Katedra Świętego Maurycego i Świętej Katarzyny (niem. Dom St. Mauritius und St. Katharina zu Magdeburg) – kościół katedralny, usytuowany przy placu Katedralnym (Domplatz), w południowej części historycznego centrum miasta Magdeburga (Saksonia-Anhalt, Niemcy). Jej dzieje sięgają początków założonego w 968 przez cesarza Ottona I arcybiskupstwa magdeburskiego w celu umocnienia wschodnich posiadłości Świętego Cesarstwa (Rzeszy) i prowadzenia misji i chrystianizacji Słowian połabskich. Obecną gotycka świątynię wzniesiono w latach 1209–1520, zachowano w niej fragmenty dawnej świątyni. Katedra jest dedykowana św. Katarzynie Aleksandryjskiej i św. Maurycemu. Do XVI w. stanowiła także ważne miejsce pielgrzymkowe do relikwii świętego Maurycego – jednego z patronów Rzeszy. Od reformacji świątynia należy do luteran, jest jedną z ważniejszych siedzib Niemieckiego Kościoła Ewangelickiego (Evangelische Kirche in Deutschland, EKD). Jedno z pierwszych dzieł architektury gotyckiej w Niemczech, łączącej cechy miejscowej tradycji budowlanej z francuskim gotykiem katedralnym. Pomimo burzliwej historii i wojennych zawieruch katedra magdeburska zachowała wiele bezcennych dzieł sztuki przede wszystkim dzieła romańskiej i gotyckiej rzeźby, w tym figury patronów katedry w prezbiterium, tzw. Portal Rajski, posągi Ottona I i Edyty w kaplicy Grobu Pańskiego. Ponadto znajdują się wewnątrz cenne dzieła nowożytne, związane ściśle z luterańskim środowiskiem artystycznym takie jak manierystyczna ambona i wielki zespół epitafiów z XVI–XVIII w. Miejsce pochówku cesarza Ottona I.
Dzieje Obecna katedra jest drugą świątynią powstała na tym miejscu. Na miejscu zniszczonej w 1207 r. przez pożar świątyni wczesnoromańskiej powstała obecna gotycka katedra ukończona w roku 1520, trzy lata po wybuchu reformacji w Niemczech (95 tez Lutra).
Średniowiecze Początki dziejów magdeburskiej świątyni są ściśle związane z umocnieniem chrześcijaństwa na północno-wschodnich obszarach Rzeszy. Na wschód od Łaby zamieszkiwali pogańscy Słowianie, stąd też chrystianizowanie tych obszarów było ważną kwestią w polityce ówczesnych duchownych i władzy świeckiej. O ile zachodnie krainy Rzeszy posiadały potężne ośrodki zarówno kultu religijnego i silnie rozbudowany aparat władzy kościelnej (arcybiskupstwa Trewiru, Moguncji i Kolonii) których hierarchowie obok cesarza kontynuowali wznowioną przez Karola Wielkiego tradycję Cesarstwa rzymskiego. Ponadto kluczową rolę odgrywały opactwa zakonne, spośród których wyróżniał się klasztor w Corvey w Dolnej Saksonii; mnisi prowadzili szeroką działalność misyjną, ich celem było nie tylko Połabie, ale także Skandynawia i Ruś. Najdalej wysuniętym ośrodkiem biskupim na wschód był Halberstadt, podlegający arcybiskupowi mogunckiemu. Po objęciu władzy cesarskiej przez Ottona I Magdeburg stał się potężnym ośrodkiem politycznym i religijnym, którego strefa wpływów objęła wschodnie tereny Rzeszy. Cesarz złożył prośbę o założenie arcybiskupstwa podczas koronacji na cesarza w Rzymie (2 lutego 962), na którą papież Jan XII wyraził zgodę. Przeciwko był metropolita Moguncji. Ostatecznie arcybiskupstwo magdeburskie założono w 968 r. Przypisano do niego dwa istniejące biskupstwa wieleckie (odebrane arcybiskupowi Moguncji: w Brennie i Hobolinie) oraz powołano trzy nowe biskupstwa: w Miśni, Żytycach i Merseburgu.
Katedra ottońska thumb|Gotyckie figury w kaplicy Grobu Pańskiego w nawie głównej thumb|Grobowiec Ottona I Początki dziejów katedry magdeburskiej sięgają X wieku. Dnia 21 września 937 cesarz Otton I wystawił akt fundacyjny na budowę opactwa wzniesionego na terenie obecnej katedry. Świątynię poświęcono świętemu Maurycemu, jednemu z najważniejszych patronów cesarstwa. Katedra była także ideowym odzwierciedleniem potęgi politycznej Ottona, który wkrótce w bitwie na Lechowym Polu w 955, zwyciężył nad Węgrami. Cesarz zlecił aby świątynię konsekrować przed jego koronacją cesarską w dniu 2 lutego, 962. W celu podkreślenia ideowych treści katedry cesarz sprowadził z Włoch spolia – przede wszystkim fragmenty kolumn (gł. kapitele i marmurowe trzony) pochodzące z czasów antycznych, nie przypadkowo – z okresu świetności Cesarstwa rzymskiego. Podkreślało to Ottona jako sukcesora dawnego cesarstwa i ideę Rzeszy jako Weströmisches Reich. Spolia te zostały wmurowane w bryłę katedry i zdobiły wnętrze. W celu wzmocnienia znaczenia tych szczątków wewnątrz kolumn umieszczono sprowadzone z Rzymu relikwie, w większości nieznanych świętych. Dawny kościół był prawdopodobnie pięcionawowy z wyższą nawą główną, miał szerokość 41 metrów i długość ok. 80 metrów. Relikty dawnej świątyni odkryto w maju 2003 r.
Pierwsza żona Ottona, królowa Edyta została pochowana w katedrze po śmierci w 946. W 955 powiększono kościół, który wówczas otrzymał godność katedry. W 968, Otton I obrał Magdeburg jako siedzibę archidiecezji Pierwszym arcybiskupem został Adalbert z Trewiru. Założenie w Magdeburgu arcybiskupstwa wiązało się z umocnieniem chrześcijaństwa na wschodnich terenach Rzeszy i prowadzenia działalności misyjnej wśród Słowian połabskich. Realizacja planu misji, które docierały aż do terenów dzisiejszej Słowacji zakończyła się fiaskiem. Wkrótce, bo w 973 w Memleben zmarł cesarz Otton I, który został pochowany w katedrze magdeburskiej, obok żony Edyty.
Budowa obecnej katedry thumb|left|Widok katedry od strony północno-wschodniej W Wielki Piątek 1207 roku katedra spłonęła podczas wielkiego pożaru Magdeburga. Ówczesny arcybiskup Albrecht II von Kefernburg mimo sprzeciwu mieszkańców Magdeburga wydał decyzję całkowitego zburzenia pozostałości ottońskiej katedry i postawienia na jej miejscu nowej świątyni. Ten biegły duchowny kształcił się m.in. we Francji i Włoszech, stąd też zaznajomił się z architekturą gotycką, która szczególnie rozwinęła się we Francji, jednakże jeszcze nie była preferowana w Rzeszy. W efekcie podjęto wzniesienie katedry zgodnie z nowym stylem. Ze starej świątyni zachowano jedynie południowy mur krużganku oraz części z dawnej świątyni w tym spolia, figury patronów katedry oraz podziemia dawnych wschodnich wież, gdzie został pochowany Otton I i jego żona Edyta. Pozostałości romańskiej krypty odkryto w maju 2003. W pożarze w 1207 spłonęło także cesarskie palatium (Kaiserpfalz) znajdujące się na placu przed katedrą zwanym Nowym Rynkiem (Neuer Markt). Relikty domniemanego palatium zostały odkryte w latach 60. XX w.
Obecną budowlę zaczęto budować od prezbiterium w 1209 r. Po śmierci arcybiskupa von Keffenberga w latach 1335–1360 budowę patronował jego następca Wilibrand. Uznaje się tę katedrę za pierwsze w Rzeszy dzieło, które zostało wzniesione na schemacie francuskiego gotyku katedralnego. Zastosowano w niej nieznany dotąd w Niemczech chór z ambitem i wieńcem kaplic. Inaczej została wzniesiona część wschodnia od zewnątrz, zrezygnowano tutaj z francuskiego systemu konstrukcyjnego i dekoracji (przypory, łuki odporowe itp.), na rzecz tradycyjnych form nawiązujących do późnoromańskich kościołów. Przy ścianach empory, zbudowanej około 1230, tuż nad ambitem, w tzw. bischofsgangu – ganku biskupiego, zostały wbudowane przywiezione przez Ottona I z Włoch spolia zaś w absydzie chóru na wysokości korytarza biskupiego wstawiono monumentalne rzeźby pochodzące z poprzedniej romańskiej katedry. Korpus nawowy także zdradza wpływy gotyku francuskiego (przede wszystkim architektura wnętrza), aczkolwiek tak jak w pozostałych partiach, i tu można dostrzec późnoromańskie tradycje budowania, wywodzące się głównie z takich regionów, jak Nadrenia i Saksonia (np. elewacja nawy północnej).
W roku 1274 nastąpił zastój w budowie świątyni. W roku 1325, arcybiskup Burchard III ze Schraplau został zamordowany przez magdeburczyków, którym wcześniej narzucił bardzo wysokie podatki. Według tradycji podatki dotknęły szczególnie miejscowy browar. W konsekwencji władze miasta zostały skazane na banicję. Pierwsza konsekracja katedry miała miejsce w 1363, poświęcenia dokonał arcybiskup Otto z Hesji, który był także fundatorem pięciu ołtarzy. Pomimo to, po raz kolejny prace budowlane nie były kontynuowane, znaczna część katedry była wzniesiona w sposób prowizoryczny. Wznowienie prac miało miejsce w 1477 za panowania arcybiskupa Ernesta Wettina, faza ta objęła wzniesienie masywu wieżowego (z dwoma wieżami). Prace prowadził Bastian Binder, jedyny spośród budowniczych i architektów katedry który znany jest z imienia. Obecny kształt uzyskała ostatecznie w 1520 roku.
Czasy nowożytne Reformacja thumb|Fragment wnętrza z amboną Okres nowożytny otwiera burzliwe dzieje katedry. Podczas gdy jeszcze wznoszono katedrę, w pobliskiej Wittenberdze 31 października 1517 Marcin Luter publikuje swoje 95 tez. Data ta zapoczątkowała okres reformacji w Niemczech, która obejmuje także Magdeburg. Luter prowadził działalność kaznodziejską w magdeburskiej katedrze, co spowodowało rozkwit luteranizmu wśród ludności miasta, większość kościołów przyjęło nową myśl chrześcijaństwa. Ówczesny arcybiskup Magdeburga, który pełnił podobny urząd w Moguncji Albrecht von Brandenburg zarządzał katedrą do jego śmierci w 1545. Skarbiec katedralny przeniesiono do Aschaffenburga (w wojnie trzydziestoletniej został złupiony przez Szwedów). W katedrę przejęli luteranie. Pierwszym pastorem i kaznodzieją katedry został teolog Siegfried Sack. Roku 1567, w pierwszą niedzielę adwentu w katedrze odprawiono pierwsze nabożeństwo. Miasto stało się wielkim ośrodkiem luteranizmu nie tylko od strony religijnej, ale także politycznej i kulturalnej.
Wojna trzydziestoletnia W 1631, podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) wojska cesarskie pod dowództwem Johana von Tilly i Gottfrieda Heinricha von Pappenheima zdobyły Magdeburg, powodując wielkie zniszczenia miasta i straszliwą rzeź ludności cywilnej, także w katedrze, pomimo interwencji ówczesnego pastora Reinharda Bake, wymordowano mieszkańców którzy się schronili w katedrze, zanotowano liczne gwałty i splądrowanie wnętrza (m.in. zniszczono witraże). Z 4000 osób ocalała niewielka garstka (W całym mieście z 30 000 ocalało 5000 mieszkańców). Katedra stała się ponownie kościołem katolickim, aż do zakończenia wojny. Magdeburg stał się częścią Brandenburgii i został przebudowany na twierdzę. Katedra stała się ponownie świątynią luterańską. Jeszcze przed wojną otrzymała monumentalną ambonę, przez cała nowożytność wnętrze stopniowo wzbogacało się o rzeźbione epitafia.
XIX i XX wiek thumb|left|Prace przy odbudowie wnętrza katedry thumb|250px|Współczesny widok katedry z otoczeniem Gdy w 1806 do Magdeburga wkroczyła armia Napoleona, katedrę zamieniono w magazyn i stajnię dla koni, a w wirydarzu urządzono zagrodę dla owiec. Okupacja miasta zakończyła się w 1814. W latach 1826–1834 dokonano gruntownej renowacji katedry, którą finansował król Fryderyk Wilhelm III.
Podczas I wojny światowej Magdeburg był poza linią frontu, niemniej w katedrze urządzono mogiłę zbiorową ofiar walk wojennych, która w 1929 została ozdobiona pomnikiem wykonanym przez Ernsta Barlacha, o dramatycznej i antywojennej wymowie. Lata II wojny światowej przyniosły poważne zniszczenia powstałe w wyniku dywanowych nalotów alianckich, szczególnie 16 stycznia 1945, kiedy centrum Magdeburga zostało niemal całkowicie zniszczone. W przypadku katedry największe uszkodzenia miały miejsce w części zachodniej: spłonęły dawne organy oraz runęła część sklepień. Katedra jednak nie podzieliła losu miasta; interwencja straży pożarnej, która ugasiła płonące dachy i wnętrze, ocaliła od strat większość gotyckiej struktury i najcenniejsze dzieła sztuki. Odbudowaną katedrę otwarto ponownie w 1955, zaś w 1969 r. zainstalowano małe, prototypowe organy.