Tumult krakowski 1574 – wydarzenia z 1574 roku zapoczątkowane przez katolików, głównie studentów Akademii Krakowskiej oraz plebs krakowski, zakończone splądrowaniem i zburzeniem budynku zboru ewangelickiego – Brogu.
Przebieg W niedzielę, 10 października 1574 roku w świątyni ewangelickiej, zwanej Brogiem przy ulicy św. Jana, odbywał się ślub. Nabożeństwu odprawianemu przez ks. Pawła Gilowskiego przypatrywał się katolicki żak, któremu nie spodobało się pominięcie w tekście roty przysięgi Maryi i świętych. Skrzyknął innych studentów, zapoczątkowując nocny atak na kościół, do którego przyłączyli się później także mieszczanie wyznania katolickiego i plebs miejskiI.Kaniewska, R.Żelewski, W.Urban, K.Lepszy: „Studia z dziejów młodzieży Uniwersytetu Krakowskiego w dobie Renesansu”, Kraków 1964, s. 97-98, 114 i in.. Trzy dni szturmowano Bróg, a po jego zdobyciu dokonano dewastacji budynku i grabieży ruchomości, w tym przechowywanych tamże depozytów protestanckiej szlachty. Między innymi Stanisław Iwan Karniński stracił 3000 zł, a Rafał Leszczyński 40 000R.Żelewski: „Akta i relacje dotyczące zburzenia zboru kalwińsko-luterańskiego w Krakowie w r. 1574”. [w:] Teki archiwalne, z. II, Warszawa 1954, s. 109-137.
Kronika zboru tak opisuje te wydarzenia:
W tumulcie zginęło dwóch ewangelików, a ksiądz Gilowski ratował się ucieczką przed gradem kamieni. Na krakowskim rynku palono pisma protestantów oraz ich przywileje.
Przeprowadzone później dochodzenie wykazało, że w tumulcie wzięli udział także ludzie działacza kontrreformacji, Olbrachta Łaskiego. Kilku dosięgła kara – 26 października przed ratuszem krakowskim ścięto pięciu plebejskich uczestników zajść, murarzy i cieśli, ale nikogo ze studentów.
Katolicki kardynał, Stanisław Hozjusz, wychwalał natomiast uczestników zajść, stwierdzając:
Kilka miesięcy później, 24 czerwca 1575 roku, miał miejsce jeszcze tzw. „tumult cmentarny”, kiedy to gawiedź krakowska wykopała zwłoki wojewody krakowskiego, ewangelika Stanisława Myszkowskiego oraz innych osób. Uczestnicy zajść włóczyli je po mieście i stawiali pod murem nogami do góryW. Węgierski: „Kronika zboru ewangelickiego krakowskiego”, oprac. M. Pawelec, Kraków 2007, s. 76.
Zobacz też tumult
Przypisy
Linki zewnętrzne Biblioteka historyczna Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego
Kategoria:Historia Krakowa (I Rzeczpospolita) Kategoria:Historia Polski 1572–1697 Kategoria:Kalwinizm w I Rzeczypospolitej Kategoria:Luteranizm w I Rzeczypospolitej krakowski 1574 Kategoria:Wydarzenia 1574