Oscar za najlepszą reżyserię – amerykańska nagroda filmowa, przyznawana corocznie od 1929 w ramach Nagród Akademii Filmowej (Oscarów) w kategorii najlepsza reżyseria (Best Directing). Honoruje reżyserów za pracę nad filmem kinowym. Oscary są przyznawane corocznie od 1929 przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS) w uznaniu za filmy kinowe minionego roku. Uchodzą za najważniejsze i najbardziej prestiżowe wyróżnienie przemysłu filmowego.
W 1. edycji Oscarów (w 1929) AMPAS utworzyła dwie kategorie za reżyserię: jedną za filmy dramatyczne i jedną za filmy komediowe. W 2. edycji (w 1930) zostały one złączone w jedną.
Najwięcej nominacji w kategorii (12) otrzymał William Wyler, a najwięcej nagród (4) – John Ford. Frank Capra i Wyler wygrali trzykrotnie, zaś 18 reżyserów wygrało dwukrotnie.
Zasady przyznawania thumb|Tom Hooper ze swoją nagrodą na 83. ceremonii (w 2011), pozując z laureatką z zeszłego roku, Kathryn Bigelow Zgodnie z regulaminem 99. edycji, wyłanianie laureata w kategorii odbywa się trzyetapowo. W pierwszym etapie kandydaci zgłaszają swoje propozycje do nominacji, a zarząd sekcji reżyserów Akademii wyłania pozycje spełniające warunki regulaminu i kwalifikujące się do potencjalnej nominacji. W drugim etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie sekcji reżyserów Akademii, odbywa się głosowanie w systemie pojedynczego głosu przechodniego – głosujący wskazują maksymalnie pięć pozycji, przyznając im punkty preferencji. Nominacje otrzymuje pięć filmów, które uzyskało najwięcej punktów. W trzecim etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie Akademii, odbywa się głosowanie w systemie większości względnej – głosujący wskazują jedną z pięciu nominacji. Nagrodę otrzymuje film, który uzyskał najwięcej głosów.
Krytyka z powodu pomijania kobiet
Kategoria była szeroko krytykowana w mediach i przemyśle filmowym ze względu na rzadkie nominowanie i nagradzanie kobiet. Do 98. edycji (w 2026) nominacje w kategorii otrzymało tylko 11 filmów wyreżyserowanych przez kobiety, przy czym Jane Campion i Chloé Zhao jako jedyne reżyserki zostały nominowane dwukrotnie. Pierwszą nominowaną kobietą była Lina Wertmüller w 1977, a drugą – Campion w 1994. Nagrody wygrały trzy kobiety: Kathryn Bigelow (w 2010), Zhao (w 2021) i Campion (w 2022). Dla porównania, pierwszego Złotego Globa dla najlepszego reżysera zdobyła Barbra Streisand w 1984. W odpowiedzi na pominięcie jej na liście nominacji na Oscarach w tym samym roku feministyczna organizacja PEP, Principals, Equality and Professionalism in Films zainicjowała protest obok miejsca, w którym odbywała się ceremonia.
Zwycięstwo Bigelow było w mediach nazywane historycznym. Po otwarciu koperty z jej nazwiskiem wręczająca nagrodę Streisand powiedziała: „No cóż, nadszedł ten czas”. Krytyczka filmowa z „The New York Times” skomentowała:
Wyjaśnienia W 2020 „Los Angeles Times” opublikował artykuł Devona Proudfoota i Aarona Kaya, profesorów Cornell University, wyjaśniających przyczyny pomijania kobiet. Argumentowali:
W 2023 Eliana Dockterman z tygodnika „Time” argumentowała, że niskie szanse na nominacje dla reżyserek są odzwierciedleniem ich sytuacji w przemyśle filmowym. Opublikowała badania instytutu z Brown University, według których spośród 1200 najpopularniejszych filmów z lat 2007–2018 tylko 4% wyreżyserowały kobiety, a spośród z nich tylko 17,4% wyreżyserowało więcej niż jeden film w karierze. Wskazała także na niewielki udział kobiet w składzie sekcji reżyserów Akademii, częściowo wynikający z wymogu, że mogą do niej dołączyć tylko osoby, które wyreżyserowały dwa filmy kinowe w przeciągu ostatniej dekady. Ponadto argumentowała, że głosujący mężczyźni preferują filmy o tematyce stereotypowo męskiej; w jej ocenie Bigelow zdobyła nagrodę za „film wojenny, w którym występują głównie mężczyźni, głęboko zagłębiający się w męską psychikę i idealnie wpisujący się w długą serię filmów na ten konkretny temat, wyróżnionych przez Akademię”.
Laureaci i nominowani
thumb|150px|Paul Thomas Anderson, laureat za film Jedna bitwa po drugiej (2026)
Opracowano na podstawie spisu na stronie internetowej Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.