Sacrum Profanum – krakowski festiwal prezentujący muzykę XX wieku, który zyskał status jednego z najciekawszych wydarzeń muzycznych Europy. Festiwal powstał w miejsce odwołanego Festiwalu Krzysztofa Pendereckiego. Jego rangę buduje udział najwyżej cenionych zespołów wykonujących muzykę współczesną, m.in. Ensemble Modern, Ensemble Intercontemporain, Klangforum Wien, Theatre of Voices, Schönberg, London Sinfonietta, musikFabrik. Sacrum Profanum łączy także muzykę poważną z innymi nurtami, stąd obecność na festiwalu czołowych wykonawców polskiego jazzu (Tomasz Stańko, Leszek Możdżer), czy gwiazd takich jak Aphex Twin, zespół Kraftwerk, Jónsi, The Cinematic Orchestra i Múm.
Festiwal po raz pierwszy odbył się w 2003 roku. Z czterodniowej imprezy obejmującej 4 koncerty rozrósł się do tygodniowego święta muzyki. Koncerty wykonywane są głównie w industrialnych przestrzeniach Krakowia, m.in. w Teatrze Łaźnia Nowa, Fabryce ‘Emalia’ Oskara Schindlera i Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie. Zwieńczeniem każdej edycji Festiwalu są widowiska organizowane w Hali ocynowni huty ArcelorMittal Poland (dawniej Huta im. T. Sendzimira).
Festiwal jest organizowany przez Krakowskie Biuro Festiwalowe. Dyrektorami artystycznymi festiwalu byli: Anna Oberc i Paweł Orski (2003) oraz Filip Berkowicz (2008–2015). Kuratorem festiwalu od 2016 roku jest Krzysztof Pietraszewski.
Festiwal zdobył najpoważniejsze polskie nagrody i wyróżnienia. Znalazł się wśród najważniejszych wydarzeń 2008 roku w rankingu wydarzeń kulturalnych, prowadzonym przez Rzeczpospolitą. Tygodnik Polityka w 2011 roku wyróżnił Festiwal w kategorii Muzyka poważna w trakcie ogłaszania 10 wydarzeń o randze Światowa Liga. W corocznym podsumowaniu wydarzeń kulturalnych w formie autorskich rankingów przygotowanych przez krytyków Polityki Sacrum Profanum zostało docenione cztery razy: 2007, 2008, 2009 i 2010. W 2012 roku książka programowa wydana z okazji amerykańskiej edycji Festiwalu znalazła się w gronie finalistów konkursu ED Awards, premiującego najlepsze projekty graficzne, ilustracje i cyfrowy design w EuropieOficjalna strona internetowa KBF..
Edycja 2018 W 2018 roku w 100-lecie odzyskania polskiej niepodległości, głównym hasłem została NPDLGŁŚĆ. Koncerty oznaczone tym hasłem prezentują suwerenną twórczość polskich kompozytorów wszystkich pokoleń ostatniego stulecia, których myśl kompozytorska wzbogaciła światowy obieg muzyki współczesnej. Immanentną cechą niepodległości jest wolność. WLNŚĆ to drugie z haseł festiwalu. W sztuce to przede wszystkim autorska wypowiedź. To także otwartość na eksperyment, a wreszcie i improwizacja. Nie ma wolności bez emancypacji, bez poszanowania praw mniejszości i równości. EMNCPCJ – trzecie hasło festiwalu, oddaje nastroje społeczne – wśród twórców, których dzieła zostały zaprezentowane na krakowskim festiwalu, 47% stanowiły kobiety, a 53% mężczyźni. Emancypację rozumiemy również jako wyjście z akademickich ram. Do tych trzech wartości i idei, niejako w opozycji, dostawiono pojęcie fantazmatu – jeśli którejś z nich zabraknie, to właśnie w świecie wyobrażonym możemy ją przechować. FNTZMT festiwalowy budują mity i archetypy, do których sięgnięto w programach kilku koncertów: Meduza, Inanna czy Aeolian.
Program 16. festiwalu Sacrum Profanum wypełniła twórczość przedstawicieli 11 krajów: Polski, Szwecji, Holandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Szwajcarii, Litwy, Norwegii, USA, Japonii i Australii. Po raz pierwszy na festiwalu zagrały: Red Note Ensemble, Radical Polish Ansambl, GGR Betong, Hashtag Ensemble, Fire! Orchestra i Warsztat Muzyczny. Niemal wszystkie zespoły przygotowały specjalne programy dla festiwalu. Ponownie na Sacrum Profanum zagrały Arditti Quartet, Apartment House, Spółdzielnia Muzyczna, Musikfabrik i zeitkratzer. W programie znalazły się także pozycje związane z 85. urodzinami profesora Krzysztofa Pendereckiego – wpisując się w miejskie obchody urodzin Maestro w Krakowie – oraz z 80. urodzinami profesora Zygmunta Krauzego (m.in. nowy utwór komponowany na zamówienie festiwalu i przypomnienie starszej twórczości). Festiwal przypomniał także o jubileuszu 70-lecia Chóru Polskiego Radia. Na 16 edycji Festiwalu odbyła się światowa prapremiera opery Aleksandra Nowaka (do libretta Olgi Tokarczuk) – Ahat Ili. Siostra bogówProgram 16 Festiwalu Sacrum Profanum w bazie e-teatr..
Historia Festiwalu Festiwal Sacrum Profanum powstał w 2003 roku we współpracy Biura Festiwalowego Kraków 2000, Filharmonii Krakowskiej oraz Polskiego Wydawnictwa Muzycznego. Pomysłodawcami nazwy, idei oraz programu byli Anna Oberc oraz Paweł Orski. Początkowo festiwal zestawiał muzykę świecką i sakralną XVIII i XIX w., wykonując ją zarówno w filharmonii, jak i hali walcowni Huty Sendzimira, w której odbywały się wielkie widowiska – m.in. „Carmina Burana”, „Romeo i Julia” i „Bernstein”. Od trzeciej edycji festiwal koncentruje się na prezentowaniu muzyki XIX i XX w. wg klucza narodowego. Kolejne edycje prezentują muzykę rosyjską (2005), francuską (2006), amerykańską (2007), niemiecką (2008), brytyjską (2009), nordycką (2010), ponownie amerykańską (2011) i polską (2012) w arcymistrzowskich wykonaniach najlepszych zespołów specjalizujących się w muzyce współczesnej: m.in. Kronos Quartet, Klangforum Wien, Ensemble Modern, musikFabrik, Asko Schönberg, Ensemble InterContemporain. W 2007 roku festiwal otworzył się na muzykę jazzową, m.in. Milesa Davisa wykonanego przez Tomasza Stańko i George’a Gershwina przez Leszka Możdżera.
Od 2008 do 2015 roku dyrektorem artystycznym festiwalu był Filip Berkowicz. Począwszy od tego okresu na festiwalu prezentowana jest muzyka współczesna XX i XXI w. Od 2011 roku sporo miejsca w programie zajmuje prezentacja muzyki amerykańskiej, w tym minimalizmu. Obok modern classical prezentowana jest ambitna rozrywka na koncertach następujących artystów: Kraftwerk (2008), Aphex Twin (2009), Jónsi (2010), Sigur Rós (2012) oraz Warp 25: Autechre, Battles, Hudson Mohawke i LFO (2014). Innym trendem było prezentowanie muzyki współczesnej klasycznych kompozytorów w reinterpretacji lub remiksie młodych artystów muzyki alternatywnej, głównie jazzu i elektroniki – od 9. edycji zaprezentowano Reich 75 z udziałem Willa Gregory’ego, Adriana Utley’a, Aphex Twina i Leszka Możdżera (2011), Polish Icons (Penderecki, Górecki, Lutosławski i Kilar) z remiksami artystów Ninja Tune: DJ Vadim, Grasscut, DJ Food, King Cannibal i Skalpel (2012) oraz Polish Icons 2. Lutosławski w remiksach Clarka, Miry Calix, Emiki i Oneohtrix Point Never (2013). Muzyka polska zaistniała silnie w dwóch cyklach: Made in Poland (klasyka polskiej szkoły kompozytorskiej, 2010) oraz Miłosz Sounds (zamówienia kompozytorskie, 2011), ponadto w jubileuszowej edycji 10., poświęconej w całości polskim kompozytorom. Prezentowane były również projekty z muzyką alternatywną w wersjach specjalnych wzbogaconych o orkiestracje: Cinematic Orchestra z Sinfoniettą Cracovią (2009), múm & friends (2010), Squarepusher z Sinfoniettą Cracovią (2014) i These New Puritans ze stargaze i Synergy Vocals (2015).
Angażowanie artystów ze świata muzyki alternatywnej przybierało także formułę wykonywania przez nich klasyków muzyki współczesnej: Jonny Greenwood grający „Electric Counterpoint” Reicha (2011), Adrian Utley & Guitar Orchestra z „In C” Rileya (2013) i Ólafura Arnaldsa reinterpretującego muzykę Chopina (2015). Od 2013 roku zespoły specjalizujące się w wykonawstwie muzyki współczesnej prezentowały również akustyczne interpretacje utworów elektronicznych z gatunku IDM oraz gitarowej alternatywy: Aphex Twin i Venetian Snares grani przez Alarm Will Sound (2013), Warp XX grane przez London Sinfoniettę (2014), Thurston Moore, Dan Deacon i Lee Ranaldo w wykonaniu Bang on a Can All-Stars (2013–2014), czy Dan Deacon wykonany przez Sō Percussion (2015). To zaprowadziło festiwal do edycji 13., wypełnionej muzyką kompozytorów indie classical – wywodzącymi się ze świata muzyki alternatywnej, piszącymi partytury klasyczne. To m.in. Bryce Dessner (the National), Richard Reed Parry (Arcade Fire), Ólafur Arnalds i Jóhann Jóhannsson. Wydarzeniem był finał ostatniej edycji – „Czarodziejska góra” stworzona przez Pawła Mykietyna, Andrzeja Chyrę, Małgorzatę Sikorską-Miszczuk oraz Mirosława Bałkę. Opera powstała w koprodukcji z festiwalem Malta oraz Drugim Programem Polskiego Radia.
W 2016 roku kuratorem festiwalu został Krzysztof Pietraszewski z Krakowskiego Biura Festiwalowego, który zaproponował rozwinięcie festiwalu tak formalnie, jak i programowo. Formuła Sacrum Profanum poza cyklem koncertów otworzyła się na inne sztuki: operę, wystawy i instalacje audio art, w przyszłości również balet, ale także spotkania, dyskusje i warsztaty uzupełniające główne wątki. Stylistycznie program tworzy mieszankę trzech nurtów: od XX-wiecznej muzyki współczesnej, przez awangardę, aż po nurt indie classical. Wśród zaproszonych artystów warto wymienić Mike’a Pattona, Eyvinda Kanga, Maję Ratkje, Valgeira Sigurðssona, Arditti Quartet, Ictus Ensemble, czy zeitkratzer, którzy wystąpili w repertuarze m.in. Berio, Bouleza, Stockhausena, Zorna, Muhly’ego, Zubel i Karkowskiego. W 2017 roku program był bogaty i różnorodny. Organizatorzy hasłem promocyjnym zaprosili słuchaczy do „Strefy Dyskomfortu”, w której przekonywali, że „Wszystko jest Ważne”. Nowe na festiwalu zespoły: Apartment House, Quiet Music Ensemble, Hyperion Ensemble, S.E.M. Ensemble obok powracających Arditti Quartet i Spółdzielni Muzycznej wykonały muzykę wielu kompozytorów, w tym: Aaron Turner, Aidan Baker, Alvin Lucier, Éliane Radigue, H.M. Górecki, Jennifer Walshe, John Cage, Lubomyr Melnyk, Murcof, Oren Ambarchi, Pauline Oliveros, Petr Kotik, Stephen O’Malley, Toby Driver. Festiwal przypomniał przede wszystkim sylwetki dwóch kompozytorów: Juliusa Eastmana i Moondoga. Ważnymi koncertami były „Rumuński spektralizm” Iancu Dumitrescu i Any-Marii Avram w wykonaniu Hyperion Ensemble, „Medytacje” z muzyką drone i deep listening minimal w wykonaniu Quiet Music Ensemble i „Samotność Dźwięków” – przejmujący koncert solowy Tomasza Stańki z improwizacjami do taśm z muzyką elektroniczną powstałą w Studio Eksperymentalnym Polskiego Radia (Eugeniusz Rudnik, Tomasz Stańko i Tomasz Sikorski).
Tematy Festiwalu 2004 – Wiedeń 2005 – Francja 2006 – Rosja 2007 – USA 2008 – Niemcy 2009 – Wielka Brytania 2010 – Skandynawia 2011 – Ameryka 2012 – Polska 2013 – USA/GB 2014 – Classic!Now / Modern!Now / Kronos Quartet Residency 2015 – Indie Classical 2016 – Alchemia Muzyki Współczesnej 2017 – Wszystko jest Ważne 2018 – |NPDLGŁŚĆ |WLNŚĆ |EMNCPCJ |FNTZMT
2019 — Sąsiedztwo 2020 — Młodość 2021 — Dojrzałość 2022 — Gatunki zagrożone wyginięciem 2023 — Multiwersum 2024 — Głos 2025 — Improwizacja
Edycje 2007