki gwiazdowe tyczy się właściwie podróży Ijona Tichego (Podróże Ijona Tichego), ewentualnie jego wspomnień (Ze wspomnień Ijona Tichego). Jednak można zakwalifikować do Dzienników..., jako cyklu, wszystkie dzieła traktujące o Tichym i jego wszechświecie.
W 2013 imieniem Tichego nazwano planetoidę (343000) Ijontichy.
Utwory Podróże Ijona Tichego Podróż siódma (zbiór Niezwyciężony i inne opowiadania, 1964, potem Dzienniki gwiazdowe, Wydawnictwo Literackie 1966 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Podróż ósma (zbiór Dzienniki gwiazdowe, Wydawnictwo Literackie 1966 i wszystkie późniejsze wydania) Podróż jedenasta (zbiór Księga robotów, Iskry 1961 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Podróż dwunasta (zbiór Dzienniki gwiazdowe, Iskry 1957 i wszystkie późniejsze wydania, z wyjątkiem wydań Czytelnika 1976) Podróż trzynasta (zbiór Dzienniki gwiazdowe, Iskry 1957 i wszystkie późniejsze wydania) Podróż czternasta (pierwodruk „Przekrój” 1956 pod tytułem Z dziennika gwiezdnego Ijona Tichego; zbiór Dzienniki gwiazdowe, Iskry 1957 i wszystkie późniejsze wydania) Podróż osiemnasta (zbiór Dzienniki gwiazdowe, Czytelnik 1971 i wszystkie późniejsze wydania) Podróż dwudziesta (zbiór Dzienniki gwiazdowe, Czytelnik 1971 i wszystkie późniejsze wydania) Podróż dwudziesta pierwsza (zbiór Dzienniki gwiazdowe, Czytelnik 1971 i wszystkie późniejsze wydania) Podróż dwudziesta druga (zbiór Sezam i inne opowiadania, 1954 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Podróż dwudziesta trzecia (zbiór Sezam i inne opowiadania, 1954 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Podróż dwudziesta czwarta (zbiór Sezam i inne opowiadania, 1954 i wszystkie późniejsze wydania, z wyjątkiem wydania Czytelnika 1976) Podróż dwudziesta piąta (zbiór Sezam i inne opowiadania, 1954 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Podróż dwudziesta szósta i ostatnia (zbiór Sezam i inne opowiadania, 1954 i Dzienniki gwiazdowe, Iskry 1957 – brak w późniejszych wydaniach) Podróż dwudziesta ósma (zbiór Dzienniki gwiazdowe, Wydawnictwo Literackie 1966 i wszystkie późniejsze wydania) Ostatnia podróż Ijona Tichego („Playboy Polska” 5/1999)
Ze wspomnień Ijona Tichego I (zbiór Księga robotów, Iskry 1961 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) II (zbiór Księga robotów, Iskry 1961 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) III (zbiór Księga robotów, Iskry 1961 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) IV (zbiór Księga robotów, Iskry 1961 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) V – Tragedia pralnicza (zbiór Noc księżycowa, 1963, potem Dzienniki gwiazdowe, Wydawnictwo Literackie 1966 i wszystkie późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Formuła Lymphatera (zbiór Księga robotów, Iskry, 1961, Zagadka. Opowiadania, Interart 1993) Doktor Diagoras (zbiór Niezwyciężony i inne opowiadania, 1964, potem Dzienniki gwiazdowe, Wydawnictwo Literackie 1966 i późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Zakład doktora Vliperdiusa (zbiór Niezwyciężony i inne opowiadania, 1964, potem Dzienniki gwiazdowe, Wydawnictwo Literackie 1966 i późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Ratujmy kosmos (zbiór Niezwyciężony i inne opowiadania, 1964, potem Dzienniki gwiazdowe, Wydawnictwo Literackie 1966 i późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Kongres futurologiczny (Bezsenność, Wydawnictwo Literackie 1971, Głos Pana. Kongres futurologiczny, Wydawnictwo Literackie 1973, Kongres futurologiczny. Maska, Wydawnictwo Literackie 1983, Dzienniki gwiazdowe, Interart 1994) Profesor A. Dońda („Szpilki” 1973, później Kroki w nieznane V, antologia Iskry 1974, Maska Wyd.Lit. 1976, Dzienniki gwiazdowe, Czytelnik 1982 i późniejsze wydania Dzienników gwiazdowych) Pożytek ze smoka (Pożytek ze smoka i inne opowiadania, 1993, Dzienniki gwiazdowe, Interart 1994)
Powieści Wizja lokalna (1982) Pokój na Ziemi (1987)
Ekranizacje i słuchowiska W 1965 roku powstała polska adaptacja filmowa opowiadania Ze wspomnień Ijona Tichego. III pod tytułem Profesor Zazul, w reżyserii Marka Nowickiego i Jerzego Stawickiego. W roli Tichego wystąpił Piotr Kurowski. W tym samym roku nakręcony został film Przyjaciel na podstawie opowiadania pod tym samym tytułem ze zbioru Inwazja z Aldebarana, narrator opowiadania został utożsamiony z Tichym. W 1999 powstał spektakl Przypadek Ijona Tichego wyreżyserowany dla Teatru Telewizji przez Lecha Raczaka. W 2007 roku powstał, na podstawie niektórych opowiadań, miniserial produkcji niemieckiej pod tytułem Ijon Tichy – gwiezdny podróżnik. Reżyserami byli Randa Chahoup, Dennis Jacobsen i Oliver Jahn. W roku 2011 powstał drugi sezon serialu. W 2023 roku powstała audiobookowe słuchowisko "Dzienniki gwiazdowe" zrealizowane przez Audiotekę, w reżyserii Wawrzyńca Kostrzewskiego, w którym w rolę Ijona Tichego wcielił się Piotr Adamczyk.
Adaptacje teatralne 20 maja 2017 roku w krakowskim Teatrze Groteska miała miejsce premiera spektaklu pt. Dzienniki gwiazdowe w reżyserii Adolfa Weltschka. Autorką adaptacji, inscenizacji i scenografii była Małgorzata Zwolińska. 30 listopada 2024 roku w krakowskim Teatrze BARAKAH odbyła się prapremiera sztuki pt. Na początku była ciemność i zimne ognie według koncepcji Martyny Dyląg, Jori Geruli, Ady Kazimierz i Anny Puzio. Był to spektakl inspirowany Dziennikami gwiazdowymi, łączący poruszone ciało, wizualizację i muzykę.
Przypisy
Linki zewnętrzne Informacje na oficjalnej stronie autora Profesor Zazul (1965) (obsada) Przyjaciel (1965) (obsada)
Kategoria:Utwory fantastyczne Stanisława Lema Kategoria:Polskie cykle literackie Kategoria:Zbiory opowiadań Stanisława Lema Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii