thumb|Rzymska starożytna rzeźba Pasquino, od nazwy której pochodzi słowo „paszkwil” Paszkwil (wł. pasquillo) – utwór literacki, często anonimowy, skierowany przeciw konkretnej osobie, ośmieszający ją w sposób oszczerczy i obelżywyTeresa Michałowska; Barbara Otwinowska; Elżbieta Sarnowska-Temeriusz (1990). Słownik literatury staropolskiej: średniowiecze, renesans, barok. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. . s. 555–557..
Paszkwil wywodzi się z rzymskich epigramatów o treści satyrycznej, ale pojęcie objęło zasięgiem różnorodne formy literackie. Przeciwstawia się go satyrze, krytyce ogólnej z zacięciem dydaktycznym, jako atak personalny, mający na celu ośmieszenie.
Nazwa pochodzi z początków XVI wieku, od znajdującej się na rzymskim placu Piazza di Pasquino (w pobliżu Piazza Navona) rzeźby, zwanej „Pasquino”, którą wykorzystywano jako tablicę do przytwierdzania złośliwych satyr. Włoskie „pasquillo” przekształciło się wraz z rozpowszechnianiem się pojęcia w łacińskie „pasquillus”, a spolszczone do „paskwiliusz” pojawiło się w piśmiennictwie w połowie XVI wieku, w gorącym okresie sporów o małżeństwo Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną.
We Włoszech gatunek został upowszechniony przez Pietro Aretino, który stworzył w Wenecji całą szkołę paszkwilistówTadeusz Grabowski, Paszkwil staropolski a pierwsze antyjezuityki w epoce renesansu, w: Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, nr 1/1948, s. 18.. W Polsce rozpowszechnił się jako oręż walki politycznej w okresie Sejmu Czteroletniego.
Paszkwil jest określeniem pejoratywnym. Pozytywniej odbierany jest pokrewny znaczeniowo, pochodzący z angielskiego wyraz pamflet, częściej używany w odniesieniu do mieszczącej się w granicach dobrego smaku, zaczepnej publicystyki.
Zobacz też
diss „Międzynarodowy Żyd: Główny światowy problem”
Przypisy
Literatura K. Chłędowski, Paszkwil polski, „Przewodnik Naukowy i Literacki” (Lwów) 1879. H. Markiewicz, Paszkwil i pamflet, [w:] Nowe przekroje i zbliżenia. Warszawa 1974.
Kategoria:Gatunki literackie