Fundacja Edukacja dla Demokracji (FED, ) – polska organizacja pozarządowa zajmująca się edukacją obywatelską i wspieraniem lokalnych społeczności, głównie w Polsce i krajach Europy Wschodniej, Kaukazu Południowego i Azji Środkowej. Działa od 1989, od 2006 ma status organizacji pożytku publicznego. Fundacja jest m.in. operatorem takich programów jak Program RITA – Przemiany w regionie (od 2000), Wspieramy Ukrainę (od 2022), ponadto wspiera projekty z zakresu edukacji globalnej (od 2005). Podejmuje również działania promujące dialog.
Historia Historia Fundacji sięga roku 1982, gdy po wprowadzeniu stanu wojennego rozpoczęła się współpraca pedagogów polskich i amerykańskich (m.in. z Amerykańskiej Federacji Nauczycieli). W 1989 w gronie założycieli znaleźli się Andrzej Janowski, Wiktor Kulerski, Janusz Onyszkiewicz, Edward Wieczorek, Jacek Woźniakowski, Jan Piotr Lasota-Hirszowicz, Sandra Feldman, Herbert Magidson, Diana Ravitch oraz Albert Shanker. W początkach działalności wśród aktywności Fundacji dużą rolę odgrywało organizowanie i prowadzenie szkoleń dla nauczycieli, a także szkoleń trenerskich. Geograficzny zasięg działań stopniowo poszerzał się o kolejne obszary - głównie o kraje, które powstały po rozpadzie ZSRR.
Fundacja należy do Civil Society Forum i jest członkiem założycielem Związku Stowarzyszeń Grupa Zagranica oraz sieci Education for Democracy International Network EDIT-net, a także Sieci Organizacji Społecznych dla Edukacji]. Na przestrzeni lat działania fundacji wspierane były ze środków m.in. PAFW, NED, MSZ i FSM. W gronie partnerów FED znalazły się takie organizacje i instytucje jak m.in. Towarzystwo Lwa, Nasze Podole, w przeszłości także Moskiewska Szkoła Edukacji Obywatelskiej czy Uniwersytet Michigan, prowadzona była także współpraca z organizacjami krymskotatarskimi.
W latach 2011-2018 Fundacja zaangażowana była w działania na rzecz wsparcia społecznych szkół polonijnych i wspieranie dwujęzyczności wśród Polonii (zob. Polonijny Dzień Dwujęzyczności).
W latach 2019-2024 Fundacja uczestniczyła w konsorcjum (wraz FRDL i FRSI), które zostało wybrane operatorem funduszu programu regionalnego ACF (Program Aktywni Obywatele - Fundusz Regionalny).
Za prowadzoną działalność Fundacja wyróżniona została nagrodą Democracy and Civic Society Award (1998), tytułami Instytucji Pro Publico Bono (2004), tytułem „Organizacja Pozarządowa Roku” 2008 Forum Ekonomicznego (2009) oraz medalem Polskiej Akcji Humanitarnej (2010). Ponadto poszczególni pracownicy i współpracownicy Fundacji byli wyróżniani różnej rangi odznaczeniami państwowymi - zarówno polskimi, jak i zagranicznymi.
Obszary działania thumb|Forum podsumowujące projekt Decentralizacja w praktyce – uczymy się od siebie nawzajem we Lwowie (2018) thumb|Panel ekspercki podczas konferencji Ambasadorzy Przemian w Regionie w Bydgoszczy (2024) Od początku swojego istnienia Fundacja zaangażowana jest w działania na rzecz budowy społeczeństwa obywatelskiego (w tym na poziomie lokalnym) i uspołeczniania szkoły oraz dzielenia się polskimi doświadczeniami z mieszkańcami i organizacjami społecznymi z państw Europy Wschodniej, Kaukazu Południowego i Azji Centralnej. Fundacja realizuje swoje cele poprzez udzielanie grantów, działalność szkoleniową (w tym e-learningową), promocję aktywnych metod nauczania, organizację wizyt studyjnych oraz działalność wydawniczą. Ma również doświadczenia w aktywizacji społeczności lokalnych w oparciu o szlaki kulturowe (zob. Białoruski Szlak Barokowy, Szlak Sakralnej Sztuki Barokowej im. Michaela Willmanna).
Jednym z elementów działań Fundacji na Wschodzie jest program „RITA – Przemiany w regionie”, w ramach którego wspiera polskie organizacje pozarządowe w przekazywaniu doświadczeń z polskiej transformacji do państw Europy Wschodniej, Kaukazu Południowego i Azji Centralnej. W ramach programu powstał też portal współpracy międzynarodowej i wspierania społeczeństwa obywatelskiego w regionie – Civicportal.org, a realizatorzy projektów wspieranych z programu „RITA” spotykają się na konferencjach "Ambasadorzy Przemian w Regionie". W przeszłości Fundacja realizowała także projekty własne w takich krajach jak np. Mongolia, Azerbejdżan, Gruzja czy Tadżykistan, w którym wspierała drobną przedsiębiorczość i samoorganizację kobiet z terenów wiejskich, realizując projekty edukacyjne i prowadząc akcję Tadżycka krowa. Swoje doświadczenie w pracy z mieszkańcami państw przechodzących transformację Fundacja wykorzystała przy realizacji projektów edukacyjnych w Tunezji.
W 2014 roku Fundacja zorganizowała zbiórkę środków na rzecz osób poszkodowanych w trakcie tłumienia demonstracji podczas Euromajdanu - zebrana wówczas kwota wyniosła ponad 550 tys. PLN. W ramach współpracy z organizacją Krym SOS udało się zapewnić wsparcie dla rodzin Niebiańskiej Sotni. Fundacja rozpoczęła też współpracę z ukraińskimi dziennikarzami oraz społecznościami lokalnymi, starając się wspierać ich rozwój w trakcie ukraińskiej reformy samorządowej. Wspierała też akcje solidarnościowe, jak np. Reakcja. Na Krym. Od marca 2022, bezpośrednio po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji przeciwko Ukrainie, Fundacja zaangażowała się w tworzenie programu Wspieramy Ukrainę, którego celem jest wspieranie polskich organizacji niosących pomoc ludności cywilnej na Ukrainie oraz pomoc dla uchodźców wojennych w Polsce, a także w akcję Inna Bajka, w ramach której ukraińskie książeczki dla dzieci trafiały do polskich instytucji kultury, organizacji społecznych, parafii czy punktów recepcyjnych. Od 2025 Fundacja wchodzi w skład konsorcjum, które współtworzy Fundusz Społeczeństwa Obywatelskiego EOG, którego celem jest m.in. wzmocnienie siły i odporności społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. W ramach konsorcjum Fundacja wspiera inicjatywy odpowiadające na wyzwania społeczne w Polsce wynikające z wojny Rosji przeciwko Ukrainie.
W Polsce Fundacja zajmuje się też szkoleniami (w tym kursami trenerskimi) dla osób związanych z organizacjami pozarządowymi. W swojej ofercie ma także propozycje skierowane do szkół i nauczycieli – m.in. e-podręcznik poświęcony edukacji globalnej, szkolenia dla nauczycieli zainteresowanych międzynarodową współpracą szkół, jest także wydawcą polskiej wersji edukacyjnej gry o demokracji Democracy Cake (Przepis na Demokrację). Fundacja zaangażowana jest również w promocję dialogu publicznego według metodologii Nansen Center for Peace and Dialogue.
Do innych aktywności, które Fundacja realizowała w Polsce zalicza się m.in. rolę operatora w programie Fundusz Pomocowy dla Organizacji Pozarządowych oraz Inicjatyw Obywatelskich (2020-2023) czy też rolę współoperatora w programie Kurs na Odporność (2024-2025). Fundacja Edukacja dla Demokracji realizuje również działania wspierające rozwój kompetencji w zakresie zarządzania i standardów działania organizacji pozarządowych, czego przykładem były takie projekty jak Szkoła Aktywnego Sektora (2021-2024) czy też Akademia Dobrego Zarządzania (2023-2025).
Publikacje Działalność wydawnicza Fundacji sięga lat 90. XX wieku, gdy wydawane były takie publikacje jak Przygody z Utopią (Jacek Kucharczyk), Nie ma czegoś takiego jak trochę demokracji (Uki Maroshek-Klarman), Punktowane Dyskusje (John Zola, Jarosław Schabieński) czy też poradniki dla organizacji pozarządowych jak Podstawy procedury parlamentarnej oraz Struktura organizacji demokratycznych (Krzysztof Stanowski). Od początku XXI wieku wiele publikacji dostępnych jest w wersji cyfrowej, dotyczą one współpracy międzynarodowej, wspierania młodzieży, realizacji projektów edukacyjnych czy też dialogu publicznego, jak np.: Pierwszy krok ma znaczenie. Przewodnik dla dorosłych wspierających dzieci i młodzież (2025); Dialog publiczny w praktyce. Jak stworzyć włączającą przestrzeń, w której każda osoba może porozmawiać o tym, co dla niej ważne (2024); poMOCnik. Dobre praktyki wspierania dzieci i młodzieży (2023); Dwie dekady współpracy. 20 lat programu RITA – Przemiany w regionie (2021); Polsko-ukraińskie wymiany młodzieży. Poradnik informacyjny (2020); Działania edukacyjne organizacji pozarządowych. Podstawy pracy trenera (2008); Działania edukacyjne organizacji pozarządowych. Przydatne ćwiczenia (2008).
Władze Fundacji Rada Fundacji Małgorzata Naimska – Przewodnicząca Rady Fundacji Bogumiła Berdychowska-Szostakowska Andrzej Dakowski Marek Frąckowiak Maciej Kozyra Jerzy Wiśniewski
Zarząd Martyna Bogaczyk – Prezes Zarządu Natalia Kertyczak – Członkini Zarządu Agnieszka Świeczka – Członkini Zarządu
Przypisy
Linki zewnętrzne
Edukacja dla Demokracji Kategoria:Organizacje pozarządowe w Warszawie Kategoria:Organizacje edukacyjne