Ruski kaganat – nazwa stosowana w historiografii na określenie hipotetycznego tworu państwowego Rusów w IX wieku.
Teoria o istnieniu w IX wieku państwa słowiańskiego na terenach późniejszej Rusi Kijowskiej powstała na skutek interpretacji źródeł pisanych, dotyczących tego okresu, w których na określenie wodza plemion wschodniosłowiańskich używano tytułu chacanus, tj. kagan (vel chakan). W VII wieku nad ziemiami ruskimi rozciągnęło zwierzchnictwo państwo Chazarów, graniczące z Rusią od południowego wschodu. Niemniej jednak z powodu dużej odległości więzi pomiędzy Chazarami a Rusią były luźne i ograniczały się do ściągania daniny. W VIII wieku pojawiły się dogodne warunki do rozwoju państwowości ruskiejJ. Ochmański, Dzieje Rosji do roku 1861, Warszawa–Poznań 1983, s. 15–16. ..
Najstarsza wzmianka o ruskim kaganie pochodzi z 839 roku. Termin odnotowany został przez Annales Bertiniani: Wysłał również [cesarz Teofil] z nimi [ze swoimi posłami] pewne osoby, które utrzymywały, że nazywa się je, tzn. ich lud – Rhos, a których wysłał do niego [do Teofila] ich władca, mający tytuł chacanus...L. Bazylow, Historia Rosji, T. 1, Warszawa 1985, s. 80. . Władcy Rusi Kijowskiej stosowali tytuł kagana do połowy XI wieku. W powstałej w 983 roku (na Rusi Kijowskiej panował Włodzimierz Wielki) Księdze granic świata nieznanego autora perskiego, który zapewne korzystał z wcześniejszych, pochodzących z VIII–IX wieku, prac geografów arabskich i środkowoazjatyckich istnieje następująca wzmianka: Ich [Słowian wschodnich] władcę zwą rus-chakanB. Rybakow, Pierwsze wieki historii Rusi, Warszawa 1983, s. 22. ..
Tytuł kagan używany był przez wielkich książąt kijowskich do połowy XI wiekuB. Rybakow, Pierwsze wieki historii Rusi, Warszawa 1983, s. 24. ., niemniej pojawiał się jeszcze w tekstach XII-wiecznych. Metropolita kijowski Hilarion w swoich traktatach Słowo o zakonie i łasce i Wyznanie wiary, datowanych na połowę XI wieku, nazwał kaganem Włodzimierza Wielkiego i Jarosława Mądrego. Napis na ścianie Soboru Mądrości Bożej w Kijowie Zbaw, Panie, naszego kagana prawdopodobnie odnosi się do panującego w Kijowie w latach 1073–1076 Światosława II. Ostatni raz książę kijowski został nazwany w źródłach pisanych kaganem przez autora pochodzącego z końca XII wieku Słowa o wyprawie Igora. Wzmianka odnosi się do księcia Olega MichałaА.П. Новосельцев, К вопросу об одном из древнейших титулов русского князя (1933–1995)..
Przypisy
Kategoria:Historia Białorusi Kategoria:Państwa historyczne w Europie Kategoria:Historyczne państwa na terenie Rosji Kategoria:Ukraina średniowieczna